Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 1 Jaarverslag 2021 Versnellen richting 2030 Jaarverslag 2021Jaarverslag 2021 VersnellenVersnellen richtingrichting 20302030 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 2 Inhoudsopgave D I RE C T I E V ERS LA G 01 Over dit jaarverslag 3 02 Ons verhaal over 2021 10 03 Het profiel van Gasunie 20 04 Onze externe economische waardecreat ie 40 05 Onze ext erne maatschappelijke waardecreatie 51 06 Onze interne economische waardecreat ie 81 07 Onze interne maat schappelijke waardecreatie 96 08 Governance 119 J A ARRE K E NI N G 09 Geconsolideerde jaarrekening 148 10 Toelicht ing op de geconsolideerde jaarrekening 155 11 Nadere toelicht ing op de geconsolideerde jaarrekening 171 12 Vennoot schappelijke jaarrekening 226 13 Toelicht ing op de vennoot schappelijke jaarrekening 229 14 Nadere toelicht ing op de vennoot schappelijke jaarrekening 231 15 Ondertekening 246 16 Overige gegevens 248 B I J LA G E N 17 Bijlagen 270 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 3 01 Over dit jaarverslag Leeswijzer Een jaarverslag publiceert een onderneming niet voor zichzelf. Als bedrijf ontlenen we ons bestaansrecht aan het creëren van waarde. Waar bedrijven voorheen voor keken naar de creatie van economische waarde, zoals winst en dividend, vraagt de samenleving steeds vaker om ook inzicht te verschaffen creatie van waarde die niet direct financieel meetbaar is. In dit jaarverslag onderscheiden we vier soorten waardecreatie *: * Model ontleend aan prof.dr. Mijntje Lückerath-Rovers 1. 2. 3.4. 5. 6. 7. 8. 1. Interne economische waarde Interne economische waardecreatie is gericht op onderwerpen waarbij de onderneming financiële waarde toevoegt in de eigen bedrijfsvoering. Denk hierbij aan ondernemerschap, innovaties, kostenefficiëntie, risicobereidheid en groei door overnames en/of fusies. 2. Interne maatschappelijke waarde I nterne maatschappelijke waardecreatie richt zich v ooral op interne aspecten van ondernemen zoals m edewerkerstevredenheid, veiligheid op de werkvloer, c ultuur in de organisatie, leiderschapsstijl en o pleidingsprogramma's. 3. Externe maatschappelijke waarde Externe maatschappelijke waardecreatie richt zich op de maatschappelijke aspecten van ondernemen, ethisch handelen, productkwaliteit, klanttevredenheid, milieu- aspecten en werkgelegenheid. 4. Externe economische waarde E xterne economische waardecreatie is gericht op de t oegevoegde financiële waarde die daaruit voort moet k omen, zoals de financiële prestaties waarmee dividend k an worden uitgekeerd, financieringen worden afgelost e n of en waar belasting wordt betaald. 5. Interne economische waarde Tijdens het beheren van onze infrastructuur ontstaat er financiële waarde voor leveranciers, vermogensverschaffers, en onze aandeelhouder. Daarnaast wordt de onderneming meer waard door da t we verantwoord investeren en onderhoud plegen, kosten en risico’s minimaliseren, onze bedrijfsprocesse n verbeteren en kennis opbouwen. 6. Interne maatschappelijke waarde W e werken tot 2030 op negen verschillende vlakken a an het meetbaar groener en socialer maken van onze d agelijkse bedrijfsvoering. Met deze negen Gasunie G reen Deals sluiten we aan op de duurzame o ntwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 4 7. Externe economische waarde D it decennium willen we grote strategische i nvesteringen doen in netwerken voor het vervoer en o pslag van waterstof, CO₂, warmte en groen gas. Met d it Visie 2030-programma helpen we de samenleving o m in 2050 klimaatneutraal te worden. 8. Externe economische waarde M arktpartijen huren capaciteit in onze gasnetten en m aken gebruik van onze diensten zoals gasopslag, c ontracthandel en certificering. Gasunie staat ten d ienste van haar klanten. Daarbij bewaken we de balans t ussen betaalbaarheid, betrouwbaarheid en d uurzaamheid. D oor onze resultaten op deze manier weer te geven, maken we inzichtelijker welke rol en impact we als o nderneming hebben op onze stakeholders. Zo ontstaat er een beter beeld van de wisselwerking tussen de m aatschappij en onze onderneming. V erslaggevingsgrondslagen W e hebben dit verslag opgesteld in overeenstemming met de GRI standards, toepassingsniveau ‘Core’. De b ouwstenen voor deze rapportage zijn: Relevante bepalingen van het burgerlijk wetboek; Herziene Nederlandse Corporate Governance Code 2016; EU-richtlijn bekendmaking van niet-financiële informatie en informatie inzake diversiteit (EU NFRD – 2014/95/EU); GRI standards-rapportagerichtlijnen (‘core’ optie). T ransparantie W e willen transparant zijn over onze doelen en de weg daarnaartoe. In ons jaarverslag vertellen we daarom over o nze activiteiten en resultaten, waarbij we niet alleen toelichten wat er goed ging, maar ook vertellen wat er minder g oed ging en welke dilemma’s en onzekerheden we ervaren in het proces van interne en externe economische en m aatschappelijke waardecreatie. W e toetsen ons jaarverslag aan de criteria van de Transparantiebenchmark (TB). Hier hebben we de ambitie om in de K oplopergroep (top-20) te komen. De criteria van de TB zijn geïnspireerd op de Sustainable Development Goals, de E U-richtlijn niet-financiële informatie (EUD NFI), de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen, de C orporate Governance Code, de Natural Capital Protocol, de Climate-related Financial Disclosures en k etentransparantie. R eikwijdte & aakening W e rapporteren in dit verslag over Gasunie Transport Services (GTS), Gasunie Deutschland (GUD) en overige g econsolideerde deelnemingen. De gegevens van deze bedrijfsonderdelen zijn in de totale cijfers en resultaten m eegenomen. Dochteronderneming GTS maakt deel uit van de geconsolideerde resultaten, maar publiceert ook een e igen jaarverslag. Gegevens over acquisities en desinvesteringen nemen we ook mee in het jaarverslag 2021. V oor meer informatie verwijzen we naar de jaarrekening, paragraaf 'Grondslagen voor consolidatie'. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 5 O ver onderwerpen als veiligheid, gezondheid, milieu en arbeidsvoorwaarden worden in Nederland en Duitsland niet a ltijd dezelfde gegevens bijgehouden. Dit wordt veroorzaakt door verschillen in wetgeving. Daar waar mogelijk geve n w e de data uit Nederland en Duitsland gecombineerd weer. Als dit niet mogelijk is, presenteren we de gegevens s eparaat. Niet-geconsolideerde deelnemingen laten we met betrekking tot deze onderwerpen buiten beschouwing. M ateriële thema’s A ls hulp bij het bepalen van de onderwerpen die we in het directieverslag bespreken, vragen we onze externe en i nterne stakeholders elke twee jaar welke materiële thema’s voor hen het meest relevant zijn, in relatie tot de impact d ie we als organisatie op deze thema’s hebben. We beschrijven dit in ons hoofdstuk Wat vinden onze stakeholders b elangrijk. Het bepalen van de materiële thema’s is het uitgangspunt van de bekende rapportagerichtlijnen GRI S tandards en Integrated Reporting. V erificatie en publicatie H et jaarverslag wordt opgesteld door de raad van bestuur. De in het jaarverslag opgenomen jaarrekening wordt g econtroleerd door een externe accountant. Na kennisneming van het oordeel van de externe accountant en het a dvies van de Auditcommissie adviseert de raad van commissarissen de algemene vergadering het jaarverslag o ngewijzigd vast te stellen. D e externe accountant beoordeelt ook de in het jaarverslag opgenomen duurzaamheidsinformatie. We laten deze d uurzaamheidsinformatie beoordelen omdat we het belangrijk vinden dat er een beperkte mate van zekerheid ( ‘limited assurance’) aan deze informatie wordt toegevoegd voor de gebruiker van deze informatie. We werken aan h et uiteindelijk kunnen verkrijgen van een redelijke mate van zekerheid (‘reasonable assurance’) op onze d uurzaamheidsinformatie, zoals dat nu al geldt voor onze financiële informatie. W at vinden onze stakeholders belangrijk? G asunie heeft een groot aantal belanghebbenden; van klanten, leveranciers, consortiumpartners en financiers tot o verheden, medewerkers en omwonenden. We vragen deze stakeholders elk oneven verslagjaar om een ranglijst te m aken van materiële thema’s. We willen weten: welke thema’s hebben de meeste impact op Gasunie c.q. op welke t hema’s heeft Gasunie de meeste impact? Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 6 De uitkomsten van deze zogenaamde materialiteitsanalyse helpen ons bij het bepalen over welke thema’s wij rapporteren in ons jaarverslag. Ook geeft de materialiteitsanalyse ons strategische inzichten. De stakeholderenquête van 2021 ging over dertien thema’s en de uitkomsten leidden tot de volgende materialiteitsmatrix: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 1\. Energietransitie Het versnellen van de transitie naar een CO₂-neutrale energievoorziening door het inzetten van onze infrastructuur en kennis over groen gas, waterstof, warmte en opslag van CO₂. Positie in 2019: 1 2\. Leveringszekerheid Het waarborgen van een betrouwbare en continue energievoorziening. Positie in 2019: 2 3. Veiligheid van het netwerk Het beheren en onderhouden van ons netwerk, het vermijden van werkgerelateerde ongevallen en het minimaliseren van de kans op ongewenst vrijkomen van gas door leidingbeschadigingen. Positie in 2019: 3 4\. Ontwikkeling in wet\- en regelgeving Het naleven van bestaande wet- en regelgeving en het beïnvloeden van (nieuwe) wet\- en regelgeving die Gasunie faciliteert in haar rol richting in CO₂-neutrale energievoorziening. Positie in 2019: 8 5\. Relatie met stakeholders en omgeving Het aangaan en onderhouden van de relatie met stakeholders en milieuorganisaties als onderdeel van onze investeringsagenda rondom de energietransitie. Positie in 2019: 4 6\. Cybersecurity, datascecurity en privacy Het verzekeren van een veilige en betrouwbare ICT- omgeving die zorgdraagt voor dataveiligheid en - privacy door continu aandacht te hebben voor de ontwikkelingen op het gebied van digitale beveiliging. Positie in 2019: 11 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 7 7. Gezondheid en veiligheid van medewerkers Het creëren van een veilige en gezonde werkomgeving voor medewerkers. Positie in 2019: 9 8\. Milieu-impact eigen organisatie, producten en diensten Het beperken van de milieu-impact, zoals emissies, energieverbruik en afval, van onze processen, producten en diensten. Positie 2019: 7 9\. Klantgerichte en transparante dienstverlening en communicatie Het bieden van klantgerichte en transparante dienstverlening door een open houding en het schetsen van een evenwichtig beeld door het belichten van zowel onze positieve punten als onze verbeterpunten. Positie 2019: 6 10\. Financiële prestaties en veerkracht Het creëren van een goed financieel resultaat en het sturen op financiële prestatie-indicatoren. Positie 2019: 10 11\. Sterke markpositie Het versterken van de positie van Gasunie in de Nederlandse en Duitse energiemarkt ten behoeve van een liquide Europese energiemarkt, onder andere in samenwerking met partners. Positie 2019: 5 12\. Welzijn, training en ontwikkeling Zorgen voor het welzijn van medewerkers en het creëren van een werkomgeving waarin medewerkers zich kunnen ontplooien en optimaal kunnen presteren. Positie 2019: 9 13. Diversiteit en inclusie Gelijke kansen bieden aan alle (toekomstige) medewerkers, ongeacht leeftijd, genderidentiteit, etniciteit, handicap, seksuele geaardheid, land van herkomst en andere kenmerken. Positie in 2019: 0 y-as: relevantie voor stakeholders x-as: impact op/van Gasunie Wat valt op? De top-3 van onze belangrijkste materiële thema’s is in de 2021-meting onveranderd gebleven ten opzichte van de 2019-meting. ‘De energietransitie’ blijft thema nummer één, met dien verstande dat onze respondenten dit thema én onze invloed op het thema nóg belangrijker zijn gaan vinden.Op plaats twee en drie vinden we ‘Veiligheid van het netwerk’ en ‘Leveringszekerheid’. Het naleven van bestaande en het beïnvloeden van nieuwe wetgeving is een paar plaatsen gestegen. De impact van wetgeving op Gasunie is relatief groter geworden, zo vinden onze stakeholders. Wij denken dat dit samenhangt met onze toegenomen rol in de energietransitie. In dossiers als waterstof en CCS hebben wij te maken met wet\- en regelgeving die zich nog moet uitkristalliseren. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 8 Een daler op de lijst is het thema ‘sterke marktpositie op de energiemarkt’. Zowel externe als interne belanghouders vinden dit thema relatief minder belangrijk geworden. Wij denken dat onze stakeholders onze marktpositie in aardgas inmiddels als een gegeven beschouwen. De aandacht binnen de energievoorziening verschuift van fossiel naar duurzaam; en bij de ontwikkeling van duurzame-energieketens is samenwerking belangrijker dan een sterke marktpositie; is onze afdronk. De impact van het thema cybersecurity op de Gasunie-organisatie wordt door onze respondenten een stuk hoger ingeschat dan voorheen. Dit hangt volgens ons samen met een aantal majeure cybersecurity-incidenten die de afgelopen twee jaren aan het licht kwamen bij grote organisaties in binnen\- en buitenland. Het thema ‘Gezondheid, veiligheid en ontwikkeling van medewerkers’ uit 2019 hebben we in 2021 opgesplitst in ‘Welzijn, training en ontwikkeling van medewerkers’ en ‘Gezondheid en veiligheid van medewerkers’. Beide onderwerpen scoren relatief laag bij onze externe stakeholders, en zijn middenmoters bij onze interne stakeholders.Onze nieuwkomer in de themalijst, ‘Diversiteit en inclusie’, scoort het laagst in onze enquête, zowel op de y-as (relevantie voor stakeholders) als op de x-as (impact op/van Gasunie). Samenhang materialiteit met andere onderwerpen In de bijlage Connectiviteitstabel laten we de samenhang zien van de materiële thema’s met de risico’s waar we mee te maken hebben, onze stakeholdergroepen, onze KPI’s en onze resultaten, de maatschappelijke impact die we maken en onze duurzaamheidsdoelen. Opzet van het onderzoek Als startpunt van de analyse hebben we een nieuwe shortlist met relevante onderwerpen opgesteld die via een enquête is voorgelegd aan externe en interne stakeholders. Deze shortlist is ontstaan vanuit een longlist. De longlist bevat mogelijke onderwerpen waarover we kunnen rapporteren en hebben we opgesteld aan de hand van diverse in- en externe rapportages, jaarverslagen van een aantal vergelijkbare ondernemingen, uitingen in de media en trends en ontwikkelingen binnen onze sector. De shortlist omvatte dertien onderwerpen; twee meer dan in 2019\. In totaal zijn 78 externe en 32 interne stakeholders benaderd. Tot de eerste groep behoren leveranciers, klanten, toezichthouders en maatschappelijke belangenorganisaties. Tot de laatste groep behoren leden van het senior management, ondernemingsraad, raad van bestuur en raad van commissarissen. De enquête stond open in de maanden augustus en september 2021\. In totaal 44 externe stakeholders en 19 interne stakeholders vulden de vragenlijst in zijn geheel in. De resultaten van de externe stakeholdergroepen zijn geconsolideerd en vormen, in combinatie met de interne scores, de materialiteitsmatrix. Gekozen onderwerpen kregen een score van 2 tot en met 6. Aan niet-gekozen onderwerpen is een basisscore van 1 toegekend, omdat alle onderwerpen al een bepaalde mate van relevantie hebben, omdat zij uit een uitgebreide en robuuste analyse voort zijn gekomen. Bij het opstellen van de matrix hebben interne en externe stakeholders dezelfde weging gekregen. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 9 Interne stakeholders Externe st akeholders Onderwerpen Scores 2021 Onderwerpen Scores 2021 1 Energietransitie 5,00 1 Energietransitie 5,00 2 Veiligheid van het netwerk 2,85 2 Leveringszekerheid 3,20 3 Relatie met stakeholders en omgeving 2,31 3 Klantgerichte en transparante dienstverlening en com municatie 2,05 4 O ntwikkeling in wet- en regelgeving 2,21 4 Milieu-impact eigen organisatie, producten en diensten 1,95 5 Leveringszekerheid 1,83 5 Financiële prestaties en veerkracht 1,93 6 Cybersecurity, datasecurity en privacy 1,83 6 O ntwikkeling in wet- en regelgeving 1,87 7 Gezondheid en veiligheid van medewerkers 1,40 7 Veiligheid van het netwerk 1,79 8 Welzijn, training en ontwikkeling 0,69 8 Relatie met stakeholders en omgeving 1,73 9 Milieu-impact eigen organisatie, producten en diensten 0,53 9 Cybersecurity, datasecurity en privacy 1,69 10 Diversiteit en inclusie 0,51 10 Sterke marktpositie 1,28 11 Klantgerichte en transparante dienstverlening en com municatie 0,18 11 Gezondheid en veiligheid van medewerkers 1,24 12 Sterke marktpositie 0,12 12 Diversiteit en inclusie 0,02 13 Financiële prestaties en veerkracht - 13 Welzijn, training en ontwikkeling - De uitkomsten van het materialiteitsonderzoek zijn geëvalueerd met en goedgekeurd door de raad van bestuur en de raad van commissarissen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 10 0 2 Ons verhaal over 2021 T en tijde van de publicatie van dit jaarverslag volgen de gebeurtenissen rond de Russische inval in Oekraïne elkaar in hoog tempo op. G asunie leeft mee met de bevolking die nu lijdt onder het oorlogsgeweld. Het is duidelijk dat deze oorlog ook gevolgen heeft voor de E uropese energiemarkten waarop Gasunie en haar deelnemingen actief zijn. Het is nog niet mogelijk om in dit verslag uitspraken te d oen over de implicaties van deze ontwikkelingen. We verwijzen onze lezers naar noot 36 in de jaarrekening, ‘Gebeurtenissen na b alansdatum'. E E ee n n jj aa aa r r gg ee l ee dd ee n n ss tt oo n n dd oo n n ss jj aa aa r r vv rvr rvr ee r r ss l aa gg ii n n h h ee tt tt ee k k ee n n v v aa n n V V ii ss i i ee 2 2 00 33 00 ,, oo n n ss w w ee n n ss bb ee ee l dd v v oo oo r r dd ee ee n n ee r r gg ii ee v v oo oo r r z z ii ee n n ii n n gg ii n n 2 2 00 33 00 m m ee tt dd aa aa r r aa aa n n gg ee k k oo p p p p ee l dd oo n n z z ee aa cc t t ii ee ss oo m m dd i i tt w w ee r r k k ee l ii jj iji iji k k h h ee ii dd tt ee m m aa k k ee n n . . D D ee m m ee ee ss tt ee p p l aa n n n n ee n n bb ee ss tt oo n n dd ee n n bb ee gg i i n n 2 2 00 2 2 1 1 v v oo oo r r aa l bb ii n n n n ee n n dd ee m m uu r r ee n n v v aa n n oo n n ss bb ee dd r r ii jj iji iji ff . B B ee gg ii n n 2 2 00 2 2 2 2 k k uu n n n n ee n n w w ee v v aa ss tt ss tt ee l l ee n n dd aa t t dd ee ee ee r r ss t t ee ii n n v v ee ss t t ee r r ii n n gg ss p p r r oo jj ojo ojo ee cc t t ee n n dd aa aa dd w w ee r r k k ee l ii jj iji iji k k uu ii t t gg ee v v oo ee r r dd gg aa aa n n w w oo r r dd ee n n . W W aa r r m m t t ee l i i n n Q Q (( r r ee ss t t w w aa r r m m t t ee )) gg aa aa t t ee r r kk oo m m ee n n ee n n w w ee ss tt aa aa n n oo p p h h ee tt p p uu n n tt oo m m tt ee bb ee ss l ii ss ss ee n n oo v v ee r r P P oo r r t t h h oo ss (( CC OO - tt r r aa n n ss p p oo r r tt ee n n - oo p p ss l aa gg )) ee n n H H y y T T r r aa n n ss p p oo r r tt (( r r ee gg ii oo n n aa l ee w w aa tt ee r r ss tt oo fifi n n ff r r aa ss t t r r uu cc tt uu uu r r RR oo RoR RoR tt tt ee r r dd aa m m )) . D D aa aa r r n n aa aa ss tt z z ii jj iji iji n n w w ee dd oo oo r r dd ee N N ee dd ee r r l aa n n dd ss ee r r ee gg ee r r i i n n gg gg ee v v r r aa aa gg dd tt ee ss tt aa r r tt ee n n m m ee tt dd ee aa aa n n l ee gg v v aa n n dd ee n n aa tt ii oo n n aa l ee w w aa tt ee r r ss tt oo aa cc k k bb oo n n ee . 2 2 G asunie constateert dat de technische mogelijkheden en het benodigde kapitaal voor de energietransitie in b elangrijke mate in de samenleving aanwezig zijn. Bovendien nemen niet alleen de maatschappelijke en politieke b ereidheid toe, ook de intrinsieke motivatie van consumenten en bedrijven wordt groter. Nu is het van belang om o ok echt stappen te zetten en de pas te versnellen. De doorlooptijd van een nieuwe elektriciteitsverbinding, gas- of w armteleiding is lang. Nieuwe technologie moet worden getest, vergunningentrajecten duren een flinke tijd, net als d e dialoog tussen alle projectpartijen. Dergelijke lange doorlooptijden voor het realiseren van duurzame-energie- i nfrastructuur kunnen we ons als samenleving niet meer veroorloven, willen we de klimaatdoelen voor 2030 halen. En d ie doelen vormen minder dan de helft van de totale ambitie voor 2050. Het is dus alle hens aan dek. T oekomstgericht denken E en brede, toekomstgerichte integrale benadering van het energiesysteem is uitermate belangrijk. De energiemix van d e toekomst is er één die allerlei verschillende modaliteiten combineert. Veel meer dan hoe wij nu onze e nergievoorziening hebben georganiseerd. Nederland en Noord-Duitsland hebben een uitstekende uitgangspositie v oor het bereiken van de nationale en Europese klimaatdoelen: (offshore) productieruimte voor duurzame e lektriciteit, infrastructuur voor import, opslag en (inter)nationaal transport én de vereiste noodzakelijke kennis en k unde. I n Nederland laten landelijke en regionale netbeheerders met de studie II3050 zien wat het resultaat kan zijn van een d ergelijke integrale benadering: een onderbouwde scenariobeschrijving die de mogelijkheden en de bijbehorende i mplicaties schetst, als basis voor besluiten. Vooruitkijken en vooruitbouwen is voor ons als netbeheerders cruciaal: d uurzame energie komt niet van producent naar consument zonder dat er van tevoren nieuwe infrastructuur is a angelegd. En datzelfde geldt voor het opslaan van afgevangen CO . 2 E r is meer goed nieuws: de kostprijs van veel nieuwe technieken gaat harder omlaag dan gedacht en er is nu dus al m eer mogelijk dan we enkele jaren geleden verwachtten. In combinatie met de beschikbaarheid van financiële m iddelen creëert dat enorme mogelijkheden. Durven bedrijven, burgers en overheden het aan om op basis van de k ennis die er is, de middelen die we ter beschikking hebben en de technieken die binnen handbereik komen over onze s chaduw heen te stappen en écht radicaal te kiezen voor de energietransitie? Wij hopen van wel! Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 11 Erkenning voor tijdelijk fossiel Een radicale en noodzakelijke keuze voor een CO -neutrale energievoorziening betekent -paradoxaal genoeg- ook het erkennen als maatschappij dat we tot ongeveer halverwege deze eeuw aardgas nodig hebben. Als de zon niet schijnt en de wind niet waait, leveren door aardgas gevoede elektriciteitscentrales de tekorten aan stroom aan, tot het tijdperk aanbreekt dat duurzame energiedragers als waterstof en groen gas deze rol overnemen. Als we het oude energiesysteem sneller areken dan we het nieuwe energiesysteem opbouwen, dan kunnen we nieuwe perioden van schaarste verwachten. Bij Gasunie houden we daarom een scherpe focus op het uitvoeren van onze kerntaak: zorgen voor toegankelijk en efficiënt transport en opslag van aardgas, waarbij we er ook alles aan doen om de maatschappelijk zo gewenste sluiting van het Groningenveld te faciliteren. 2 Organisatieontwikkeling Voor het realiseren van onze strategie is het essentieel dat onze organisatie zich continu ontwikkelt en verbetert. We zien de energietransitie als een wedstrijd die we moeten winnen voor de generaties die na ons komen. En voor die wedstrijd zijn de beste teams nodig, waaronder die vanGasunie. Om onze energietransitiedoelen op tijd te bereiken, zijn we in 2021 gestart met het opschalen van ons personeelsbestand. Een grote uitdaging, aangezien we in veel domeinen te maken hebben met krapte op de arbeidsmarkt. De snel veranderende omgeving vraagt flexibiliteit en doorzettingsvermogen van onze samenwerkingspartners en van onze mensen. We willen onze stakeholders daarom bedanken voor hun inspanningen het afgelopen jaar, en daarbinnen vooral onze eigen collega’s. Zij zorgen dag in dag uit, voor veilig en efficiënt transport en opslag van aardgas en bouwen aan een nieuw, robuust en duurzaam energiesysteem. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 12 Ons bedrijfsresultaat is in 2021, gecorrigeerd voor het effect van een in het verleden verantwoorde bijzondere waardevermindering, met €144 miljoen gedaald ten opzichte van 2020. De omzet was weliswaar hoger dan vorig jaar, maar het effect van hogere energieprijzen door de economische en geopolitieke turbulentie was vele malen hoger. Daarnaast zijn we actiever geworden in de energietransitie; waar voorbereidingskosten mee zijn gemoeid. Deze activiteiten dragen er aan bij dat we in de komende jaren aanzienlijke vooruitgang kunnen boeken bij de realisatie van onze strategie. Wij denken dat we er klaar voor zijn. Laten we ons tempo op weg naar 2030 versnellen! Han Fennema, Janneke Hermes, Bart Jan Hoevers en Ulco Vermeulen De raad van bestuur van Gasunie. Van links naar rechts: Han Fennema, Ulco Vermeulen, Bart Jan Hoevers, Janneke Hermes. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 13 Financiële en niet-financiële resultaten Om de waarde die we als onderneming creëren zichtbaar te maken, rapporteren wij financiële en niet-financiële resultaten. In onderstaande aeelden laten we zien wat onze invloed kan zijn op de energietransitie en welke voortgang we maken in het realiseren van ons aandeel in de transitie. We dragen bij aan het reduceren van emissies door het bouwen van onder meer waterstof- en warmtetransport infrastructuur en het transporteren van fossielvrije energie. Door hergebruik van bestaand e assets dragen we bij aan het betaalbaar houden van de energievoorziening. OO nn zz ee ii nn v v ll oo ee dd oo pp hh ee tt rr ee aa ll ii s s isi isi ee rr ee nn v v aa nn dd ee NN ee dd ee rr ll aa nn dd ss dsd dsd ee kk ll ii mm aa aa tt dd oo ee ll ss tt ee ll ll ii nn gg ee nn ** 1. 2. 3. 4. 1. Lijn 1 Het totaal aan CO₂-emissies in Nederland conform het meest recente regeerakkoord. 2. Lijn 2 H et totaal aan CO₂-emissies van Gasunie- n etwerkgebruikers als we onze Visie 2030- i nvesteringen niet geheel uitvoeren en de vraag naar a ardgas daalt conform het gebruikte II3050- scenario e n h et Investeringsplan 2022 van GTS. 3. Lijn 3 Het totaal aan CO₂-emissies van Gasunie- netwerkgebruikers als we onze Visie 2030- investeringen niet geheel uitvoeren en de vraag naar aardgas daalt conform het gebruikte II3050- scenario e n het Investeringsplan 2022 van GTS. 4. Lijn 4 H et totaal aan CO₂-emissies van Gasunie- n etwerkgebruikers als we onze Visie 2030- i nvesteringen uitvoeren en de vraag naar aardgas daalt c onform het gebruikte II3050- scenario en het I nvesteringsplan 2022 van GTS. * We lichten ons transitiepad toe in paragraaf Visie 2030: bijdrage aan het bereiken van nationale em issiedoelen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 14 V V o o Vo V Vo V oo rr tt gg tg t tg t aa nn gg ii nn oo nn zz ee V V ii Vi V Vi V s s is i is i ii ee 2 2 00 33 00 - - pp rr oo jj oj o oj o ee cc tt ee nn ** ** * * We lichten de voortgang in onze Visie 2030-projecten toe in hoofdstuk O nze investeringen in duurzame energie-infrastructuur. In Z eeland exploiteren we een waterstofleiding van 13 kilometer. In Zuid-Holland hebben we een investeringsbeslissing genomen voor 3 1 kilom eter aan warmteleidingen. Transitiemonitor 2021 2030 Gerealiseerd Doelstelling Hergebruik van activa % herbestem de activa in de backbone 0% 83% Reductie van onze eigen em issies Reductie van CO 2-equivalenten ‑3,20% ‑30% Getransporteerd volume groen gas % groen gas in totaal methaantransportvolume 0,30% 9,30% Aandeel nulem issiegassen in transport Nulem issiegassen als % van totaal transportvolume 0,05% 19,10% CO 2-emissies van derden gefaciliteerd Reductie van CO 2 in de keten per TWh getransporteerd gas 0 ,07MT 21MT Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 15 Onze financiële resultaten zijn als volgt: Gerapporteerd 2021 2020 In miljoenen euro’s Opbrengsten 1.386 1.372 Totale lasten ‑971 ‑513 Bedrijfsresultaat 415 859 Financiële baten en lasten ‑57 ‑68 Resultaat deelnemingen 62 62 Resultaat voor belastingen 420 853 Belastingen ‑109 ‑253 Resultaat na belastingen 311 600 Opbrengsten De gerealiseerde omzet is €14 miljoen hoger dan in dezelfde periode vorig jaar. Deze stijging is het gevolg van enerzijds hogere tarieven, volgend uit de methode van regulering, en anderzijds hogere capaciteitsverkopen door BBL. De omzet uit gereguleerde activiteiten in Nederland is ongeveer €20 miljoen hoger dan in 2020\. Door veranderde gasstromen is de omzet uit gereguleerde activiteiten in Duitsland ruim €10 miljoen lager dan in 2020\. De gemiste inkomsten worden in de komende jaren terugverdiend. De omzet uit niet-gereguleerde of van regulering vrijgestelde activiteiten bedraagt bijna €170 miljoen en is ruim €15 miljoen gestegen ten opzichte van vorig jaar. De methode van regulering in zowel Nederland als Duitsland bevat diverse reguliere nacalculaties. Als de werkelijke omzet afwijkt van de toegestane omzet, wordt het verschil in de tarieven van volgende jaren verrekend. Ook voor een deel van de energiekosten voor het gastransport geldt een mechanisme van nacalculatie. Voor de effecten hiervan verwijzen we naar paragraaf Regulatoire verrekeningen. Bedrijfsresultaat Het bedrijfsresultaat is €444 miljoen lager dan vorig jaar. In de eerste plaats is dit het gevolg van een terugname van een in het verleden verantwoorde bijzondere waardevermindering van €300 miljoen in 2020\. Gecorrigeerd voor dit effect is het bedrijfsresultaat €144miljoen lager dan in 2020\. Deze terugname is ook grotendeels de oorzaak van de gestegen afschrijvingskosten met €21 miljoen ten opzichte van 2020. De operationele kosten zijn €15 miljoen hoger dan vorig jaar. Dit is vooral het gevolg van het verder opschalen van de energietransitie-activiteiten. Hierdoor zijn het aantal medewerkers in dienst en het aantal medewerkers dat we inhuren aanzienlijk gestegen. De energiekosten voor gastransport zijn €110 miljoen hoger dan vorig jaar. Dit wordt voor ongeveer 80% veroorzaakt door hogere energietarieven in met name de tweede helft van 2021. Daarnaast is het energieverbruik van de installaties toegenomen als gevolg van een hogere inzet. De hogere energiekosten in 2021 worden door de toezichthouder voor het merendeel nagecalculeerd, waardoor deze hogere kosten in de komende jaren terugvloeien naar Gasunie als hogere omzet. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 16 Resultaat na belastingen Het resultaat na belastingen is €289 miljoen lager dan in 2020. Gecorrigeerd voor het effect van de terugname van de in het verleden verantwoorde bijzondere waardevermindering is het resultaat na belasting € 64 miljoen lager. In 2021 zijn twee obligatieleningen geherfinancierd tegen een lagere rente. Mede hierdoor is het saldo van de financiële baten en lasten €11 miljoen lager dan in 2020\. Het resultaat van deelnemingen is vergelijkbaar met vorig jaar. De belastinglast is €144 miljoen lager dan in 2020\. Het belastbaar resultaat in 2021 is lager. Daarnaast is de belastinglast, zowel in 2020 als in 2021, aanzienlijk beïnvloed door de effecten van de aanpassingen van de tarieven voor de vennootschapsbelasting in Nederland. Balans 2021 2020 In miljoenen euro’s Vaste activa 10.135 10.143 Eigen verm ogen 6.429 6.341 Balanstotaal 10.480 10.386 Geïnvesteerd kapitaal 9.877 9.876 Kasst roomoverzicht 2021 2020 Kasstroom uit operationele activiteiten 676 815 Kasstroom uit investeringsactiviteiten ‑314 ‑354 Kasstroom uit financieringsactiviteiten ‑341 ‑489 Netto kasstroom 20 ‑27 Ratio’s 2021 2020 ROIC 3,9% 5,2%* ROE 4,8% 6,1%* * 2020 genormaliseerd voor de terugname van de in het verleden verantwoorde bijzondere waardevermindering Investeringen De totale investeringswaarde in het pijpleidingproject EUGAL bedraagt voor Gasunie Deutschland circa €400 miljoen, waarvan circa €380 miljoen is gerealiseerd ultimo 2021. De verwachte totale investeringen voor de stikstoffabriek in Zuidbroek bedragen circa €500 miljoen, waarvan circa €415 miljoen is gerealiseerd ultimo 2021. De investeringen op het gebied van duurzame energie bedroegen in 2021 circa €50 miljoen en betroffen onder meer WarmtelinQ (warmtenet in Zuid-Holland), Porthos (CCS) en SKW (groen gas). Financiële vooruitzichten We verwachten dat het bedrijfsresultaat de komende jaren daalt in vergelijking tot 2021, met name vanwege dalende gereguleerde omzet en een verdere toename van activiteiten voor de energietransitie. Daarnaast verwachten we in 2022 een effect van hogere energieprijzen. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 17 Voor de komende jaren verwachten we een investeringsniveau van tenminste €200 miljoen tot €300 miljoen per jaar. Zodra we investeringsbesluiten hebben genomen voor onze Visie 2030 ambities kan het investeringsniveau de komende jaren oplopen tot €600 miljoen tot €700 miljoen per jaar. In 2020 bedroeg het investeringsniveau circa €350 miljoen. Regulatoire verrekeningen De reguleringsmethodiek kan verrekening in volgende jaren veroorzaken. Onder de huidige IFRS-boekhoudregels is het niet toegestaan om regulatoire verrekeningen als vordering of schuld in de balans te verantwoorden. Als gevolg hiervan verantwoorden we regulatoire verrekeningen onder IFRS niet in het jaar waarin ze zijn ontstaan, maar in het jaar waarin de verrekeningen in de tarieven plaatsvinden. Dit leidt tot timingsverschillen tussen IFRS en het regulatoire verdienmodel die periodieke waardeveranderingen tot gevolg kunnen hebben. In de afgelopen jaren kregen netbeheerders in Duitsland tijdens de bouwfase van een uitbreidingsinvestering al een investeringsvergoeding. Na ingebruikname van de investering moest deze investeringsvergoeding terugbetaald worden over een periode van twintig jaar. De regelgeving hierover is in 2021 gewijzigd, waardoor ook de terugbetaalverplichting is komen te vervallen. In onderstaande overzichten is de omzet gecorrigeerd voor regulatoire verrekeningen, als gevolg van afwijkingen tussen de toegestane en werkelijke omzet en energiekosten (ENF), weergegeven. Bijzondere verrekeningen, zoals verrekeningen als gevolg van eerdere beroepsprocedures, laten we in onderstaande overzichten buiten beschouwing. Gasunie Transport Services 2021 2020 In miljoenen euro’s Opbrengst en op basis van IFRS grondslagen 966 946 Dit jaar ontvangen regulatoire verrekeningen ter com pensatie van voorgaande jaren ‑26 5 Toekomstig te ontvangen verrekening voor behaalde omzet/ENF (versus toegestane omzet-ENF) voor dit jaar 103 36 Investeringsvergoedingen - - Opbrengst en gecorrigeerd voor regulatoire verrekeningen 1.043 986 Gasunie Deut schand 2021 2020 In miljoenen euro’s Opbrengst en op basis van IFRS grondslagen 299 311 Dit jaar ontvangen regulatoire verrekeningen ter com pensatie van voorgaande jaren ‑27 ‑25 Toekomstig te betalen verrekening voor behaalde omzet/ENF (versus toegestane om zet-ENF) voor dit jaar ‑1 ‑41 Investeringsvergoedingen - ‑20 Opbrengst en gecorrigeerd voor regulatoire verrekeningen 271 225 De genormaliseerde EBITDA gecorrigeerd voor bovengenoemde regulatoire verrekeningen (het onderliggende resultaat) bedraagt in 2021 €813 miljoen (€840 miljoen in 2020). Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 18 In de tarieven van 2021 is een bedrag verrekend van €53 miljoen vanuit voorgaande jaren. Dit bedrag bestaat uit een positieve verrekening van €26 miljoen voor Gasunie Transport Services en een positieve verrekening van €27 miljoen voor Gasunie Deutschland. De in 2021 gerealiseerde omzet en energiekosten wijken af van de norm die is vastgesteld door de toezichthouders in Nederland en Duitsland. Voor Gasunie Transport Services bedraagt deze afwijking per saldo €103 miljoen en voor Gasunie Deutschland per saldo €1 miljoen. Deze bedragen worden verrekend in de tarieven van de volgende jaren. De onderstaande overzichten tonen het verloop van de te verrekenen regulatoire vorderingen en schulden welke niet in de balans op basis van IFRS grondslagen zijn opgenomen. In de onderstaande overzichten zijn eveneens de bijzondere verrekeningen buiten beschouwing gelaten. Overz icht van te verrekenen regulatoire bedragen 2021 2020 In miljoenen euro’s Gasunie Transport Services Te verrekenen op 1 januari 61 21 Dit jaar ontvangen regulatoire verrekeningen ter com pensatie van voorgaande jaren ‑26 5 Toekomstig te ontvangen verrekening voor behaalde omzet/ENF (versus toegestane omzet-ENF) voor dit jaar 103 36 Investeringsvergoedingen - - Te verrekenen op 31 december 138 61 Gasunie Deut schand Te verrekenen op 1 januari * 7 ‑45 Dit jaar ontvangen regulatoire verrekeningen ter com pensatie van voorgaande jaren ‑27 ‑25 Toekomstig te betalen verrekening voor behaalde omzet/ENF (versus toegestane om zet-ENF) voor dit jaar ‑1 ‑41 Investeringsvergoedingen - ‑20 Te verrekenen op 31 december * ‑20 ‑131 * de eindstand 2020 wijkt af van de beginstand 2021 als gevolg van de veranderende regelgeving ten aanzien van investeringsvergoedingen in Duitsland. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 19 Ultimo 2021 moet regulatoir een bedrag van €119 miljoen worden verrekend. Dit bedrag bestaat uit een te ontvangen bedrag voor Gasunie Transport Services van €138 miljoen en een terug te betalen bedrag voor Gasunie Deutschland van €20 miljoen, op basis van een schatting. De definitieve verrekeningen worden uiteindelijk door de toezichthouders vastgesteld. In het onderstaande overzicht is dit bedrag gesplitst naar de perioden waarin de bedragen in de tarieven, en in de jaarrekening op basis van IFRS grondslagen, worden verrekend: Te verrekenen bedragen naar looptijd ultimo 2021 Totaal 0-1 jaar 2-5 jaar > 5 jaar In miljoenen euro’s Gasunie Transport Services 138 36 102 - Gasunie Deutschland ‑20 1 ‑21 - Totaal t e verrekenen 119 37 81 - Belastingafdracht Gasunie heeft in 2009 een zogenoemd ‘handhavingsconvenant’ gesloten met de Nederlandse Belastingdienst, waarin onderlinge afspraken zijn vastgelegd. In lijn met dit convenant is intern een Tax Control Framework (TCF) ingericht, op basis waarvan het fiscale beleid, de fiscale processen en de beheersmaatregelen zijn opgesteld en worden uitgevoerd. Het fiscale beleid is erop gericht om verschuldigde belastingen tijdig en overeenkomstig fiscale wet\- en regelgeving te betalen in de landen waarin bedrijfsactiviteiten worden ontplooid. In de volgende tabel is voor de belangrijkste belastingen weergegeven hoeveel belasting is afgedragen of terugontvangen. Belast ingafdracht en 2021 2020 In miljoenen euro’s Nederland Vennootschapsbelasting ‑52 ‑26 Omzetbelasting 50 48 Loonheffingen ‑62 ‑57 Dividendbelasting ‑39 ‑43 Totaal ‑103 ‑78 Duit sland Vennootschapsbelasting ‑50 ‑33 Omzetbelasting ‑7 ‑2 Loonheffingen ‑12 ‑12 Totaal ‑69 ‑47 Bedragen met een minteken zijn afdrachten, bedragen met een plusteken zijn ontvangsten. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 20 0 3 Het profiel van Gasunie O nze missie G asunie is een leidende Europese energie-infrastructuuronderneming. Gastransport en gasopslag vormen de k ernactiviteit. We dienen het publiek belang en faciliteren de energietransitie door geïntegreerde i nfrastructuurdiensten aan te bieden. We richten ons op waardecreatie voor onze aandeelhouder en andere s takeholders en hanteren de hoogste veiligheids- en businessstandaarden die in de sector worden toegepast. O nze visie W ij geloven in een duurzame toekomst met een uitgebalanceerde energiemix en een blijvende rol voor gas dat a omstig is uit verschillende bronnen. We geloven dat we onze klanten het best bedienen met innovatieve o plossingen op het gebied van (gas)infrastructuur. O nze rol in de energieketen I n Nederland en Noord-Duitsland beheert Gasunie infrastructuur voor grootschalig transport, opslag en conversie van g as. Nu is dat nog vooral aardgas. Met de energietransitie verschuift dit steeds verder naar waterstof. Daarnaast w erken we aan de aanleg en het beheer van netwerken voor warmte en CO en faciliteren we de invoeding van g roen gas in ons aardgasnetwerk. 2 O nze taak is het verzorgen van veilige, betrouwbare, betaalbare en duurzame energie-infrastructuurdiensten. Zodat i edereen altijd over energie kan beschikken. Dit is van essentieel belang voor de economie en maatschappij. Met onze i nfrastructuur, dienstverlening en geografische positie bevinden wij ons in het hart van de Noordwest-Europese ( gas)markt. GG aa ss uu nn ii ee ii s s isi isi ee ee nn v v ee rr bb ii nn dd ee nn dd ee ff aa faffaf cc tt oo rr ii nn dd ee w w aa aa rr dd ee kk ee tt ee nn v v oo oo rr ee nn ee r r gg rgr rgr ii ee Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 21 W e ontwikkelen, beheren en onderhouden energie-infrastructuur: gastransportnetwerken, internationale t ransitleidingen, gasopslag, gasconversie, LNG-infrastructuur en virtuele energiehandelsplaatsen. In sommige gevallen d oen wij dat in samenwerkingsverbanden. O nze transportdiensten en infrastructuurdiensten verbinden producenten met (eind)gebruikers van energie. We v erlenen non-discriminatoir toegang tot onze diensten aan derden. Het grootste deel van onze activiteiten is g ereguleerd. Toezichthouders ACM (Nederland) en BNetzA (Duitsland) stellen daarbij jaarlijks het plafond van onze o mzet en daarmee de tarieven vast. O nze infrastructuur fungeert als internationaal knooppunt in de aan- en doorvoer van gas in Noordwest-Europa. We d ragen hiermee bij aan een liquide, competitieve, betrouwbare Europese energiemarkt. W e investeren in projecten op het gebied van waterstof, warmte, CCS, groen gas en (vloeibaar) aardgas. Wij zetten o ns in voor de versnelling van een klimaatneutrale energievoorziening door het ontwikkelen van duurzame- e nergieketens. Dat doen we door middel van nieuwe samenwerkingsverbanden en nieuwe businessmodellen. D e Nederlandse staat is onze enige aandeelhouder. Onze medewerkers werken verspreid over ruim dertig locaties in N ederland en Noord-Duitsland en met vertegenwoordigingen in Brussel, Berlijn en Moskou. Ons hoofdkantoor b evindt zich in Groningen; onze hoofdvestiging in Duitsland bevindt zich in Hannover. H oe we georganiseerd zijn G asunie heeft drie business units, waarvan er twee een gastransportnet beheren. In Nederland is dit Gasunie Transport S ervices (GTS) en in Duitsland Gasunie Deutschland (GUD). Deze netbeheerders bieden hun diensten aan op een t ransparante manier. Zij verkopen de beschikbare capaciteit tegen non-discriminatoire voorwaarden. O p entrypunten kan het gas in het netwerk worden ingevoed en op exitpunten kan een klant het gas uit het netwerk h alen. De klanten sluiten contracten af waarmee ze capaciteit boeken op bepaalde entry- of exitpunten in het n etwerk, gedurende een bepaalde periode ( jaar, kwartaal, maand of dag). De tarieven die GTS en GUD aan klanten in r ekening brengen en de omzetten die daaruit voortkomen, worden vastgesteld door de Autoriteit Consument & M arkt (Nederland) en de Bundesnetzagentur (Duitsland). O nze derde businessunit, Participations, biedt energie-infrastructuur- en aanverwante diensten aan die niet g ereguleerd of van regulering vrijgesteld zijn. Klanten kopen capaciteit waarmee ze de betreffende infrastructuur g edurende een bepaalde periode kunnen gebruiken. De diensten zijn open access. De tarieven hiervoor zijn non- d iscriminatoir en worden in belangrijke mate door vraag en aanbod bepaald. De activiteiten van Participations o ndersteunen de werking en liquiditeit van de energiemarkt in Nederland en Duitsland. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 22 DD ee tt rr aa nn ss pp oo rr tt nn ee tt tt ee nn v v aa nn oo nn zz ee bb uu ss ii nn ee s s s s sss sss uu nn ii tt ss GG T T SS ee nn GG UU D D ee nn dd ee bb ee ll aa nn gg rr i i jj ijiiji kk s s ksk ksk tt ee dd oo cc hh tt ee rr ss v v aa nn oo nn zz ee bb uu ss ii nn ee s s s s sss sss uu nn ii tt PP a a PaP PaP rr tt ii cc ii pp aa tt ii oo nn ss W at we om ons heen zien T rend: toenemende energie-aankelijkheid W e zien een snel afnemende aardgasproductie in Europa. Deze afname gaat sneller dan de gewenste daling van de a ardgasvraag en de gewenste productiestijging van hernieuwbaar gas. De Europese vraag naar aardgas daalt per jaar m et 0,5-1,3%*. De Nederlandse aardgasvraag daalt tot 2030 met 20% of meer**, aankelijk van e nergiebesparingsmaatregelen, elektrificatie en de grensoverschrijdende vraag naar elektriciteit van gasgestookte c entrales. De Duitse vraag naar aardgas blijft op middellange termijn stabiel. * Entsog TYNDP 2020 * * Gasunie Strategy Proceedings (intern) D e uitfasering van het Groningenveld maakt extra import uit Rusland en aanvoer van LNG onontbeerlijk en vergroot d e aankelijkheid van deze bronnen. Rusland blijft, het gewapende conflict in en met Oekraïne ten spijt, naar v erwachting de helft van Europa’s importbehoefte aan aardgas leveren. Wereldwijd is het LNG-volume groot, v ergelijkbaar met de totale gasvraag binnen Europa. Ruim twee derde van dit volume gaat naar de Aziatische markt, d ie vrijwel volledig aankelijk is van LNG. Veranderingen in de Aziatische markt hebben hierdoor grote invloed op de b eschikbaarheid van LNG voor Europa. Het marktaandeel van LNG in Europa kan stijgen van 20% nu naar 25% in Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 23 2030* als importeurs bereid blijven de prijsconcurrentie met Azië aan te gaan. In een ruime markt (zoals in 2020) kom t er goedkoop LNG naar Europa; vooral in de zomer. In een krappe markt (zoals in 2021) komt er duur LNG naar Europa; en dan vooral in de winter. Langetermijncontracten blijven impopulair bij de importeurs. * IHS Cera, de toekom stige vraag naar LNG kan per Europese regio verschillen I m m p p aa cc tt oo p p GG aa ss uu n n ii ee : : ee xx tt ee r r n n ee ee cc oo n n oo m m ii ss cc h h ee w w aa aa r r dd ee cc r r ee aa tt ii ee . De goed ontsloten infrastructuur faciliteert een betrouwbare Noordwest-Europese, Nederlandse en Duitse energievoorziening. Ondergrondse gasbergingen blijven essentieel voor het opvangen van pieken in aanbod en vraag. De hoofdinfrastructuur voor aardgas in Noordwest- Europa is vrijwel uitontwikkeld, waardoor de focus komt te liggen op netoptimalisatie, marktintegratie, uitbreiding van LNG-aanlandcapaciteit, herbestemming van pijpleidingen voor waterstoftransport, en het aansluiten van nieuwe ind ustriële klanten zoals elektriciteitsproducenten en procesindustrieën. Trend: decarbonisatie van het energiesysteem Om de CO -uitstoot te verminderen, hebben Nederland en Duitsland ambitieuze waterstofstrategieën met inbegrip van de omschakeling van de bestaande infrastructuur op waterstoftransport en uitbreidingen waar nodig. In Duitsland is er nog altijd geen brede politieke steun voor CCS en weinig mogelijkhed en voor onderzeese opslag van CO . Daarom is grensoverschrijdende samenwerking, met name met Nederland, van cruciaal belang, wil Duitsland CCS inzetten om de klimaatdoelen te halen. Hierbij kan gedacht worden aan samenwerking met landen die wel opslagmogelijkheid hebben zoals Nederland en Noorwegen, en aan een overslagplek voor CO in de haven van Rotterdam. 2 2 2 Met de toename van de elektrolysecapaciteit worden de gas- en elektriciteitsnetten nog meer met elkaar verbonden; ook bi-directioneel. Elektriciteit (overschot) wordt een bron voor duurzame waterstof. In de overgangsfase naar een duurzame energiehuishouding wordt het methaansysteem eerst nog belangrijker om de dag- en uurbalans in elektriciteit en waterstof in stand te houden en om de voorzieningszekerheid te waarborgen. I m m p p aa cc tt oo p p GG aa ss uu n n ii ee : : ee xx tt ee r r n n ee m m aa aa tt ss cc h h aa p p p p ee l ii jj iji iji k k ee w w aa aa r r dd ee cc r r ee aa tt i i ee . Vraag naar en aanbod van waterstof en groen gas gaan stijgen. De toekomstige aandelen van deze hernieuwbare gassen in de energiemix zijn onzeker maar veelbelovend. In geval van een grote vraag naar waterstof is (naast de productie van groene waterstof in onze regio) de inzet van blauwe waterstof (geproduceerd met aardgas waarbij de CO -uitstoot wordt afgevangen), toevoer van groene waterstof vanuit andere regio’s in de wereld, en een grensoverschrijdend CO -transport en - verzamelsysteem nod ig. 2 2 Onze strategie Gasunie investeert al bijna zestig jaar in aardgasinfrastructuur en ruim tien jaar in energietransitieprojecten. De kennis en ervaring die we daarbij hebben opgedaan, geven ons nu de gelegenheid om op te schalen en een materiële bijdrage aan de energietransitie te leveren, terwijl we in de tussentijd de huidige energievoorziening veilig, betrouwbaar en betaalbaar houden. Onze mensen kunnen het verschil maken in de huidige en in de nieuwe energiewereld. Onze kernmarkten Ned erland en Noord-Duitsland hebben een unieke ligging aan de relatief ondiepe Noordzee, waardoor ze geschikt zijn voor de ontvangst van grote hoeveelheden op zee opgewekte windenergie. Hiermee kan waterstof worden gemaakt. Van overzee kunnen tankers LNG en straks ook (vloeibare) waterstof(dragers) aanvoere n die in onze zeehavens gemakkelijke gelost kunnen worden. Ondergrondse zoutlagen in delen van Nederland en Noord-Duitsland lenen zich goed voor het bouwen van opslagcavernes voor gassen. Lege onderzeese gasvelden kunnen worden benut voor het opslaan van CO . 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 24 O nze gasnetten verbinden zowel in Nederland als in Duitsland grote industriële centra met elkaar. Door de sluiting v an het Groningen-aardgasveld en de dalende vraag naar aardgas kunnen we deze netten in fasen relatief snel en g oedkoop ombouwen van aardgas naar waterstof. We gaan waterstofinfrastructuur in de industriële clusters o ntwikkelen en deze vanaf 2025 met elkaar en met opslagfaciliteiten en het buitenland verbinden. Vanaf 2025 v erwachten we de eerste import van waterstof naar Europa. Tussen 2026 en 2030 willen we vier w aterstofopslagcavernes ontwikkelen. Onze kennis van transport en opslag van gasmoleculen maakt ons een i nteressante partner voor het aanleggen en beheren van transportnetten voor waterstof, warmte en CO en het i nvoeden van groen gas in het bestaande transportnet. 2 D e klimaatdoelen zijn duidelijk. In 2050 is Europa klimaatneutraal; in 2030 is de Europese CO - uitstoot met 55 procent v erlaagd. Veel landen, bedrijven en burgers nemen maatregelen, maar we zijn er nog lang niet. De rapporten van w etenschappers en uitspraken van rechters liegen er niet om. 2 KK ll ii mm aa aa tt dd oo ee ll ss tt ee ll ll ii nn gg ee nn v v aa nn NN ee dd ee rr ll aa nn dd ,, d, d d, d DD uu ii tt ss ll aa nn dd ee nn dd ee EE uu rr oo pp ee ss ee UU nn ii ee T och wordt het echt grootschalig verminderen van CO -uitstoot vaak uitgesteld. Gasunie committeert zich aan de N ederlandse, Duitse en Europese klimaatdoelen en is bereid voor de markt uit en op de groei te investeren. We kijken b ij het nemen van investeringsbeslissingen niet alleen naar financiële doelstellingen, maar ook naar onze m aatschappelijke bijdrage. 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 25 Drie strategische richtingen Het eindpunt mag dan helder zijn, de weg ernaartoe is ingewikkeld en onzeker. Daarom bepalen we onze eigen strategie aan de hand van drie richtingen. V V e e VeV VeV r r ss n n ee l l l l ee n n ee n n ee r r gg rgr rgr i i ee tt r r aa n n ss i i tt i i ee Ten eerste zetten we vol in op het versnellen van de overstap op CO -neutrale energie, bijvoorbeeld met waterstof, groen gas, warmtenetten en CCS. Dat vraagt om bestaande en nieuwe kennis en om nieuwe samenwerkingen. We gebruiken onze ervaring voor het vormgeven van de markt van morgen, samen met partners. 2 EE uu rr oo pp ee ee ss v v ee rr bb ii nn dd ee nn dd Het meewerken aan een goed werkende Europese markt voor aardgas en LNG is ons tweede punt van focus. Aardgas blijft de komende decennia belangrijk; als grondstof en als bron van energie. Met de sluiting van het Groningenveld is het cruciaal dat goed gediversificeerde internationale aardgasstromen hun weg vinden naar ons kerngebied. OO pp tt ii mm aa ll ii s s isi isi ee rr ee nn ii nn ff r r frf frf aa ss tt rr uu cc tt uu uu rr We zorgen voor een goede gasinfrastructuur in ons kerngebied. Dat is onze basis. De energievoorziening in onze kerngebieden heeft een uitstekende staat van dienst qua veiligheid en betrouwbaarheid. Doordat we steeds slimmer werken, houden we de kosten van energietransport zo betaalbaar mogelijk. Kennis als kracht, infrastructuur als verbinder We zijn er klaar voor om onze nieuwe rol te pakken. Sterker nog, we zijn al begonnen. Eigenlijk zestig jaar geleden al, toen Ned erland de overstap van kolen op gas maakte. Terwijl de landen om ons heen nu inzetten op het relatief schone aardgas ter vervanging van kolen en nucleair, kan Nederland verder vooruit kijken. Dit is een unieke voorsprong. Ons materiële (infrastructuur, gunstige geografische ligging) en immateriële (kennis en kunde) kapitaal Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 26 kunnen we goed gebruiken voor de versnelling van de energietransitie en het genereren van welvaart en werkgelegenheid. Ze zullen van groot nut blijken voor de opmars van nieuwe energiedragers. Samenwerking met de overheid, producenten en afnemers, nationaal en internationaal zijn hierbij cruciaal. Hoe de energietransitie precies gaat verlopen is nog niet duidelijk, maar één ding staat vast: Gasunie zal een sleutelrol spelen. Met onze kennis en expertise als kracht en onze infrastructuur als verbind er. Door nieuwe, groene infrastructuren aan te leggen waarop marktpartijen tegen gelijke voorwaarden (non-discriminatoir) te allen tijde toegang hebben (open-access), jagen we het ontstaan van nieuwe duurzame waardecreatieketens aan, zoals bijgaande waterstofillustratie laat zien. NN ii ee uu w w ee ii nn ff r r frf frf aa ss tt rr uu cc tt uu uu rr g g ee nn ee rr ee ee rr tt ee ee nn pp o o ss oso oso ii tt ii ee ff nn ee tt w w ee rr kk ee ffff ee ffeff ffeff cc tt 1. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 27 1. Positief netwerkeffect Producenten en gebruikers van het transportnet hebben er baat bij dat meerdere producenten en gebruikers met elkaar verbonden zijn via het waterstofnet. Dit wordt een positief netwerkeffect genoemd, waarbij er sprake is van schaalvoordelen. Een transportnet geeft gebruikers toegang tot meer aanbod vanuit verschillende bronnen op verschillende locaties, waardoor er keuzevrijheid ontstaat. Daarnaast verbetert de leveringszekerheid door een netwerk en centrale opslag en hoeft mind er te worden geïnvesteerd in lokale opslag. Voor producenten geldt dat er meer afzetmogelijkheden voor waterstof zijn doordat (groepen van) gebruikers verbonden zijn via het transportnet (bron: Rapport HyWay 27, p.46). Visie 2030: de toekomst volgens Gasunie In 2020 heeft: Gasunie haar strategie vertaald in een doorkijk voor de komende tien jaar: Visie 2030. In 2030 zijn we van een gastransportbedrijf getransformeerd naar een brede energie-infrastructuuronderneming. We bergen en transporteren dan aardgas, groen gas, waterstof, CO en warmte op een veilige, betrouwbare, betaalbare en duurzame manier. We spelen een belangrijke rol in het realiseren van de ambitieuze klimaatdoelen van Ned erland, Duitsland en de Europese Unie. 2 Onze Visie 2030 bevat grootschalige energietransitie-projecten in lijn met onze strategie waarvoor we in de komende jaren een investeringsbeslissing willen nemen. We verwachten dat het overgrote deel van deze projecten meteen of gaandeweg een gereguleerd kader krijgt; dat wil zeggen dat we deze activa tegen gereguleerde tarieven en onder gelijke contractvoorwaarden aan de markt zullen aanbieden. Per project kijken we naar maatwerkoplossingen om d e ontwikkel- en exploitatierisico’s in de hand te houden. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 28 Visie 2030: dit is hoe onze energiewereld er in 2030 uit ziet 1. 2. 3. 4. 5. 6. 1\. Klimaatdoelen Nederland, Duitsland en de Europese Unie hebben hun tussentijdse klimaatdoelen voor 2030 gehaald. Gasunie transporteert en bergt aardgas, waterstof, warmte, groen gas en CO₂ in ons kerngebied Nederland en Duitsland. We certificeren de herkomst van groen gas, groene waterstof en CO₂. Onze periodieke systeem-integrale scenariostudies zijn een belangrijke bouwsteen voor politieke besluiten. Met studies als Hyway 27, II3050 en NSWPH zijn we ‘thought leader’ en beïnvloeden we het debat over de toekomstige energie-infrastructuur. 2\. Groningenveld De aardgasproductie in Groningen is gestopt. Pijpleidingen en schepen brengen buitenlands aardgas naar onze regio. De vraag naar aardgas in Nederland is nog altijd 60-80% van het niveau van 2020\. Dankzij onze stikstofinstallaties brengen we voor de Nederlandse markt voldoende aardgas op Groningen-kwaliteit. In Duitsland is de vraag naar aardgas ongeveer gelijk gebleven en faciliteren we industrieën bij hun overstap van kolen naar gas als energiebron. Onze aardgasbergingen zijn nog steeds belangrijk. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 29 3. Waterstof We zijn aanbieder van grootschalige open access transport-, import\- en opslagcapaciteit van groene waterstof en waterstofdragers in ons kerngebied Nederland en Duitsland. We bieden centrale grootschalige opslagcapaciteit voor groene waterstof aan in de vorm van waterstofcavernes in Zuidwending. In Nederland en Noord-Duitsland hebben we een waterstoackbone gebouwd. Deze sluiten aan op elkaar en op soortgelijke netwerken in omringende landen. Ook zijn we eigenaar van een succesvolle waterstoeurs. We verzorgen offshore waterstoftransport in Nederland en Duitsland en spelen een actieve rol in de realisatie van offshore waterstoetenprogramma’s. Met TenneT en de Nederlandse overheid bouwen we aan de creatie van een Nederlands energie-eiland. 4\. WarmtelinQ We hebben ons restwarmte-netwerk WarmtelinQ volledig gerealiseerd, inclusief de geplande uitbreiding naar Leiden. 5\. CCS In Nederland hebben we een geïntegreerd CO₂- transport- en -opslagslagsysteem gebouwd. Als het politiek haalbaar is gebleken, transporteren we afgevangen CO₂ uit Duitsland naar Rotterdam waarvandaan het wordt vervoerd naar onze eigen of andere internationale aanbieders van opslagcapaciteit. 6\. Groen gas Gasunie participeert in de techniekontwikkeling van grootschalige groengasproductie. We stimuleren de groengasproductie van derden en hebben een organiserende rol in de groengassector. Vanuit voortschrijdend inzicht hebben we in 2021 onze Visie 2030 op enkele punten bijgesteld. Onze aardgasinfrastructuur houdt rekening met vraagsturing en sluit aan bij het dynamische karakter van groene energie. Transport van CO en import van waterstof krijgen een grotere rol en zijn geconcretiseerd. Fabrieken van derden voor elektrolyse en grootschalige groengasproductie sluiten we op tijd en tegen de laagste kosten aan, maar we zullen geen aandeelhouder worden. Verder zijn onze ambities niet veranderd. Gasunie blijft een verbindende factor in de energietransitie. 2 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 30 Systeemintegratie In 2030 werken we samen met beheerders van transport- en opslagsystemen voor elektriciteit, gas en warmte zodat energieconsumptie op elk moment tegen een zo laag mogelijke CO -emissie plaatsvindt. Samen met partners ontsluiten we via dataplatforms transparante (real time) data waarmee derden de energietransitie kunnen versnellen. 2 Visie 2030: hoe willen we het bereiken? Om onze Visie 2030 te realiseren hebben wij een omvangrijk investeringsprogramma opgesteld. Het grootste deel van dit investeringsprogramma is gericht op het realiseren van een waterstoftransportnetwerk inclusief opslagfaciliteiten, investeringen die ondergrondse opslag van CO mogelijk maken en investeringen voor warmtetransport. Ten behoeve van de leveringszekerheid bevat het investeringsprogramma ook investeringen van relatief beperktere omvang in LNG- en gasopslag en het vervangen van delen van ons bestaande aardgastransportnet. 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 31 OO n n z z ee V V i i ViV ViV s s isi isi i i ee 2 2 00 33 00 - - i i n n v v ee s s tt ee r r i i n n gg s s aa gg aga aga ee n n dd aa (( cc (c( (c( aa pp i i tt aa l l ee x x exe exe pp xpx xpx ee n n dd i i tt uu r r ee s s ,, s,s s,s i i n n m m l l n n €€ )) €)€ €)€ 1. 2. 3. 4. 5. 6. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 32 1\. Behoud van het gasnetwerk (onderhoud) Aardgas blijft in de komende decennia nog lang belangrijk als bron van energie. Daarom zorgen we voor het behoud van een goede gasinfrastructuur in ons kerngebied. Dat is onze basis. 2\. LNG & gasopslag Om minder aankelijk te worden van gasimport via pijpleidingen, hebben Nederland en Duitsland behoefte aan LNG-terminalcapaciteit. In Noord-Duitsland verrijzen mogelijk een of twee nieuwe LNG-terminals. Deze moeten worden aangesloten op het net van Gasunie Deutschland. Gasunie participeert in een van die terminals. 3. L-gas naar H-gas & leveringszekerheid Met de sluiting van het Groningenveld moet Gasunie Transport Services (GTS) steeds grotere volumes hoogcalorisch gas converteren naar laagcalorisch gas. Hiervoor bouwen wij een nieuwe fabriek die in de zomer van 2022 gereed komt. Een aantal grootverbruikers van laagcalorisch gas moeten we aansluiten op ons hoogcalorische gasnet. 4\. Waterstof Wij willen in Nederland een nationaal transportnet voor waterstof bouwen, dat de vijf grote industriële clusters met elkaar en met een opslagfaciliteit verbindt. In Noord-Duitsland willen we ook een waterstoackbone realiseren, die onderdeel wordt van een nationaal net, maar bouwen we geen regionale leidingen. 5\. CCS In Nederland willen we, samen met partners, afvoer en opslag van CO₂ mogelijk maken in lege gasvelden diep in de zeebodem. 6\. Warmte We leggen WarmtelinQ aan, een nieuw hoofdwarmtenet dat restwarmte uit het Rotterdamse havengebied transporteert naar afnemers in Zuid- Holland. Als het eerste deel van het geplande tracé klaar is, bieden we 120.000 huishoudens een alternatief voor aardgas. De totale Visie 2030-investeringsagenda van Gasunie loopt volgens onze huidige inschattingen op tot zo’n €7 miljard (kostenniveau 2021).In dit overzicht staan de investeringsuitgaven (capital expenditures) die we momenteel voorzien voor de verschillende energievormen waarin we in 2030 een rol willen spelen. Een aantal projecten willen we uitvoeren met partners. Alleen het aandeel van Gasunie in de uitgaven wordt weergegeven en bijvoorbeeld subsidies zijn hierop al in mindering gebracht. Alle projecten doorlopen een apart besluitvormingstraject. De financiering van de projecten komt uit verschillende bronnen, zoals kapitaalmarktleningen en kasstromen. Al naar gelang politieke en economische ontwikkelingen kan het totale investeringsbedrag en de verdeling daarvan over de verschillende energievormen de komende jaren veranderen. INT ERVIEW Werken aan de infrastructuur voor waterstof Zowel in Nederland als in Duitsland wordt hard gewerkt aan de waterstofmarkt en de daarvoor noodzakelijke infrastructuur. Waar worden de grootste stappen gezet? Welke rol heeft Gasunie? Helmie Botter, Manager Business Development Waterstof, en Bert Kiewiet, Manager Waterstof Duitsland, vertellen over de waterstofambities van Nederland en Duitsland. Lees het interview Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 33 Visie 2030: bijdrage aan het bereiken van de nationale emissiedoelen Gasunie wil in 2030 getransformeerd zijn van gastransportbedrijf naar energie-infrastructuuronderneming. We zijn al geruime tijd bezig met het uitbreiden van onze activiteiten naar warmte, CO , waterstof en groen gas. We beschrijven deze plannen in onze Visie 2030\. Maar doen we voldoende om een betekenisvolle bijdrage te leveren aan het bereiken van de maatschappelijke emissiedoelen? 2 Om dat inzichtelijk te kunnen maken hebben we doorgerekend welk effect de fossiele en duurzame gassen die we tot 2050 voor Nederlandse eindverbruikers verwachten te transporteren, zullen hebben op het behalen van de Nederlandse * emissiedoelen. * Het is op dit m oment nog niet goed mogelijk om dezelfde transitiepad-berekeningen te maken voor Duitsland. Daar is Gasunie slechts één van de gastransportnetbeheerders en is het aantal variabelen te groot om een goede analyse mogelijk te maken. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 34 OO nn zz ee ii nn v v ll oo ee dd oo pp hh ee tt rr ee aa ll ii s s isi isi ee rr ee nn v v aa nn dd ee NN ee dd ee rr ll aa nn dd ss dsd dsd ee kk ll ii mm aa aa tt dd oo ee ll ee nn 1. 2. 3. 4. 1. Lijn 1 Het totaal aan CO₂-emissies in Nederland conform het meest recente regeerakkoord. 2. Lijn 2 H et totaal aan CO₂-emissies in Nederland als wij onze V isie 2030-investeringen uitvoeren en de vraag naar a ardgas daalt conform het gebruikte II3050-scenario en h et Investeringsplan 2022 van GTS. 3. Lijn 3 Het totaal aan CO₂-emissies van Gasunie- netwerkgebruikers als we onze Visie 2030- investeringen niet geheel uitvoeren en de vraag naar aardgas daalt conform het gebruikte II3050- scenario e n het Investeringsplan 2022 van GTS. 4. Lijn 4 H et totaal aan CO₂-emissies van Gasunie- n etwerkgebruikers als we onze Visie 2030- i nvesteringen uitvoeren en de vraag naar aardgas daalt c onform het gebruikte II3050- scenario en het I nvesteringsplan 2022 van GTS. Gasunie levert transport- en opslagdiensten. De emissie van het product dat we transporteren, telt volgens de definitie van het GHG-protocol niet mee in onze scope 1, 2 en 3. Maar we kunnen en willen in de keten wel invloed uitoefenen en faciliteren ook het verminderen van CO -emissies bij onze eindgebruikers door infrastructuur aan te bieden die de schoonste energiedragers kan transporteren. 2 De verwachte uitstoot van CO -equivalenten in Nederland daalt. Enerzijds komt dat doordat gebouwen steeds beter geïsoleerd worden, machines steeds energiezuiniger worden en omdat het aandeel groene stroom stijgt in combinatie met vervanging van aardgas door elektriciteit. Anderzijds daalt de verwachte uitstoot doordat netwerkbeheerders transport van fossielvrije energie mogelijk maken. Wij hebben bepaald welke bijdrage de projecten die onderdeel zijn van onze Visie 2030 leveren aan de reductie van CO -equivalenten. 2 2 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 35 Uit de analyse blijkt dat gassen een bijdrage van circa 37Mton reductie kunnen leveren. Dat is de helft van wat er in totaal nodig is. Van die 37Mton komt 21Mton voor rekening van de inzet van blauwe en groene waterstof, restwarmtebenutting, groen gas en opslag van afgevangen CO ; waarvoor Gasunie de noodzakelijke transportinfrastructuur wil aanleggen. De resterende 16 Mton komt door het anderszins afnemen van de vraag naar aardgas. 2 Als we in staat worden gesteld om al onze Visie 2030-plannen uit te voeren en de vraag naar aardgas daalt, krijgt het nationale transitiepad vanaf 2025 een veel gunstiger verloop. Hierdoor zal het transport door onze leidingen in 2045 CO -neutraal kunnen zijn en zal Nederland in 2050 CO -neutraal kunnen zijn. Dat is ambitieuzer dan de Klimaatwet 2019 die uitging van 95% emissiereductie in 2050, en in lijn met de ambitie van de nieuwe Nederlandse regering, die 100% emissiereductie in 2050 wil \- en hier op het moment van schrijven de Klimaatwet op wil aanpassen. 2 2 Die versnelling ten opzichte van de Klimaatwet 2019 kan zelfs groter worden. We houden nu alleen rekening met de effecten van onze investeringen tussen 2020-2030. Een nieuwe reeks Gasunie-investeringen voor de periode 2030- 2040 kan leiden tot een steilere daling van het Nederlandse transitiepad. Hoe hebben we onze invloed op het bereiken van de nationale emissiedoelen berekend? We hebben onze transitiepadcalculaties uitgevoerd in samenwerking met een extern bureau. Om de invloed van de projecten van Gasunie op het nationale transitiepad te kunnen vaststellen, maken we gebruik maken van de data uit II3050, de studie naar infrastructuur-ontwikkelpaden die we samen met TenneT en de regionale netbeheerders publiceerden in 2021; en van het Investeringsplan 2022 van GTS. We hebben gewerkt met de data van het INT-scenario van II3050. In dit scenario gaat Nederland internationaal op zoek naar duurzame energie met de laagste kosten, en waarbij de nationale productie van waterstof en groen gas lager is dan in de andere scenario’s. In dit scenario is de toekomstige rol van Gasunie het grootst en kunnen we dus het grootste verschil maken. Overigens verschillen de emissiereducties die per scenario voorspeld worden niet veel van elkaar. Aan de hand hiervan hebben we het volume en de samenstelling van de gassen berekend die we tot 2050 door onze leidingen denken te transporteren. Deze data hebben we afgezet tegen de klimaatdoelen die zijn afgesproken in het nieuwe regeerakkoord. In onze calculaties gaan we uit van nationale klimaatreductiedoelen van 55% voor 2030 en 100% voor 2050; beide ten opzichte van basisjaar 1990. In vervolgstudies op II3050 zullen de verschillende scenario’s opnieuw worden doorgerekend. We verwachten dat de versnelling in reductie van emissies van CO -equivalenten als gevolg van onze groengasactiviteiten zichtbaar worden vanaf 2023\. Onze warmte- en CCS-activiteiten dragen bij vanaf 2024 en onze waterstofactiviteiten vanaf 2025. Uitgaande van dit scenario betekent dit dat Gasunie tot 2030 33% van het totaal aan CO -emissies van Gasunie-netwerkgebruikers in Nederland ten opzichte van 2020 helpt reduceren. Tezamen met een reductie van de vraag naar aardgas in dit scenario leidt dit scenario in 2030 tot een reductie van het totaal aan CO -emissies in Nederland van Gasunie-netwerkgebruikers van 50% ten opzichte van 2020. 2 2 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 36 Visie 2030: wat hebben we nog nodig? O m op te schalen moeten we zorgen voor toezeggingen voor lange termijn van afnemers (industrie, e nergiebedrijven, tuinderscollectieven) in de vorm van contracten en van overheden in de vorm van subsidies en a anvullend beleid. Hierdoor kunnen groene energiedragers concurrerend worden met fossiele energiedragers. W e weten niet of we al onze energietransitieprojecten zullen realiseren, maar het momentum is in 2021 sterk g egroeid. Vrijwel alle onderdelen van onze strategie zien we in 2022 terugkomen in de regeerakkoorden van de n ieuwe Nederlandse en Duitse kabinetten. Van het vorige Nederlandse kabinet hebben we in 2021 substantiële fi nanciële toezeggingen gekregen voor de ontwikkeling van WarmtelinQ en de waterstoackbone. Het Europese Fit f or 55-pakket en de stappen die zijn gezet tijdens de VN Klimaatconferentie COP26 in Glasgow leiden tot t oenemende Europese steun voor economisch herstel door middel van investeringen in hernieuwbare energie, met n ame waterstof. V isie 2030: hoe financieren we het? D e meeste projecten financieren we vanuit ons opgebouwde kapitaal, door het uitgeven van obligaties en het a rrangeren van projectfinancieringen, ondersteund door (overheids)subsidies voor het mitigeren van aanlooprisico’s e n onrendabele toppen en zo veel mogelijk gedekt door klantcontracten. In projecten die we in consortiumverband o ntwikkelen, zorgen partners ook voor een deel van de kapitaalbehoefte. Ons eigen aandeel in de benodigde i nvesteringen begroten we op een totaalbedrag van € 7 miljard, verdeeld over de periode 2021-2030. H oe wij waarde creëren O ns waardecreatiemodel M et onze bedrijfsactiviteiten streven we naar een zo groot mogelijke economische en maatschappelijke bijdrage met e en zo positief mogelijke impact op onze stakeholders. Hoe we dat doen, staat in ons waardecreatiemodel. Dit model m aakt duidelijk: Welke bronnen we inzetten; Waarom (visie en missie) en hoe we deze bronnen inzetten (activiteiten); Wat we daarmee beogen te bereiken (strategie); Welke concrete vormen van waarde we hiermee creëren voor onze stakeholders; Welke universele duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) we hiermee ondersteunen. W e onderscheiden vier vormen van langetermijn-waardecreatie. Deze lichten we toe in de gelijknamige h oofdstukken in dit jaarverslag. De komende jaren willen we de werkelijke (veelal positieve maar soms ook n egatieve) waarde die we voor onze stakeholders creëren, uitgebreider in kaart gaan brengen. H et model hieronder is interactief in de online versie van het jaarverslag. Door daar te klikken op een element, wordt d e betreffende paragraaf of het hoofdstuk geopend. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 37 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 38 M anagementagenda 2021 Ontwikkelt zich conform plan Ontwikkelt zich gedeeltelijk conform plan Ontwikkelt zich niet conform plan II, III, interne econom ische waardecreatie I, IV, interne econom ische waardecreatie II, externe maatschappelijke waardecreatie I, II, externe maatschappelijke waardecreatie III, interne & externe maatschappelijke waardecreatie II, IV, externe econom ische waardecreatie II, IV, interne econom ische waardecreatie Materieel thema/Type waardecreatie * Strategische richting Energie in transitie Strategische richting Europe es verbindend Strategische richting Opt imale infrastructuur Optimaliseren van risico gestuurd asset management met als oogmerk het realiseren van kostenverlaging binnen de grenzen van de 'Licence to O perate'. Optimaliseren van de positie van gas en Gasunie en het behouden van de waarde van het bedrijf door middel van een optim aal reguleringskader en tariefstructuur. Participeren in het aouwen van de productie uit het Groningenveld. Het sneller en goedkoper mo gelijk maken van groen gas invoeding in het Nederlandse transportsysteem . Realiseren van onze veiligheidsdoelstellingen. Onderzoek naar de m ogelijkheden van een integratie tussen de Nederlandse en Duitse gasm arkt. Onze internationale positie in Noordwest-Europa versterken, met name in Duitsland. Wij doen dit via sam enwerkingsverbanden en ‘greenfield’ projecten. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 39 Ontwikkelt zich conform plan Ontwikkelt zich gedeeltelijk conform plan Ontwikkelt zich niet conform plan I, IV, externe maatschappelijke waardecreatie I, IV, externe maatschappelijke waardecreatie I, II, III, interne econom ische & sociale waardecreatie I, II, III, interne & externe maatschappelijke waardecreatie I, II, III, interne econom ische & sociale waardecreatie Materieel thema/Type waardecreatie * Strategische richting Energie in transitie Strategische richting Europees verbindend Strategische richting Opt imale infrastructuur Een leidende positie verkrijgen op het gebied van groene waterstof. Een actieve rol nemen bij de ontwikkeling van warmtetransport-infrastructuur, CO₂\- transport en opslag en groen gas-infrastructuur. Creëren van een toekomstbestendige organisatie door het verbeteren van onze flexibiliteit en wendbaarheid. Realiseren van onze MVO-doelstellingen. Onderdeel hiervan vormt het realiseren van de Gasunie Green Deals. Realiseren van onze Digitale Am bitie. * Materiële thema’s I. Energietransitie II. Leveringszekerheid III. Veiligheid van het netwerk IV. Ontwikkelingen in wet\- en regelgeving V. Relatie met stakeholders en onze omgeving : dit thema komt in alle onderwerpen terug Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 40 04 Onze externe economische waardecreatie Onze externe economische waardecreatie Dankzij onze infrastructuur voorzien we energiegebruikers in Noordwest-Europa van toegang tot energie; zonder onderscheid te maken en tegen gelijke voorwaarden. De waarde van beschikbaarheid van energie voor de maatschappij is enorm. We creëren lange termijn economische waarde voor onze shippers en de marktpartijen op ons handelsplatform. Daarbij zoeken we de balans tussen veiligheid, betrouwbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid. In veel gevallen binnen kaders die onze toezichthouders ons opleggen. In dit hoofdstuk gaan we in op de externe economische waarde die we in 2021 hebben gegenereerd. GG ee r r ee l aa tt ee ee r r dd ee m m aa tt ee r r ii ëë l ee tt h h ee m m aa ’’ ss : : # 4 Leveringszekerheid GG ee r r ee l aa tt ee ee r r dd ee SS D D GG ’’ ss : : 7, 9, 12 B B ee t t r r oo kk kk ee n n ss t t aa kk ee h h oo l dd ee r r ss : : Klanten Energiesector Toezichthouders Gecreëerde waarde In 2021 hebben we onder andere de volgende externe economische waarde gecreëerd: Betrouwbaar gastransport: 4 transportonderbrekingen (norm =< 6) Gasvolume getransporteerd door onze netten: 1.108 TWh Verhandelde hoeveelheid gas op TTF: 47.705 TWh Groene omzet 0,3% / Groene CAPEX 10,5% / Groene OPEX 6,3% Waardecreatie voor shippers Hoge transportzekerheid In Nederland en Duitsland hebben we in 2021 voor onze klanten een hoge transportzekerheid gerealiseerd. Er vonden helaas vier transportonderbrekingen plaats. Op twee locaties hebben onze onderhoudswerkzaamheden geleid tot een kortdurende storing in de gastoever. Als gevolg hiervan heeft een aantal huishoudelijke aansluitinge n en een Duitse afnemer korte tijd geen gas gekregen. In de andere twee gevallen hebben de storingen industriële afnemers getroffen. Omdat die onderbrekingen samenvielen met werkzaamheden bij de afnemers zelf hebben zij weinig hinder ondervonden van deze onderbrekingen. Onze interne eis is dat het aantal transportonderbrekingen per jaar nooit hoger is dan zes, hier hebben we aan voldaan in 2021. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 41 Meer gas getransporteerd Na vijf zeer warme jaren was 2021 qua temperatuur een normaal jaar *. Het gastransport door het GTS-net betrof in 2021 841TWh (79,3mrd m ) ten opzichte van 835TWh (78,7miljard m ) in 2020. Een stijging van 0,7%. Als we het transport uitsplitsen naar binnenlands verbruik, opslag en export zien we bij alle categorieën maar kleine verschillen tussen 2020 en 2021. Gasunie Deutschland transporteerde in 2021 267TWh (27,3mrd m ) door haar netten, een stijging van 6,6% ten opzichte van het volume van 2020 van 250TWh (25,6mrd m ) in 2020. 3 3 3 3 * Normaal = het langjarig gemiddelde over het tijdvak 1991-2020 Transportzekerheid bij winterkoude In de tweede week van februari was het opmerkelijk koud, waardoor de vraag naar aardgas in onze voorzieningsgebieden flink toenam. Deze volumes zijn probleemloos verwerkt. Het was niet koud genoeg voor een gastransportrecord. Ter illustratie: door de Nederlandse netten transporteerde GTS op woensdag 10februari 420miljoen m gas. Dat ligt ruim onder het record van 2januari 1997, toen we een volume van 527miljoen m transporteerden. 3 3 Transportzekerheid bij hoog water In de derde week van juli kregen we te maken met wateroverlast in Zuid-Limburg, die was ontstaan door overvloedige regenval stroomopwaarts in Duitsland. Twee gasontvangststations (GOS) van GTS in Itteren en Meerssen kwamen onder water te staan en raakten vervuild en beschadigd. Dankzij grote inspanningen van onze medewerkers en hulpdiensten ter plekke en door de inzet van een mobiel GOS hebben er geen transportonderbrekingen plaatsgevonden. Pieklevering Pieklevering is een belangrijk publieke taak van GTS voor de kleinverbruikers in Nederland. Pieklevering is aan de orde als de gemiddelde effectieve etmaaltemperatuur lager is dan -9,0°C. GTS zorgt voor alle voorzieningen op het gebied van gasinkoop, flexibiliteitsdiensten en gastransport op het landelijke gastransportnet die nodig zijn om vergunninghouders de pieklevering te laten verzorgen. In 2021 is er geen pieklevering geweest. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 42 Effecten van de hoge gasprijzen Aan het einde van 2021 waren er zeer hoge gasprijzen. Bij de industriële exitpunten van GTS en GUD waren aan het begin van het jaar nog regelmatig zeer hoge exitvolumes te zien. Gedurende het jaar werden de volumes op de industriële exitpunten lager en aan het einde van het jaar waren er regelmatig zeer lage exits. Een ander effect is waarneembaar in het gebruik van de Nederlandse en Duitse bergingen. Deze zijn in de zomer minder gevuld dan gebruikelijk en hebben in de laatste paar maanden van het jaar meer uitgezonden dan normaal in deze periode. Dit resulteert in een historisch lage vulgraad vanaf het begin van de winter tot aan het einde van 2021 en verder. De hoge gasprijzen hebben ook effect gehad op de partijen die transportcapaciteit afnemen in onze netten. In Nederland trok toezichthouder ACM de vergunningen van meerdere shippers in omdat zij in financiële problemen kwamen of failliet gingen als gevolg van de hoge marktprijzen voor aardgas. GTS voerde één keer een restverdeling naar ontvangende vergunninghoudende leveranciers uit *. In Duitsland verstrekte GUD een leningfaciliteit van €25 miljoen aan Trading Hub Europe (THE) om een liquiditeitstekort aan te zuiveren dat bij THE was ontstaan door de hoge gasprijzen en faillissementen bij shippers. Eind 2021 is een bedrag van €10 miljoen opgenomen onder deze faciliteit. GTS heeft in 2021 niet garant hoeven te staan voor de betaling van inkoop van gas door dan wel gas ter beschikking hoeven stellen aan vergunninghoudende leveranciers voor de levering aan kleinverbruikers in verband met een beschikking van de ACM om de vergunning van een leverancier in te trekken. *Door zekerheidsstellingen is het financiële risico voor GTS beperkt gebleven tot €0,3 m iljoen. Herkomst getransporteerd gas in Nederland GTS zag in 2021 afgerond 44miljard m geïmporteerd aardgas door zijn net stromen; voor het vierde jaar op rij een nagenoeg onveranderd volume. Hiervan kwam (afgerond) 7,1miljard m van Gate en 3,8miljard m van de op het GTS-net aangesloten gasopslagen in Duitsland. 3 3 3 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 43 Transportzekerheid bij lage voorraden Nu de productie uit het Groningenveld marginaal is en de gasvraag in Nederland niet snel daalt, is onze gasvoorziening nog jaren aankelijk van Noors en Russisch pijpleidinggas en de zogeheten seizoensbergingen. Ook LNG kan een bijdrage aan de gasvoorziening leveren, maar aanvoer van LNG wordt bepaald door de wereldwijde LNG-markt en kent dus onzekerheden. De recente prijsontwikkelingen heeft ook LNG-stromen gerealloceerd over de wereld, maar de mogelijkheden daartoe worden uiteraard ook bepaald door de vraag en de contracten in andere werelddelen en de fysieke mogelijkheden om additioneel LNG in het Europese gassysteem op te nemen. De aanvoer van Noors en Russische kent slechts beperkte flexibiliteit. Die flexibiliteit is onvoldoende om het extra benodigde wintervolume te leveren. Dat betekent dat dit extra wintervolume alleen door de seizoensbergingen kan worden geleverd. In de winter is Nederland dus voor de leveringszekerheid aankelijk van goedgevulde bergingen. Zoals in ons halaarbericht al is aangegeven, was de vulgraad van de H-gas bergingen (Bergermeer, Grijpskerk) voor de start van het nieuwe gasjaar 2021-2022 zeer laag. Door het koude voorjaar en de hoge gasprijzen was de vullingsgraad respectievelijk 27% en 50%, terwijl 90% een reguliere vulgraad is bij aanvang van een gasjaar. De L-gas bergingen (Alkmaar en Norg) zijn daarentegen goed gevuld als gevolg van afspraken binnen het zogeheten Gasgebouw en bieden daarmee een basis voor leveringszekerheid. INT ERVIEW: Leveringszekerheid in onzekere tijden Zelfs in een koude winter blijven onze huizen warm. Gasunie overzietde leveringszekerheid, ook in een krappe markt met hoge gasprijzen. Welke rol we daarin spelen vertellen Britta van Boven, Manager Commerce & Regulation bij Gasunie Nederland, en Matthias Schulz, Manager Business bij Gasunie Deutschland. Britta: “Hopen op een zachte winter is niet voldoende.” Lees het interview Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 44 Leveringszekerheid voor de totale markt is momenteel niet gegarandeerd. De lage vulgraad van de commerciële H-gas bergingen laat dat zien. Dat kan leiden tot onvoldoende gasaanbod voor de industriële sector. In het nieuwe coalitieakkoord is vastgelegd dat “er […] verplichte vullingspercentages [komen] voor de gasvoorraden. Daarmee verkleinen we de aankelijkheid van andere landen”. Gasunie denkt dat dit een verstandige keuze is, waar snel opvolging aan moet worden gegeven. Ook andere Europese landen hebben vanwege hun importaankelijkheid afspraken gemaakt. Italië doet dat in de vorm van strategische voorraden, Frankrijk volgens een systeem met verplichte vullingspercentages voor de gasvoorraden. Voor Nederland was dit vanwege het aanwezige Groningenveld nooit een punt. Nu Groningen nog maar marginaal produceert is ons land al een paar jaar, net als de meeste EU-landen, een netto-gasimporteur geworden. ENTSOG, de Europese vereniging van transmissie systeembeheerd ers, heeft in 2021 onderzoek gedaan of de EU-infrastructuur (leidingen, mengen, bergingen) het noodzakelijke gasaanbod onder alle omstandigheden bij de gasafnemers kan krijgen. Conclusie is dat dit het geval is. Er is dus transportzekerheid. Dat is iets anders dan leveringszekerheid. Leveringszekerheid zorgt ervoor dat het noodzakelijke gasaanbod onder alle omstandigheden aanwezig is en dat is niet onderzocht door ENTSOG. Uitbreiding van onze aardgasinfrastructuur G G e e r r m m aa n n L L N N G G Tijdens de energietransitie is een goede infrastructuur voor transport en opslag van aardgas in Noordwest-Europa van groot belang. Duitsland wil de komende decennia de opwekking van elektriciteit uit steenkool en bruinkool beëindigen. Tijdens de overgangsperiode gaat het land meer aardgas gebruiken. Tegelijkertijd wil Duitsland de aankelijkheid van Russisch gas beperken. Gasunie is samen met partners al enkele jaren bezig met alle benodigde voorbereidingen voor d e bouw van een LNG-terminal in Brunsbüttel in Sleeswijk-Holstein. Het belang van dergelijke faciliteiten voor het functioneren van de gasmarkt in Duitsland is door de gasprijsontwikkeling en de discussie over de internationale levering van aardgas sterk naar voren gekomen. Wij hebben in 2021 nog geen investeringsbesluit kunnen nemen omdat wij nog geen afdoende zekerheden over de contracten met onze klanten konden verwerven. In de komende periode spannen wij ons samen met onze klanten en d e Duitse overheid in om dit investeringsbesluit te gaan realiseren. Wij zijn van plan om de locatie van de terminal ook aan te wenden voor de aanlanding van duurzame gassoorten, waardoor de terminal ook in de energietransitie een vooraanstaande rol kan gaan vervullen. AA aa n n ss l uu ii tt ii n n gg L L N N GG - tt ee r r m m ii n n aa l ss In 2018 en 2019 ontving GUD aanvragen voor de aansluiting van LNG-terminals in Brunsbüttel en Stade. Gasunie is partner in het Brunsbüttel-project. Als gevolg van een wijziging van de Gasnet Toegangsverordening (GasNZV) met betrekking tot de aansluiting van LNG-terminals op het netwerk, zijn netbeheerders verplicht om pijpleidinge n aan te leggen en te exploiteren voor de aansluiting van LNG-terminals. De kosten voor aansluiting op het netwerk kunnen worden terugverdiend via transporttarieven. De nodige aanpassingen van de gasinfrastructuur om beide terminals aan te sluiten op het gasnet van GUD werden begin 2021 door het BNetzA goedgekeurd. Beide terminals lopen echter achter op hun oorspronkelijke tijdschema en er zijn nog geen definitieve investeringsbeslissing over genomen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 45 N N ee tt u u ii tt b b r r ee ii dd ii n n gg n n aa aa r r W W oo l ff ss bb uu r r gg Volkswagen AG in Wolfsburg verzocht in 2017 om een netwerkuitbreiding om zijn nieuwe gasgestookte elektriciteitscentrales vanaf 2022 te bevoorraden ter vervanging van steenkool en om de CO -uitstoot van VW met 1,5 miljoen ton per jaar te verminderen. Om in de gevraagde capaciteit te voorzien, wordt door GUD een 33 km lange gasleiding van Walle naar Wolfsburg aangelegd. 2 In december 2020 en februari 2021 zijn twee relevante vergunningsgoedkeuringen ontvangen. Sommige landeigenaren dienden bij OVG Lüneburg een klacht in tegen de goedkeuring van de vergunning. Terwijl de klachten nog in behandeling zijn, zijn de bouwwerkzaamheden in 2021 volgens plan verlopen en is de inbedrijfstelling gepland voor april 2022. Waardecreatie door onze deelnemingen Nord Stream 1: continu in bedrijf In 2021 heeft Nord Stream 59,2 miljard m aardgas getransporteerd, gelijk aan 2020 (59,2 miljard m ). Ook in 2021 waren er geen ongeplande onderbrekingen, waardoor de beschikbare capaciteit vrijwel continu volledig is benut. In november 2021 was het tien jaar geleden dat de eerste van de twee Nord Stream 1-leidingen operationeel is geworden; de tweede leiding volgde in oktober 2012. In de eerste tien jaar sinds de inbedrijfname is er circa 432 miljard m aardgas getransporteerd. 3 3 3 Gate: belangrijk voor leveringszekerheid 2021 2020 Invoeding van LNG in GTS-netwerk in miljard m3 7,1 6,7 Aantal grote tankers 102 90 Aantal kleinere tankers 142 125 Aantal geladen trucks en containers 8.468 5.409 Van de grote tankers kwamen er in 2021 93 lossen en 9 laden. Van de 142 kleinere tankers kwamen er in 2021 20 lossen en 122 laden. Alle laad- en losacties betreffen vloeibaar aardgas. In 2021 lag het aantal bunkertankers en containertrucks dat bij Gate kwam laden opnieuw op hoog niveau. Hierbij valt op dat het aantal kleinere schepen (voor het leveren van LNG als scheepsbrandstof) en truckladingen een sterke groei laten zien. Dit geeft weer dat LNG als relatief schone brandstof voor scheepvaart en industriële toepassingen aan belang wint. Door de grote doorzet van aardgas naar het GTS-net blijft Gate een belangrijke bijdrage leveren aan de leveringszekerheid van aardgas in Nederland, de positionering van het Gasunie-netwerk in de internationale gasstromen en aan de marktwerking voor aard gas in onze Noordwest-Europese regio. In juni en juli 2021 heeft Gate succesvol groot onderhoud op de terminal uitgevoerd. In juli en oktober 2021 heeft Gate terminal voldoende bindende marktinteresse ontvangen om de uitzendcapaciteit met 1,5 BCM per jaar te verhogen tot 13,5 BCM per jaar. Deze extra capaciteit wordt naar verwachting opgeleverd in 2024. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 46 Balgzand-Bacton Leiding: volatiliteit In 2021 heeft BBL ruim 25,8TWh gas (2020: 11,2TWh) naar het Verenigd Koningrijk vervoerd en via de reverse flow- dienst 9,7TWh gas (2020: 25,1TWh) naar Nederland vervoerd. BBL kende in 2021 één geplande transportonderbreking en één ongeplande transportonderbreking (23-28maart, lekke isolatiekoppeling). BBL was in 2021 het middelpunt van de volatiele marktontwikkelingen tussen TTF en NBP, die het publiek met name in het derde en vierde kwartaal 2021 heeft kunnen zien. BBL-shippers hebben de tijdelijk extreem grote prijsverschillen tussen TTF en NBP verzilverd en hiervoor op korte termijn capaciteit gekocht. Voor BBL is de benutting van de leiding de bevestiging dat het aanbieden van de physical reverse flow-dienst (sinds 2019) in de behoefte voorziet. De prijsverschillen tussen TTF en NBP bepalen of het gas westwaarts of oostwaarts stroomt. De marktdynamiek in de laatste twee kwartalen maakte het noodzakelijk de stroomrichting van de leiding frequent en snel te wisselen. Gelet op het technisch ontwerp van de leiding is dit voor BBL niet in deze frequentie en snelheid uitvoerbaar waardoor de kosten en de financiële risico’s van de bedrijfsvoering zijn toegenomen. BBL is in overleg met de toezichthouders in Nederland en het Verenigd Koninkrijk om hier een oplossing voor te vinden. De Brexit-overgangsperiode kwam op 1januari 2021 tot een eind. Met douane-adviseurs is samengewerkt om aan de nieuwe voorwaarden te voldoen. In december 2021 vierde BBL zijn 15-jarig bestaan. EnergyStock: aantrekkelijk voor shippers In 2021 is EnergyStock er net als in voorgaande jaren in geslaagd om haar capaciteit vrijwel geheel te vermarkten. Dat is bijzonder, omdat de markt voor flexibiliteit in Noordwest-Europa een structureel overaanbod kent waardoor de tarieven voor opslagdiensten al jaren onder druk staan. De installatie van EnergyStock onderscheidt zich door snelle cycli van input en output waardoor ze aantrekkelijk blijft voor shippers. Begin 2021 is de in 2020 ontwikkelde extra caverne volledig in gebruik genomen in de pool van de beschikbare capaciteiten van de gehele installatie. Met deze extra caverne is EnergyStock in staat om de bestaande functionaliteit van de gasopslag verder te optimaliseren. EUGAL: lagere bezetting door vertraging Nord Stream 2 De leveringszekerheid van Europa is gebaat bij een ruim aanbod van internationale gastoevoerleidingen. Door Amerikaanse sancties en Duitse reguleringsbezwaren werd de oplevering van de nieuwe toevoerleiding Nord Stream2 in 2021 vertraagd. Nord Stream2 is in 2021 gereedgekomen, maar heeft in het verslagjaar nog geen gas getransporteerd naar Duitsland. Door de onlangs aangekondigde nieuwe sancties tegen Rusland vanwege de situatie in Oekraïne kan deze situatie voortduren. Gasunie heeft geen aandelenbelang in Nord Stream2, maar wel een belang van 16,5% in EUGAL, een nieuwe gasleiding die aardgas vanaf Nord Stream1 en -eventueel- Nord Stream2 van de Oostzee naar de Tsjechische grens brengt. De lager dan verwachte bezettingsgraad van EUGAL krijgt over de levensduur van de leiding geen omzetgevolgen voor GUD, door de werking van de Duitse regulering. Hynetwork Services: veilig waterstoftransport In Zeeland is in 2017 de eerste gastransportleiding geschikt gemaakt voor het transport van waterstof. In 2021 heeft de waterstofleiding van Hynetwork Services zonder onderbrekingen 1.176ton (13,1mln m (2020: 2.644ton, 29,4miljoen m ) grijze waterstof getransporteerd tussen chemiebedrijf Dow Chemicals en kunstmestproducent Yara in Zeeland. 3 3 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 47 Waardecreatie voor handelaren TTF: marktaandeel blijft toenemen In 2021 bereikte de hoeveelheid verhandeld volume op ons virtuele handelsplatform Title Transfer Facility (TTF) een nieuwe recordhoogte. Ook was het aantal op TTF actieve partijen groter dan ooit. 2021 2020 toename Verhandelde hoeveelheid gas op TTF (TWh) 47.705 45.526 5% Maxim um aantal actieve partijen op één dag 175 170 3% Hoeveelheid gas door GTS-netwerk via TTF (TWh) 513 505 2% De gashandel op een gashandelsplaats kent twee hoofdroutes: over-the-counter (OTC; waarbij gas rechtstreeks bij een wederpartij wordt ingekocht) of via een gasbeurs (waarbij de beurs de centrale wederpartij voor alle handelaren is). De OTC-handel is in 2021 flink afgenomen: van 27.120 TWh (in 2020) naar 19.610 TWh. Het via gasbeurzen verhandelde TTF-deel groeide daarentegen sterk: van 18.406 TWh naar 28.094 TWh in 2021. TTF bouwde haar voorsprong op de andere Europese gashandelsplaatsen verder uit het afgelopen jaar. In 2021 vond bijna 80% van de Europese gashandel plaats op TTF, tegenover 72% in 2020. Dit geeft opnieuw aan dat de Nederlandse gashandelsmarkt goed werkt en TTF een leidende positie heeft in Europa. Vertogas: volume opnieuw gestegen Producenten van groen gas hebben subsidie nodig om rendabel te zijn. Om voor subsidie in aanmerking te komen, is een bewijs nodig dat het gas duurzaam is. Vertogas bevestigt met haar certificaten deze oorsprong. Het volume door Vertogas gecertificeerd groen gas is in 2021 opnieuw gestegen, van 201 miljoen m in 2020 naar 225 miljoen m in 2021. De toename vond voornamelijk plaats als gevolg van nieuwe groengasproductie-installaties die in 2021 gestart zijn. 3 3 De certificaten die door Vertogas worden uitgegeven, ook wel Garanties van Oorsprong (GvO’s) genoemd, vertegenwoordigen een waarde voor opwekkers en handelaren in groen gas. De totale waarde die gemoeid is met de in 2021 uitgegeven certificaten schatten we op € 150 miljoen. Het aantal producenten van hernieuwbaar gas (groen gas) waarvoor GvO’s werden uitgegeven bedroeg in 2021 59, het aantal handelaren 75 en het aantal eindgebruikers 80. Ultimo 2020 bedroeg dit 53 producenten, 66 handelaren en 65 eind gebruikers. In de energietransitie naar 2050 gaat ook waterstof een grote rol spelen. Voor de marktontwikkeling is certificering van groene waterstof essentieel. Vertogas is lid van het CertifHy-project ten behoeve van de Europese certificering van waterstof. Vanaf 2022 wordt Vertogas ook verantwoordelijk voor het uitgeven van GvO's voor groene waterstof. Fusie van Duitse marktgebieden Naar aanleiding van een wettelijke verplichting hebben alle Duitse TSO's samen in 2018 een project geïnitieerd om de twee bestaande Duitse marktgebieden samen te voegen tot één grote virtuele handelshub in Duitsland en één operator van het marktgebied: Trading Hub Europe (THE). In 2021 zijn alle nodige contracten tussen de Duitse Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 48 g astransportbedrijven en THE gesloten, zijn de IT-systemen goedgekeurd en is de nieuwe, gefuseerde marktzone v olgens plan op 1 oktober 2021 van start gegaan. Het marktgebied van THE omvat 400.000 kilometer aan h ogedrukgasleidingen, die ruim 700 regionale en lokale gasnetten voeden. Gasunie verwacht dat THE leidt tot een g rotere liquiditeit op de Duitse gasmarkt. Een geïntegreerd Duits marktgebied maakt een verdere Noordwest- E uropese marktintegratie gemakkelijker te bereiken. W aardecreatie volgens de EU-Taxonomieverordening D e Europese Unie wil in 2050 klimaatneutraal zijn. In 2018 is hiervoor het EU-actieplan voor de financiering van d uurzame groei aangenomen. Dit actieplan bevat drie belangrijke doelstellingen: her-allocatie van kapitaal naar meer duurzame financieringen; risicomanagement dat in de gehele procedure rekening houdt met ESG-criteria; rapporteren en extern verantwoording afleggen over duurzame financieringen. E en van de stappen om deze doelen te realiseren is het opzetten van een EU-classificatiesysteem voor d uurzaamheidsactiviteiten, de EU Taxonomieverordening. De huidige taxonomie kent zes milieudoelstellingen: mitigatie van klimaatverandering; adaptatie aan klimaatverandering; het duurzaam gebruik en de bescherming van water en mariene hulpbronnen; de transitie naar een circulaire economie; de preventie en bestrijding van verontreiniging; de bescherming en het herstel van de biodiversiteit en ecosystemen. O rganisaties die onderworpen zijn aan de EU-richtlijn niet-financiële verslaggeving (EU NFRD -2014/95/EU), zoals G asunie, moeten in hun jaarverslag 2021 rapporteren over het aandeel in aanmerking komende (‘taxonomy eligible’), e n het aandeel niet-in aanmerking komende (taxonomy non-eligible) economische activiteiten die kunnen bijdragen a an de milieudoelstellingen mitigatie en adaptie van klimaatverandering in hun totale omzet, kapitaalsuitgaven ( CAPEX) en operationele uitgaven (OPEX). G asunie heeft in 2021 een beperkte omzet uit hoofde van in aanmerking komende economische activiteiten. In t otaal gaat het om € 4,5 miljoen (activiteit 4.14 en 8.2). Dat is 0,3% van onze totale omzet. In onderstaande tabel g even we onze in aanmerking komende CAPEX en OPEX weer. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 49 T axonomie eligible activit eit en CAPEX OPEX in miljoenen euro's % van het totaal in miljoenen euro's % van het totaal Mitigatie van klimaatverandering 4.12 O pslag van waterstof 0,2 0,1% 3,5 0,6% 4.14 Transm issie- en distributienetwerken voor hernieuwbare en koolstofarme gassen 16,9 4,8% 14,1 2,3% 4.15 Distributie van stadsverwarming- en koeling 18,4 5,2 5.11 Vervoer van CO 2 1,0 0,3% 7,6 1,2% 6.5 Transportmiddelen met lage uitstoot - 0,0% 0,6 0,1% 8.2 Gegevensgestuur de oplossingen voor broeikasgasem issiereducties 0,5 0,1% 0,9 0,1% 9.1 Dicht bij de markt aansluitend(e) onderzoek, ontwikkeling en innovatie - 0,0% 7,6 1,2% Totaal t axonomie eligible activit eit en 36,9 10,5% 39,3 6,3% Totaal t axonomie non-eligible activit eit en 313,3 89,5% 584,0 93,7% Totaal 350,2 100,0% 623,3 100,0% Voor een beschrijving van bovenstaande in aanmerking komende activiteiten verwijzen we naar bijlage I en II van de Europese gedelegeerde verordening. Al onze in aanmerking komende activiteiten uit de taxonomie zijn toegewezen aan activiteiten behorende bij de doelstelling mitigatie van klimaatverandering. Er is daarom geen sprake van het dubbel toewijzen aan meerdere klimaatdoelstellingen. Onze in aanmerking komende projecten bestaan met name uit onze investeringen in waterstof (activiteit 4.12 en 4.14), onze investeringen in warmte (activiteit 4.15), onze investeringen in groen gas (activiteit 4.14) en onze investeringen in CO -opslag, hergebruik en transport (5.11). Studies die in 2021 ten aanzien van de energietransitie zijn uitgevoerd, zijn opgenomen onder activiteit 9.1. 2 Basis voor de opstelling Bovenstaande KPI’s zijn opgesteld in overeenstemming met de rapportagevereisten uit artikel 8 van de delegated act behorende bij EU verordening 2020/852. Deze rapportagevereisten zijn nader gespecificeerd in bijlage I en II van de delegated act. De basis voor de KPI’s in bovenstaande tabel zijn de geconsolideerde financiële overzichten van de N.V. Nederlandse Gasunie. OO m m z z ee tt K K P P I Het aandeel van in aanmerking komende economische activiteiten in onze totale omzet hebben we berekend door de omzet van in aanmerking komende activiteiten (teller) te delen door de totale netto-omzet (noemer) zoals opgenomen in de geconsolideerde winst-en-verliesrekening over 2021. In de geconsolideerde jaarrekening zijn ook de gehanteerde grondslagen ten aanzien van de netto-omzet nader uiteengezet. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 50 CC AA P P E E XX K K P P I H et aandeel van in aanmerking komende economische activiteiten in onze CAPEX hebben we berekend door de C APEX van in aanmerking komende economische activiteiten (teller) te delen door de totale CAPEX (noemer). In d e teller zijn investeringen in materiële vaste activa en investeringen in joint ventures die in aanmerking nemende e conomische activiteiten uitvoeren meegenomen. Deze jaarrekeningposten lichten we toe in noot 5 en n oot 7 van de geconsolideerde jaarrekening 2021. I n de jaarrekening brengen we bijdragen van derden (waaronder subsidies), in overeenstemming met de w aarderingsgrondslagen voor de materiële vaste activa, in mindering op de investeringsbedragen. Voor 2021 b edragen de bijdragen derden met betrekking tot de in aanmerking komende economische activiteiten € 18,4 m iljoen en voor de niet in aanmerking komende activiteiten € 0,1 miljoen. In bovenstaande tabel is de CAPEX g ecorrigeerd voor bijdragen derden. Samenvattend bestaat de totale CAPEX uit de volgende bedragen: In miljoenen euro's 2021 Investeringen in materiële vaste activa 311,8 Investeringen in joint ventures 19,9 Correctie voor bijdragen derden (waaronder subsidies) 18,5 Totaal CAPEX 350,2 OO P P E E X X K K P P I I H et aandeel van in aanmerking komende economische activiteiten in onze OPEX hebben we berekend door de O PEX van in aanmerking komende activiteiten (teller) te delen door de totale OPEX (noemer). Volgens de EU- t axonomie bestaat de OPEX uit alle directe en indirecte kosten die nodig zijn om de effectieve werking van de a ctiva te garanderen. Als energie-infrastructuurbedrijf hebben wij het uitgangspunt gehanteerd dat de totale lasten e xclusief de afschrijvingskosten hiervoor nodig zijn. De totale lasten bestaan uit de personeelskosten en overige k osten minus de aan investeringen toegerekende kosten zoals opgenomen in de geconsolideerde winst-en- v erliesrekening over 2021. Samenvattend bestaat de totale OPEX uit de volgende bedragen: In miljoenen euro's 2021 Aan investeringen toegerekende kosten ‑61,6 Personeelskosten 198,3 Overige kosten 486,6 Totaal O PEX 623,3 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 51 05 Onze externe maatschappelijke waardecreatie Onze externe maatschappelijke waardecreatie GG aa ss uu n n ii ee gg ee l oo oo ff t t dd aa t t dd ee E E uu r r oo p p ee ss ee ee n n n n aa t t ii oo n n aa l ee ee m m ii ss ss ii ee r r ee dd uu cc t t ii ee dd oo ee l ee n n oo p p t t ii jj iji iji dd gg ee h h aa aa l dd m m oo ee t t ee n n k k uu n n n n ee n n w w oo r r dd ee n n ee n n dd aa tt w w ee h h ii ee r r aa l ss ee n n ee r r gg ii ee - ii n n ff r r aa ss tt r r uu cc tt uu uu r r oo n n dd ee r r n n ee m m ii n n gg ii n n oo n n ss k k ee r r n n gg ee bb ii ee dd ee ee n n bb ee l aa n n gg r r ii jj iji iji k k ee r r oo l ii n n kk uu n n n n ee n n ss p p ee l ee n n . D D oo oo r r tt ee ii n n v v ee ss tt ee r r ee n n ii n n h h ee tt dd ee cc aa r r bb oo n n ii ss ee r r ee n n v v aa n n dd ee ss aa m m ee n n l ee v v ii n n gg cc r r ee ëë r r ee n n w w ee ee xx tt ee r r n n ee m m aa aa tt ss cc h h aa p p p p ee l i i jj iji iji kk ee w w aa aa r r dd ee . D D ii ee w w aa aa r r dd ee cc r r ee ëë r r ee n n w w ee oo oo kk m m ee tt oo n n z z ee ii n n v v ee ss tt ee r r ii n n gg ee n n oo m m ee ee n n ss n n ee l l ee ss l uu ii tt ii n n gg v v aa n n h h ee t t GG r r oo n n ii n n gg ee n n v v ee l dd m m oo gg ee l i i jj iji iji kk tt ee m m aa kk ee n n . D D oo oo r r dd ee CC OO - ee n n m m ee tt h h aa aa n n uu ii tt ss tt oo oo tt v v aa n n oo n n ss aa aa r r dd gg aa ss tt r r aa n n ss p p oo r r tt tt ee m m ii n n ii m m aa l ii ss ee r r ee n n . E E n n dd oo oo r r tt ee ss tt r r ee v v ee n n n n aa aa r r ee ee n n gg oo ee dd ee E E SS GG - r r aa tt ii n n gg . I n n dd ii tt h h oo oo ff dd ss tt uu kk bb ee ss cc h h r r ii jj iji iji v v ee n n w w ee h h oo ee GG aa ss uu n n ii ee ee xx tt ee r r n n ee m m aa aa tt ss cc h h aa p p p p ee l i i jj iji iji k k ee w w aa aa r r dd ee cc r r ee ëë ee r r tt . 2 2 GG ee r r ee l aa t t ee ee r r dd ee m m aa tt ee r r ii ëë l ee tt h h ee m m aa ’’ ss : : # 1 Energietransitie # 3 Veiligheid van het netwerk # 9 Relatie met stakeholders en omgeving # 10 Klantgerichte en transparante dienstverlening en communicatie GG ee r r ee l aa t t ee ee r r dd ee SS D D GG ’’ ss : : 11, 13, 15, 17 B B ee t t r r oo kk kk ee n n ss t t aa kk ee h h oo l dd ee r r ss : : Omwonenden Klanten Aandeelhouder Ministeries Gecreëerde waarde Faciliteren sluiting Groningenveld: ratio Pseudo G-gasproductie/Groningenveld-productie: 5,1 Emissiereductie volgens Gasunie Transitie Pad: -3,2% Sustainalytics ESG-rating van 24,4 naar 19,3 en ISS-ESG-rating van C+ naar B Onze eigen netto scope 1+2+3 emissies: 709kt Omgevingsveiligheid: 0 uncontrolled events (streefcijfer <=3) Onze bijdrage aan de sluiting van het Groningenveld Het door de NAM beheerde Groningenveld, lang de centrale bron voor het Gasunie-transportnet, gaat op standby met uitzicht op een definitieve sluiting. Onze dochter GTS voert meerdere acties uit om de sluiting van het Groningenveld mogelijk te maken. GTS bouwt in Zuidbroek een stikstoffabriek om buitenlands aardgas (H-gas) op Groningen-kwaliteit (pseudo G-gas) te brengen, sluit laagcalorische grootverbruikers aan op het hoogcalorisch gasnet en ad viseert de minister van EZK over het tijdpad dat gevolgd kan worden om het Groningenveld te sluiten, zonder dat de leveringszekerheid in gevaar komt. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 52 Meer kwaliteitsconversie De productie uit het Groningenveld is in 2021 verder afgenomen. Om de laagcalorische gasmarkt te kunnen beleveren is meer conversie ingezet dan voorgaande jaren. De hoeveelheid geconverteerd hoogcalorisch gas is in het afgelopen kalenderjaar met 2% gestegen van 374 TWh (33,3 miljard m ) in 2020 naar 382 TWh (33,9 miljard m ) in 2021. De bijbehorende hoeveelheid ingezette stikstof is gestegen van 3,41 miljard m naar 3,55 miljard m in 2021. 3 3 3 3 D D ee r r ee l aa tt i i ee tt uu ss ss ee n n p p ss ee uu dd oo - GG gg aa ss - p p r r oo dd uu cc tt ii ee ee n n p p r r oo dd uu cc tt ii ee v v aa n n GG r r oo n n ii n n gg ee n n gg aa ss In het gasjaar 2020-2021 (oktober-oktober) bedroeg de gasproductie van NAM uit het Groningenveld 7,8 miljard m . Dat zou het vijfvoudige zijn geweest, als Gasunie-dochter GTS geen pseudo-Groningengas zou hebben geproduceerd door het bijmengen van stikstof bij aardgas dat uit het buitenland komt. In totaal vermeden we in het gasjaar 2020-2021 de productie van 39,3 miljard m Groningengas. 3 3 GG rr oo nn ii nn gg ee nn ee nn pp ss ee uu dd oo - - GG - - pp rr oo dd uu cc tt ii ee oo vv ee rr dd ee aa ff gg fgffgf ee ll oo pp ee nn 77 gg aa ss jj sjs sjs aa rr ee nn Advies aan de minister GTS adviseert de staatssecretaris Mijnbouw (voorheen de minister van Economische zaken en Klimaat) over de voor de leveringszekerheid benodigde productie van het Groningenveld. Dit is een jaarlijkse advisering, met aanvullende adviezen in het geval er sprake is van een substantiële wijziging in het aanbod van laagcalorisch gas en de vraag naar laagcalorisch gas. Als er sprake is van dergelijke wijzigingen is GTS wettelijk verplicht de minister d aarvan op de hoogte te stellen. In oktober 2021 meldden we het later gereedkomen van de GTS-stikstofinstallatie bij Zuidbroek, waar we van hoogcalorisch gas laagcalorisch gas maken. Duitsland helpt mee aan de versnelde aouw van de productie uit het Groningenveld doordat het land zijn complete L-gasmarkt ombouwt naar H-gas. Ondanks dat deze ombouw op schema ligt, waardoor Duitsland dit gasjaar minder L-gas nodig heeft dan het vorige gasjaar, is deze verlaging lager dan 34,99 26,98 23,98 20,1 17,51 8,65 7,77 15,85 23,08 28,8 32,73 32,36 38,2 39,29 14/15 15/16 16/17 17/18 18/19 19/20 20/21 GG aa ss jj aa aa r r 0 10 20 30 40 50 V V o o VoV VoV l uu mm ee [ [ bb cc mm ] ] Groningen G r o n i n g e n Pseudo -G P s e u d o - G Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 53 verwacht. Begin januari 2022 informeerden we de minister over de getalsmatige consequentie daarvan. Wij voeren momenteel aanvullende analyses uit, te weten een tussentijdse evaluatie van het huidige gasjaar en een actualisatie van onze modellen. In het voorjaar zullen wij hierover een aanvullend advies uitbrengen om de verhoging van de Groningenproductie in het huidige gasjaar zoveel mogelijk te beperken. Op 31 januari heeft GTS de Staatssecretaris conform de wettelijke taak over de nodige productie uit het Groningenveld voor volgend gasjaar geadviseerd. De belangrijkste conclusie van onze raming voor het gasjaar 2022/2023 is dat het Groningenveld dan alleen nog zal fungeren als back-up. Door alle reeds in gang gezette maatregelen [zie onderstaande visual] is de productie uit het Groningenveld de laatste jaren sterk afgenomen tot een historisch laag niveau. Wij zijn onverkort positief dat de gaswinning uit het Groningenveld binnenkort gestopt kan worden. GTS blijft zich inzetten om de reductie van de benodigde Groningenproductie zo snel mogelijk met behoud van leveringszekerheid te faciliteren. Door alle reeds in gang gezette maatregelen [zie onderstaande visual] is de productie uit het Groningenveld de laatste jaren sterk afgenomen tot een historisch laag niveau. Wij zijn onverkort positief dat de gaswinning uit het Groningenveld binnenkort gestopt kan worden. In de meest gunstige variant kan dit dus al op 1 oktober 2023 het geval zijn. GTS blijft zich inzetten om de reductie van de benodigde Groningenproductie zo snel mogelijk met behoud van leveringszekerheid te faciliteren. 1. 2. 3. 4. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 54 1\. Uitbreiding capaciteit stikstoijmenging In Nederland is afgesproken dat alle afnemers, op negen grootverbruikers na, verzekerd blijven van de levering van laagcalorisch aardgas. Om voldoende laagcalorisch gas te kunnen leveren, mengt GTS binnenkomend (voornamelijk buitenlands) hoogcalorisch gas met stikstof. Met de installatie van de drie destillatiekolommen werd in maart en april ‘het hart’ van onze nieuwe stikstofinstallatie in Zuidbroek geplaatst. Met de bouw is een investering van circa € 500 miljoen gemoeid. De maximale jaarproductie van Zuidbroek bij volledige inzet bedraagt 10 miljard m3 laagcalorisch aardgas (97,7 TWh). 2\. Studie naar ombouw gasberging Grijpskerk De hoogcalorische gasberging van NAM in Grijpskerk moet worden omgebouwd tot laagcalorische gasberging om de ‘backup-functie’ van het Groningenveld over te nemen. Het ministerie van EZK heeft hier een positieve haalbaarheidsstudie over gepubliceerd. Samen met de laagcalorische reserves in NAM-gasopslag Norg en de diverse stikstofinstallaties is het Groningenveld dan niet meer nodig. 3. Ombouw industriële grootverbruikers Bij wet bepaald is dat industriële grootverbruikers in Nederland met een gasvraag groter dan 100 miljoen m³ gas per jaar (0,98 TWh) moeten stoppen met het gebruik van laagcalorisch gas. Het gaat om negen bedrijven met een gezamenlijke vraag van ongeveer 3 miljard m³ (29,3 TWh) per jaar. De voorbereidingen om deze bedrijven om te zetten, zijn in volle gang. Het eerste bedrijf is inmiddels omgeschakeld. De volgende drie bedrijven verwachten we in 2022 om te kunnen schakelen en de laatste vijf in 2023 en 2024. Voor deze industrieën zijn complexe maatregelen met langere doorlooptijden nodig. 4\. Omschakelprogramma’s buurlanden Anders dan in Nederland is in Duitsland en België besloten dat alle eindgebruikers moeten overstappen op hoogcalorisch aardgas. Zij moeten hiervoor hun apparatuur zoals verwarmingsketels, fornuizen en ovens laten aanpassen. De omschakelprogramma’s bij de huishoudens in Duitsland en Frankrijk voor de aouw van hun vraag naar Nederlands laagcalorisch gas verlopen volgens planning. De export daalt mede daardoor met gemiddeld 2 tot 3 miljard m3 (20-30 TWh) per jaar, tot nagenoeg nul aan het einde van dit decennium. INT ERVIEW Vergroenen in de hele keten Voor Gasunie houdt de energietransitie niet op bij het aanleggen van infrastructuur voor nieuwe, duurzame energievormen. Onze eigen bedrijfsprocessen moeten ook groener worden. Dat kunnen we niet zonder onze toeleveranciers. Peter Wagner, Head of On-Site-Account Management Benelux van Linde, en Hans Jonk, Manager Network Development & Planning GTS, vertellen hoe de duurzaamheidsambities van Linde en Gasunie vorm krijgen in de productie van groene stikstof. Lees het interview Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 55 Onze investeringen in duurzame energie-infrastructuur Werken aan de energietransitie In 2021 heeft Gasunie ruim 260.000 mensuren gespendeerd aan de energietransitie. Dat staat gelijk aan 9% van het totaal aantal gewerkte uren (vast, tijdelijk en interim). Omgerekend in mensjaren gaat het om meer dan 150 FTE. O nze investeringen in waterstof G asunie is in juni 2021 door de Nederlandse regering gevraagd om het transportnet voor waterstof te ontwikkelen. D it is een mijlpaal in de Nederlandse energietransitie en een mijlpaal voor Gasunie. In september volgde een s ubstantiële financiële toezegging van de Nederlandse regering waardoor het risico van het ontbreken van voldoende k lanten en dus inkomsten in de opstartjaren beperkt wordt. In december bracht een brief van de regering aan het p arlement meer duidelijkheid over de toekomstige ordening van de waterstofsector. Deze drie ontwikkelingen zijn b epalend voor onze activiteiten op het gebied van waterstofinfrastructuur in de komende tientallen jaren. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 56 Waterstoackbone Gasunie wil in Nederland een transportnetwerk voor waterstof ontwikkelen dat de vijf regionale industriële clusters in Nederland, andere industriële locaties, opslag\- en importlocaties met elkaar verbindt en dat verbindingen met de ons omringende landen krijgt. Met behulp van deze regionale en landelijke infrastructuur wordt Nederland de toegangspoort naar Europa voor de wereldwijde waterstofmarkt. Binnen Gasunie is Hynetwork Services verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het transportnetwerk. De ontwikkeling van waterstoftransport in de vijf regionale clusters is een van de prioriteiten. Hynetwork Services is inmiddels in gesprek met producenten, gebruikers en havenbedrijven in deze clusters. Het tempo en de manier van ontwikkeling van het transportnetwerk in de regionale clusters, in de rest van Nederland en voor de verbindingen met het buitenland kunnen van elkaar verschillen. Het uiteindelijke doel is dat in 2030 de landelijke waterstof backbone, inclusief verbindingen met het buitenland, een feit is. De backbone wordt naar onze huidige verwachting 1.183 kilometer lang en zal voor 83% bestaan uit herbestemde leidingen uit het huidige landelijke aardgasnetwerk van GTS. HyWay 27 Aan de basis van het besluit van de regering om Gasunie het nationale waterstofnet te laten ontwikkelen, ligt het HyWay27-rapport. HyWay27 is de weerslag van een studie uitgevoerd door Gasunie, TenneT, PwC Strategy& en de ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Financiën. De studie bevestigt dat CO -vrije waterstof noodzakelijk is om Nederlandse klimaatdoelstellingen te halen, en concludeert dat een nationaal waterstoftransportnetwerk en opslagfaciliteit in elk van de vier de II3050-infrastructuurcenario’s essentieel zijn om waterstof de gewenste sleutelpositie in de energievoorziening te geven. Binnen HyWay27 zijn, op basis van de II3050-scenario's, de toekomstige nationale waterstoftransportstromen berekend. Ook laat HyWay27 zien dat er, per individueel leidingstuk, rekening moet worden gehouden van een realisatietijd van vier jaar. 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 57 HH ee tt kk o o ss oso oso tt v v ii ee rr jj aa aa rr oo mm ee ee nn w w aa tt ee rr ss tt oo flfl ee ii dd ii nn gg tt rr aa cc éé tt ee oo nn tt w w ii kk kk ee ll ee nn O verheidssteun maakt de backbone mogelijk D e ontwikkeling van de waterstoackbone kreeg in september 2021 een grote impuls. Bij de begrotingsvoorstellen v oor 2022 maakte het demissionaire kabinet bekend € 1,3 miljard te reserveren voor energie-infrastructuurprojecten d ie belangrijk zijn voor de klimaat- energietransitie. Voor de backbone is de komende zeven jaar € 750 miljoen g ereserveerd. Dit geld is bedoeld om de jaren te overbruggen dat de backbone er al is, maar er mogelijk nog niet v oldoende vraag en aanbod van waterstof is ontstaan; het zogeheten vollooprisico. Daarnaast maakt de overheid € 35 m iljoen vrij voor de ontwikkeling van grootschalige waterstofopslag. M arktconsultatie M et het oog op de ontwikkeling van de waterstoackbone heeft Hynetwork Services een consultatie uitgevoerd o nder (industriële) marktpartijen die van de waterstoackbone gebruik willen gaan maken. Uit de consultatie bleek d at deze partijen willen dat de te transporteren waterstof een zuiverheid van tenminste 98% krijgt. De entry- en exit- d ruk zien ze bij voorkeur op 50 bar entry en 30 bar exit. Een compleet overzicht van de technische specificaties die m arktpartijen wensen werd in oktober 2021 door Hynetwork Services gepubliceerd. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 58 Voorgesteld beleid ordening waterstofmarkt M et de publicatie van het beleid voor marktordening rondom waterstof in december heeft het ministerie van EZK h elderheid geschapen over onze toekomstige rol binnen de waterstoeten. Naast de ontwikkeling van infrastructuur h eeft Gasunie zich vanaf het begin van de ontwikkeling van de waterstoeten ook ingezet voor een aantal b elangrijke, innovatieve initiatieven voor elektrolyse. Dat het ministerie van EZK ervoor kiest om de opschaling voor e lektrolyse bij de markt neer te leggen schept volgens ons de gewenste duidelijkheid voor iedereen. C oncreet betekent dit dat we blijven deelnemen in elektrolyser-haalbaarheidsstudies, waarmee we kennis verzamele n o ver de aansluiting van deze installaties op ons toekomstige waterstofnet, maar dat we geen aandeelhouder van e lektrolyse-installaties of aandeelhouder in geïntegreerde productie-netwerk-ontwikkelconsortia zullen zijn. N u al nadenken over internationale verbindingen D e essentiële rol van waterstof in de toekomstige duurzame energiemix komt volgens Gasunie pas echt tot zijn recht w anneer sprake is van een echt internationaal netwerk, zodat vraag en aanbod elkaar goed kunnen vinden; te b eginnen met Nederland en Duitsland. Daarom moet, in voorbereiding op definitieve transportverbindingen tussen b eide landen, op korte termijn initiatief worden genomen voor tests en onderzoeken naar de noodzakelijke ( technische en regulatoire) voorwaarden voor grensoverschrijdend waterstoftransport. V oortgang waterstofprojecten G asunie heeft de ontwikkelingsactiviteiten rondom waterstof georganiseerd langs pijlers die zich richten op t ransport, opslag, conversie, offshore en import. P P ii jj iji iji l ee r r T T r r aa n n ss p p oo r r tt RR i i jj ijiiji nn mm oo nn dd I n de regio Rijnmond realiseert Gasunie een regionale infrastructuur onder de projectnaam HyTransPort. Deze nieuwe w aterstofleiding vormt straks de ruggengraat van de waterstofinfrastructuur in Rotterdam en loopt van de Maasvlakt e n aar Pernis. HyTransPort verbindt het conversiepark op de Maasvlakte met de zware en (petro)chemische industrie en i mportterminals in de haven. Een 200 MW-elektrolysefabriek van Shell wordt onze launching customer. In 2022 willen w e een investeringsbeslissing nemen, waarna de leiding in 2024 operationeel kan zijn. Aansluiting op de nationale b ackbone kan volgen in 2026-2028. NN oo oo rr dd - - NN ee dd ee rr ll aa nn dd N oord-Nederland is een geschikte regio om een groene waterstofeconomie te ontwikkelen. Op dit moment werken w e voor de Noordelijke backbone aan de vergunningen en worden de afspraken geconcretiseerd met de eerste p roducenten en afnemers. Als alles volgens plan verloopt wordt de eerste fase van de Noordelijke w aterstofinfrastructuur in 2025 operationeel. Daarna staan verbindingen naar Emmen en het Duitse Roergebied ( tweede fase) gepland, alsook een route naar Duitsland richting Hamburg en Bremen kort daarop. NN oo oo rr dd zz dzd dzd ee ee kk aa nn aa aa l l gg lgl lgl ee bb ii ee dd I n het Noordzeekanaalgebied wil Gasunie een waterstofleiding realiseren tussen de haven van Amsterdam en de I Jmond. Hiermee kunnen gebruikers en producenten van waterstof lokaal met elkaar worden verbonden. We o verleggen momenteel met potentiële klanten en stakeholders over de details van de toekomstige infrastructuur. He t r egionale systeem kan, volgend op een positieve investeringsbeslissing, in de tweede helft van 2026 operationeel zijn. ZZ ee ee ll aa nn dd G asunie en North Sea Port tekenden in september een overeenkomst voor de ontwikkeling van een regionaal t ransportnetwerk voor waterstof in de kanaalzone Vlissingen-Terneuzen. De Zeeuwse industrie is goed voor 33% van Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 59 d e huidige vraag naar waterstof in Nederland, maar hiermee ook voor een aanzienlijk deel van de CO -uitstoot. Met d e komst van een regionaal waterstofnetwerk kan de deltaregio de afname van CO -uitstoot versnellen. Het te o ntwikkelen Hydrogen Delta Network NL moet de komende jaren gestalte krijgen. In 2027 kan de aansluiting van deze r egionale infrastructuur aan de landelijke Nederlandse en Belgische waterstofinfrastructuur volgen. 2 2 GG ZZ II NN ee xx ex e ex e tt G ZI Next is een energiehub in Emmen, waarvoor Gasunie als consortiumpartner in 2022 een investeringsbeslissing v erwacht te nemen. De bijdrage van Gasunie in het GZI Next project bestaat uit de aanleg van een waterstofleiding, w aarbij wordt gekeken naar hergebruik van bestaande leidingen en mogelijke inzet van een nieuwe leiding. Tot slot w ordt de mogelijkheid voor extra biogasproductie onderzocht. Vooruitlopend op de investeringsbeslissing hebben w e in 2021 de materialen met langste levertijd besteld. HH yy PP ee rr L L ii nn kk 1. 2. 3. 4. 5. 1. HyPerLink bouwfase I H et traject van opslagplaats Nüttermoor naar Elbe-Süd e n Eckel, langs opslagplaats Lesum en de regio's Breme n e n Hamburg/Stade vormt de centrale bouwsteen. Dit g ebied kan reeds in 2025 relevante w aterstofverbruikers en -producenten met elkaar v erbinden. Voor dit netwerk zijn geen nieuwe p ijpleidingen nodig. 2. HyPerLink bouwfase II H et pijpleidinggedeelte tussen de grensovergang Oude S tatenzijl en Folmhusen kan het in 2025 gebouwde net i n 2028 verbinden met het Nederlandse w aterstofsysteem. Ook voor dit tracé kan volledig g ebruik worden gemaakt van om te bouwen bestaande a ardgaspijpleidingen. Een aftakking van Achim naar W olfsburg behoort ook tot Fase II. Voor dit tracé zijn d eels nieuwe leidingen nodig. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 60 3. HyPerLink bouwfase III Uitbreiding van het waterstofsysteem van Elbe Süd tot Ellund, de grensovergang naar Denemarken. De ontwikkeling van dit traject hoeft niet te wachten op het vrijvallen van aardgasleidingen. 4. Regio's Bremen/Hamburg en B runsbüttel/Heide D e backbone zal de regio’s Bremen/Hamburg en B runsbüttel/Heide aandoen, waar veel eindverbruik w ordt verwacht. 5. Om te bouwen aardgasopslagfaciliteiten Om te bouwen aardgasopslagfaciliteiten zoals Harsefeld, Lesum, Nüttermoor, Jemgum of Huntorf kunnen op HyPerLink worden aangesloten. In het noorden van Duitsland, waar het aardgasnet van GUD ligt, wil Gasunie de HyPerLink bouwen. Deze waterstoackbone krijgt een lengte van 610 kilometer en een voorziene capaciteit van maximaal 7,2 GW. HyPerLink kan in fasen tussen 2025 en 2030 worden aangelegd. Door grootschalige uitbreiding van windenergieparken in het Duitse deel van d e Noordzee in combinatie met elektrolyse-installaties op het land en op zee, kan de op zee geproduceerde groene energie omgezet worden in waterstof, die via de HyPerLink-waterstoackbone getransporteerd kan worden naar opslagfaciliteiten en (industriële) eindverbruikers. Net als de Nederlandse waterstoackbone kan HyPerLink kostenefficiënt worden aangelegd door het ombouwen va n bestaande aardgasinfrastructuur voor het vervoer van waterstof en - waar nodig - door nieuwe infrastructuur aan te leggen. Vanuit het huidige perspectief zullen de bouw en inbedrijfstelling in fasen plaatsvinden van 2025 tot ongeveer 2030. P P i i jj ij i ij i l l ee r r OO p p ss l l aa gg HH y y SS yS y yS y tt oo cc kk In het energiesysteem van de toekomst is er geen rol of slechts een beperkte rol voor fossiele brandstoffen bij het in balans houden van energievraag en energieaanbod. Die rol wordt volgens ons grotendeels overgenomen door waterstof. Zonder een grootschalige centrale opslagfaciliteit kan de nationale waterstoackbone niet met de gewenste stabiliteit en rendabel functioneren. Gasunie werkt aan de mogelijkheid om in Zuidwending vier zoutcavernes te realiseren voor grootschalige waterstofopslag. Zod at op een veilige, efficiënte en betrouwbare manier grote hoeveelheden energie kunnen worden opgeslagen. De eerste resultaten hiervan in 2021 waren positief. Wanneer de demonstratietests in de eerste helft van 2022 eveneens goede resultaten laten zien, kan Gasunie verder met de ontwikkeling van opslag in zoutcavernes, waarvan de eerste in 2026 volledig in bedrijf kan zijn. Doel is om opslagcapaciteit te realiseren die voldoet aan de behoefte aan waterstofopslag volgens d e afspraken uit het Nationaal Klimaatakkoord. Voor onze waterstofopslagactiviteiten hebben we in oktober 2021 een separate entiteit opgericht; HyStock. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 61 Waterstof kan aanzienlijk grootschaliger en goedkoper worden opgeslagen dan elektriciteit. P P ii jj iji iji l ee r r CC oo n n v v ee r r ss ii ee DD jj DjD DjD ee w w ee ll ss 11 O p het Chemiepark in Delfzijl ontwikkelen Gasunie en HyCC onder de naam Djewels 1 een 20 MW elektrolyse- i nstallatie. De kennis die zo wordt verzameld, maakt opschaling naar grotere installaties in de toekomst mogelijk. Op h et Chemie Park bevinden zich zowel aanbieders als afnemers van waterstof en groene energie. Een i nvesteringsbeslissing wordt verwacht halverwege 2022. Gasunie en HyCC, nieuwe waterstoedrijf van Nobian en de G reen Investment Group, willen de installatie eind 2024 operationeel hebben. Vanwege het kabinetsbesluit dat Gasunie niet actief mag worden in elektrolyse-activiteiten, blijven we slechts aandeelhouder in Djewels 1 tot het p roject de operationele fase bereikt. P P ii jj iji iji l ee r r OO ffff ss h h oo r r ee D e wind van de Noordzee kan grootschalig ingezet worden om de klimaatdoelen te behalen. De bouw van ‘energie- e ilanden’ in de Noordzee is een zeer efficiënte manier om daar invulling aan te geven. Gasunie is betrokken bij drie van d eze offshore-waterstoetenprojecten. PP o o ss oso oso HH yy d d o o nn I n het onderzoeksproject PosHydon integreren Gasunie en consortiumpartners op het platform Q13a van Neptune E nergy offshore wind, offshore aardgas en offshore waterstof. Om groene waterstof te kunnen maken, moet z eewater op het platform omgezet worden in gedemineraliseerd water. Dit water wordt vervolgens door middel v an elektrolyse omgezet in waterstof. Daarbij wordt stroom van wind gebruikt om deze groene waterstof te p roduceren. In PosHydon doen de projectpartners ervaring op met het integreren van energiesystemen op zee en het v ervaardigen van waterstof in een offshore omgeving en zien we wat de invloed van offshore condities, waaronder z out, op de electrolyser zijn. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) heeft een Demonstratie Energie- e n Klimaatinnovatie (DEI+) subsidie van € 3,6 miljoen toegekend. Met deze subsidie en een bijdrage van de c onsortiumpartners kan de pilot van start gaan. Platform Q13a ligt 13 kilometer voor de kust van Scheveningen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 62 N N o o r r t t H H 2 2 N ortH2 is een consortium waarin Gasunie samenwerkt met Equinor, Groningen Seaports, RWE en Shell Nederland. H et consortium wordt gesteund door de provincie Groningen. Gezamenlijk onderzoeken we de haalbaarheid van g rootschalige productie, opslag en transport van groene waterstof. Het doel is om de industrie in het volgende d ecennium te kunnen voorzien van circa 4 GW groene waterstof. Maar de ambitie reikt verder. NortH2 wil d oorgroeien naar circa 10 GW rond 2040, ongeveer 1.000.000 ton groene waterstof per jaar. Dat scheelt een u itstoot van acht tot tien megaton CO per jaar. De elektrolyse vindt in eerste instantie in de Eemshaven plaats en l ater mogelijk ook op zee. 2 M omenteel zijn we bezig met een haalbaarheidsstudie. De eerste resultaten zijn positief en bieden vertrouwen dat er o ver afzienbare tijd gestart kan worden aan het concreet uitwerken van het project. Na de studiefase wijzigt de s amenwerkingsstructuur. Gasunie stopt dan als investeringspartner, maar blijft wel betrokken bij de realisatie van de n oodzakelijke transportinfrastructuur. N N oo r r tt h h SS ee aa W W i i WiW WiW n n dd P P oo w w ee r r H H uu bb N orth Sea Wind Power Hub (NSWPH) wil energie-eilanden gaan realiseren met verbindingen naar verschillende l anden. De eilanden verzamelen de elektriciteit die omliggende offshore windparken opwekken. Gezien de omvang e n ambities voorzien de consortiumpartners dat er zoveel elektriciteit geproduceerd gaat worden dat een groot deel o mgezet zal worden in waterstof. Hierin kan Gasunie een nuttige bijdrage leveren en om die reden zijn wij een a ctieve partner in dit consortium, dat verder bestaat uit de netbeheerders TenneT en Energinet.dk. D e initiële capaciteit van NSWPH bedraagt circa 3 GW, waarna dit wordt uitgebouwd naar circa 10 GW. De Deense o verheid besloot in februari 2021 tot de aanleg van het eerste kunstmatige eiland, dat in 2030 klaar moet zijn. De grote u itdaging is het aanlanden en integreren in het energiesysteem van de verwachte enorme hoeveelheid offshore Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 63 w indenergie. Dat heeft te maken met alle technische systeemveranderingen en regulatoire veranderingen die d aarvoor nodig zijn. AA qq uu aa V V e e VeV VeV nn tt uu ss H et consortium AquaVentus wil bij Helgoland 10 GW aan offshore windparken bouwen in combinatie met offshore c onversie van elektriciteit naar waterstof en het transport van waterstof naar het vaste land in Duitsland door middel v an leidinginfrastructuur. Het AquaVentus-programma is onderverdeeld in verschillende projecten waaronder het p roject AquaDuctus. Het doel van AquaDuctus is het realiseren van het benodigde offshore leidingnetwerk (circa 4 00 kilometer) om de groene waterstof vanaf de elektrolyseplatforms op zee af te kunnen leveren bij de afnemers. G asunie is consortiumpartner van AquaDuctus. EE ll ee mm ee nn tt EE ii nn ss // s/s s/s CC ll ee aa nn HH yy dd rr o o gg ogo ogo ee nn CC oo aa ss tt ll ii nn ee D e partijen achter de waterstofprojecten Clean Hydrogen Coastline en Element Eins hebben in november b ekendgemaakt dat ze beide initiatieven samenvoegen. Clean Hydrogen Coastline (ArcelorMittal, EWE, FAUN, G asunie, swb en TenneT) heeft als doel om een grootschalige waterstoeten te ontwikkelen in het noordwesten van N edersaksen. Element Eins (Gasunie Deutschland, TenneT en Thyssengas) beoogt de ontwikkeling van een 100 MW e lektrolyser in het Nedersaksische Diele. B eide projecten leggen samen de basis voor een integrale waterstof-waardeketen die moet ontstaan tegen 2026 met w aterstofproductie, elektriciteitsinfrastructuur, grootschalige waterstofopslag in zoutcavernes en transport via t oekomstige waterstofleidingen op basis van bestaande gasleidingen. De in november gesloten s amenwerkingsovereenkomst vormt de basis voor verdere stappen, waaronder het doorhalen van de rechtstreekse b and van de deelnemende netwerkbedrijven met de bouw van de elektrolyser en verkrijgen van financiering. Clean H ydrogen Coastline heeft een IPCEI-status *. * Een IPCEI is een transnationaal project van gem eenschappelijk Europees belang dat door m iddel van overheidsfinanciering een b elangrijke bijdrage levert aan de groei, de werkgelegenheid en het concurrentieverm ogen van de Europese industrie en econom ie. P P ii jj iji iji l ee r r I m m p p oo r r tt AA mm mm oo nn ii aa kk tt ee rr mm ii nn aa ll S tudies als II3050 en HyWay27 voorzien dat Noordwest-Europa in de toekomst, ondanks grootschalige productie- i nitiatieven, niet aan de eigen vraag naar groene waterstof kan voldoen. Import van groene waterstof wordt daarmee n oodzakelijk. Waterstof kan op verschillende manieren worden vervoerd en opgeslagen, onder andere door w aterstof onder hoge druk te brengen of door waterstof af te koelen totdat het vloeibaar wordt. Een alternatief is o m waterstof te verbinden aan een zogeheten waterstofdrager, waaronder ammoniak en liquid organic hydrogen c arriers (LOHC’s). Ammoniak biedt verschillende voordelen op het gebied van transport en opslag en wordt gezien als e en van de meest kansrijke waterstofdragers. Na vervoer en opslag kan de waterstof worden onttrokken uit de a mmoniak waardoor waterstof vrijkomt, of kan de ammoniak bijvoorbeeld worden gebruikt als CO -vrije brandstof of a ls vervanging van ‘grijze’ ammoniak bij de productie van kunstmest. Gasunie onderzoekt met partners de m ogelijkheden voor de realisatie van een of meer aanlandterminals voor groene ammoniak in ons kerngebied. 2 O nze investeringen in warmte W armtelinQ is een grotendeels ondergrondse hoofdtransportleiding voor heet water. De leiding gaat vanaf 2025 circa 1 20.000 huishoudens en bedrijven in delen van Zuid-Holland verwarmen met warmte aomstig van industrieën in de R otterdamse haven. Eind 2021 hebben we de definitieve investeringsbeslissing voor WarmtelinQ genomen. Twee b elangrijke puzzelstukjes hiervoor vielen in 2021 op hun plaats: het ondertekenen van een overeenkomst met Eneco e n de subsidie voor WarmtelinQ die op Prinsjesdag door de rijksoverheid is aangekondigd. Naast het Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 64 investeringsbesluit voor de Warmtetransportleiding van de Rotterdamse haven naar Den Haag, is er overleg met betrokken partijen voor een uitbreiding van het tracé van Rijswijk naar Leiden. Of er voldoende financieel en commercieel draagvlak is voor deze uitbreiding wordt naar verwachting begin 2022 duidelijk. 1. 2. 3. 4. 1\. Restwarmte De warmte voor WarmtelinQ zal voornamelijk bestaan uit restwarmte van industrieën in de Rotterdamse haven. Het gaat om warmte die vrijkomt bij industriële processen en nu ongebruikt wordt geloosd. Maar ook om warmte uit de afvalverbranding. Hierdoor wordt CO₂ uitgespaard die nu door energiecentrales en door individuele cv-ketels wordt uitgestoten. Daarom wordt restwarmte in het klimaatakkoord gezien als duurzaam. 2\. Duurzame bronnen De restwarmte is nu indirect aomstig van fossiele brandstoffen. Maar in het klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt met de industrie om haar processen te verduurzamen. Daarmee wordt de restwarmte duurzamer. Op termijn kunnen er ook andere duurzame bronnen aansluiten op WarmtelinQ, zoals aardwarmte en lokale geothermie. 3. Tracé fase 1 Het project gaat van start met het tracé Vlaardingen– Den Haag met aan de eindpunten twee Warmte Overdracht Stations en bij Delft een pompstation. De FID die is genomen gaat echter verder dan alleen voornoemde leiding en stations. Ook de leiding via Vondelingenplaat naar de Rotterdamse haven is hier onderdeel van. Uiteindelijk willen we het netwerk verder uitbouwen naar het Westland en het Oostland, en naar Leiden. 4\. Tracé fase 2 Meteen na de FID zijn we begonnen met het bestellen van de materialen die een lange levertermijn kennen, zodat we zo min mogelijk vertraging oplopen in de bouw. De maatschappelijke waarde van WarmtelinQ is groot: Omdat het leidingtracé door dichtbevolkte gebieden loopt, is er zorgvuldige afstemming nodig met omwonenden, gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat en andere partijen. De oplevering van de tracés Vondelingenplaat-Haven Rotterdam, Haven Rotterdam-Vlaardingen en Vlaardingen-Den Haag zijn gepland voor eind 2025. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 65 INT ERVIEW Groen licht voor warmtetransportleiding WarmtelinQ Het ministerie van EZK en Gasunie gaven op 8 november 2021 het startsein voor de aanleg van WarmtelinQ, de warmtetransportleiding van de Rotterdamse haven naar Den Haag. Liesbeth Siesling, Manager Omgeving & Vergunningen, en Floor Hooijman, Business Development New Energy, staan stil bij het belang van dit project voor de warmtetransitie. Liesbeth: “WarmtelinQ kan fungeren als vliegwiel voor het ontstaan van nieuwe, lokale initiatieven.” Lees het interview O nze investeringen in groen gas I n Nederland moet in 2030 2 miljard m groen gas door de netten stromen, zo is vastgelegd in het Klimaatakkoord. G roen gas wordt voornamelijk geproduceerd door het vergisten of vergassen van biomassa. De kwaliteit van groen g as is hetzelfde als Groningengas en doordat het CO₂-neutraal is vormt het een duurzaam alternatief voor aardgas. In 2 021 kreeg GTS in totaal 185,4 GWh groen gas (19 miljoen m ) ingevoed in haar netten. Bij GUD werd 113,6 GWh ( 11,6 miljoen m ) ingevoed. 3 3 3 D e Gaswet bepaalt de kaders waarbinnen GTS de markt voor groen gas kan faciliteren. GTS kan bijvoorbeeld via b oosters (groen) gas uit netten van regionale netbeheerders naar het GTS-net overstorten en zo de ruimte voor i nvoeding van groen gas in de regionale netten helpen vergroten. GTS mag geen biogas (onbehandeld groen gas) i nnemen, transporteren, behandelen en wegmengen terwijl dit de kosten van groen gas kan verlagen. Om deze reden o ndersteunt Gasunie de groengasmarkt met het opschaalbaar maken van groengasproductietechnieken, zoals bij de i nitiatieven SCW en Torrgas. H et produceren van groen gas op industriële schaal is een proces met technische uitdagingen. Dit maakt de o ntwikkeling van groengasprojecten lastig te voorspellen en financieel onzekerder. In 2021 heeft Gasunie daarom b esloten om als infrastructuurpartner betrokken te blijven bij de bovenstaande twee projecten en de groengasmarkt o pschalingspotentieel te bieden. G asunie en SCW bouwen een demonstratie-installatie voor superkritische watervergassing op het Energy Innovation P ark in Alkmaar. Gasunie en Perpetual Next hebben het plan om het project Torrgas Delfzijl te gaan ontwikkelen en r ealiseren. Het gezamenlijk voornemen is om een demonstratie-installatie te bouwen die – op basis van Torrgas- t echnologie – in de toekomst vanuit syngas op duurzame wijze groen gas kan produceren dat via het bestaande g asnet kan worden gedistribueerd naar afnemers. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 66 Onze investeringen in CO₂-opslag, hergebruik en transport CO -afvang en -opslag (carbon capture & storage, CCS) is een van de weinige manieren waarmee energie-intensieve industrieën, zoals raffinaderijen, chemiebedrijven, staalbedrijven, afvalverwerkers en cementproducenten op korte termijn, tijdelijk en tegen relatief lage kosten het uitstoten van grote hoeveelheden CO kunnen vermijden. Hierdoor kunnen deze industrieën meehelpen aan het realiseren van de klimaatdoelen en blijven ze behouden voor onze economie. Hergebruik van CO (carbon capture & usage, CCU) kan een belangrijke rol spelen in d e verduurzaming van de glastuinbouw en biedt kansen in andere markten. Carbon capture, usage & storage (CCS) is daarom onderdeel van het Nederlands Klimaatakkoord en de Europese Green Deal. 2 2 2 Gasunie wil de ontwikkeling van CCS faciliteren door, samen met ketenpartners, CO -transport en - opslaginfrastructuur te ontwikkelen. De projecten waar we aan werken zijn Porthos, Carbon Connect Delta, Aramis en CO nnect. Ons CO -project Athos is in september 2021 gestopt omdat Tata Steel IJmuiden besloten heeft om versneld de staalproductie te willen vergroenen via DRI-technologie (‘de waterstofroute’). Dat besluit maakt dat er in de regio Amsterdam-IJmond te weinig CO ter beschikking komt voor een rend abele businesscase voor transport en onderzeese opslag. Tata blijft de mogelijkheid houden om via Aramis of CO2nnect nog CO op te slaan. 2 2 2 2 2 Porthos: op koers Porthos ligt op koers om vanaf 2024 jaarlijks 2,5 Mton CO van de industrie op te slaan in lege gasvelden onder de Noordzee. In juni 2021 heeft de overheid € 2,1 miljard SDE++ -subsidie voor de komende vijftien jaar gereserveerd voor de klanten van het project: Air Liquide, Air Prod ucts, ExxonMobil en Shell. Het daadwerkelijk uit te keren toekomstige 2 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 67 subsidiebedrag kan significant lager uitvallen, als de prijs van emissierechten (ETS) in de komende jaren doorstijgt. Bouwbedrijf Denys kreeg in juni de opdracht om de landleiding te ontwerpen en aan te leggen na een Europees aanbestedingstraject. Het besluit op het inpassingsplan en vier vergunningsaanvragen (Omgevingsvergunning voor het compressorstation, Omgevingsvergunning voor het P18-A-platform, Vergunning voor de CO -transportleiding op zee en Wijziging vergunning voor permanent opslaan van CO in reservoir P18-4) hebben ter inzage gelegen. 2 2 Milieuorganisatie Mobilisation for the Environment (MOB) heeft in november beroep ingesteld tegen de omgevingsvergunningen voor het compressorstation en het platform en tegen het inpassingsplan. In december hebben Air Liquide, Air Products, ExxonMobil en Shell de definitieve transport- en opslagcontracten met Porthos getekend. Als de vergunningen voor aanleg en gebruik van de infrastructuur en installaties verkregen zijn en lopende werkzaamheden definitief bevestigen dat het beoogde onderzeese gasveld en putten geschikt zijn voor opslag van CO , wordt naar verwachting in 2022 de definitieve beslissing genomen om het project te realiseren. De bouw van het Porthos-systeem (landleiding, compressorstation, pijpleiding op zee, aanpassing van het platform op zee) duurt ongeveer twee jaar. Ondertussen leggen de bedrijven hun afvanginstallaties aan. In 2024 kan dan de eerste CO worden opgeslagen. 2 2 Carbon Connect Delta: CCS in Zeeland en Vlaanderen In de Deltaregio van Zeeland en Vlaanderen heeft Gasunie in een consortium met Smart Delta Resources, North Sea Ports en Fluxys gewerkt aan een studie naar de haalbaarheid van CCS in de regio gewerkt. Onder de naam Carbon Connect Delta zijn door het grensoverschrijdende consortium plannen gemaakt die zouden kunnen leiden tot een vermindering van de CO -uitstoot door industrieën in Terneuzen, Vlissingen en Gent met 1 tot 6,5 Mton/jaar. Voor het Nederlandse deel is in 2021 SDE++ subsidie aangevraagd, waarbij gemikt wordt op transport van CO per schip in plaats van leidingen. 2 2 CO2nnect en Aramis: samenwerking in de CO₂-keten We denken dat er niet alleen in Rotterdam en in Zeeland behoefte is aan verwerking van afgevangen CO . CO2nnect, een consortium van Gasunie, Vopak en Gate terminal verkent sinds 2021 de interesse in een onaankelijke, open access-terminal op de Maasvlakte voor de ontvangst, opslag, overslag en levering van vloeibare CO . De marktverkenning richt zich op industriële bedrijven en clusters zonder directe aansluiting op een CO -pijpleiding. Zij kunnen per kustvaarder, binnenvaartschip en wellicht ook per trein of vrachtwagen CO naar de terminal brengen. CO2nnect zou in een eerste fase tot 7Mton CO kunnen verwerken. 2 2 2 2 2 CO2nnect werkt bij haar marktverkenning samen met Aramis, een in 2021 gestart consortium van Gasunie, TotalEnergies, Shell Nederland en Energie Beheer Nederland. Aramis mikt op de bouw van een pijpleiding die CO transporteert van een CO -verzamelpunt en compressorstation in de haven van Rotterdam naar de op zee gelegen platforms. Daar wordt de CO via bestaande putten in lege gasvelden geïnjecteerd. Deze gasvelden liggen zo’n drie tot vier kilometer onder de Noordzeebodem. Ook de Aramis-infrastructuur moet vrij toegankelijk worden, zodat industriële klanten en operators van andere velden stapsgewijs aan het systeem kunnen worden toegevoegd. Aramis streeft ernaar om in 2023 een definitief investeringsbesluit te nemen met een operationele start in 2026\. De CO - transportinfrastructuur zou jaarlijks 5 Mton CO naar de opslagvelden kunnen brengen. 2 2 2 2 2 De projectteams achter CO2nnect en Aramis kijken naar onderlinge synergie en samenwerking met Porthos. Het plan is om de terminal van CO2nnect aan te sluiten op de buisleiding van Aramis. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 68 Ondergrondse opslag van CO₂ uit andere landen? De CCS-projecten waar Gasunie aan deelneemt, gaan vooral om opslag van CO geproduceerd in Nederland. Wettelijk gezien mag er nu op dit moment geen CO uit het buitenland worden vervoerd en opgeslagen op Nederlands grondgebied. Onder de zeebodem van het Nederlandse deel van de Noordzee zit voldoende capaciteit om te kunnen voldoen aan de Nederlandse behoefte. Er is ruimte om ook te voorzien in de opslagbehoefte van omliggende land en. De opslag van deze buitenlandse CO is nog onzeker en hangt af van politieke (beleidsmatige) keuzes. Gasunie volgt de lijn van de Nederlandse overheid en kan meewerken aan transport en opslag van buitenlandse CO als er een wettelijke basis en draagvlak is. Aramis is op de lijst van International Projects of European Common Interest geplaatst en heeft daarmee de zogenaamde IPCEI-status. Dat is een kwalificatie voor projecten om in Europees verband als duurzaam en nuttig te word en gezien. En een voorwaarde om voor Europese duurzaamheidsubsidie in aanmerking te komen. 2 2 2 2 H oe we de milieu-impact van ons aardgastransport terugdringen V oor het transport van aardgas is energie nodig. Deze energie gebruiken we om het gasnet op druk te houden, voor h et mengen van aardgas met stikstof en om wrijvingsverliezen tijdens transport te compenseren. Gasunie zet h iervoor aardgas en elektriciteit in. De verbranding van dit aardgas en de opwekking van deze elektriciteit zorgt voor C O -emissies en NO -emissies. 2 x D aarnaast komt er bij het beheer en onderhoud van onze infrastructuur aardgas vrij. Dat gebeurt bij: het starten en het stoppen van compressoren; het aansturen van apparatuur met aardgasdruk (pneumatische componenten); sluipende lekkages (onder andere bij koppelingen); werkzaamheden aan het transportnet. A ardgas bestaat voornamelijk uit methaan. Net als koolstofdioxide is methaan een broeikasgas *. De totale m ethaanemissies binnen de aardgasketen zijn nog steeds niet met zekerheid vast te stellen. We verwachten dat op k orte termijn betere meetmethoden, zoals lasermetingen vanuit satellieten en drones, beschikbaar komen om l ekbronnen uit de hele energiesector te detecteren. * Wij berekenen de bijdrage aan het broeikasgaseffect in koolstofdioxide equivalenten, afgekort CO . Hierbij gaan we ervan uit dat 1 kilogram methaan op korte termijn 25 keer zoveel klimaatverandering veroorzaakt als 1 kilogram CO . 2eq 2 O nze emissies W e rapporteren onze CO -emissies volgens de regels van het Greenhouse Gas Protocol waarbij de emissies worden i ngedeeld in drie groepen (scopes). De CO -voetafdruk wordt hierbij uitgedrukt in zogenoemde CO -equivalenten. D it betekent dat emissies ten gevolge van energiegebruik en aardgasemissies worden omgerekend naar een g elijkwaardige hoeveelheid CO . Deze hoeveelheid CO is een maat voor de bijdrage aan klimaatverandering. 2 2 2 2 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 69 CC OO – – ee mm ii s s is i is i s s ss s ss s ii ee ss v v oo l l gg lg l lg l ee nn ss hh ee tt GG HH GG PP rr oo tt oo cc oo ll (( ii (i ( (i ( nn tt oo nn nn ee nn CC OO - - ee qq uu ii v v aa ll ee nn tt ee nn )) 2 2 2 2 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 1. Methaan R etrospectief is het methaanemissiegetal van 2020 met 1 8 kiloton aangepast vanwege het toepassen van het O GMP-framework bij Gasunie Deutschland. 2. Scope 1 H ieronder vallen alle emissies die direct het gevolg zijn v an onze eigen activiteiten. Denk aan de CO₂-uitstoot v an compressoren, eigen gasverbruik voor verwarming v an gebouwen en eigen gasverbruik voor de v erwarmingsketels op gasontvangstations. In deze c ategorie vallen ook onze CO₂-equivalenten aan m ethaanuitstoot en fluorkoolwaterstoffen (HFK’s, v oor koelprocessen). 3. Scope 2 O nder scope 2 vallen de indirecte emissies van de e nergie die is ingekocht. We kopen elektriciteit in voor o nze elektrische compressoren en voor de productie v an stikstof, waarmee we hoogcalorisch gas uit het b uitenland converteren naar laagcalorisch gas van ‘ Groningen-kwaliteit’. Ook de elektriciteit die we v erbruiken op onze kantoren en installatiegebouwen v alt binnen deze categorie. We vergroenen de e lektriciteit die we inkopen door de aankoop van G aranties van Oorsprong (GVO’s). 4. Scope 2 S cope 2-emissies zijn op basis van market based- m ethode opgegeven. De location-based gegevens van s cope 2 zijn: 396 kton CO₂eq in 2019, 398 kton CO₂eq in 2 020 en 352 kton CO₂eq in 2021. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 70 5\. Scope 3 Hieronder vallen overige indirecte emissies die het gevolg zijn van onze bedrijfsactiviteiten, bijvoorbeeld emissies als gevolg van autorijden, vliegreizen en treinreizen en ook de energie die derden gebruiken voor de productie van de stikstof die wij inkopen. 6\. Scope 3 De kwaliteitsconversie van buitenlands hoogcalorisch gas naar pseudo-G gas vindt plaats met zelfgeproduceerde stikstof (scope 2) en stikstof dat bij derden wordt ingekocht (scope 3). In 2021 zijn we met onze grootste stikstofproducent overeengekomen dat de stikstof groen (middels GVO’s) wordt ingekocht. Daarom is voor scope 3 van stikstofinkoop een aanzienlijke verlaging te zien. 7. Locatie-gebaseerd Dit cijfer is gebaseerd op de uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt door de productie van elektriciteit in de regio waar het elektriciteitsverbruik plaatsvindt. Het locatie-gebaseerde cijfer wordt dan berekend door vermenigvuldiging van het elektriciteitsverbruik (verbruik uitgedrukt in kWh) te vermenigvuldigen met de CO₂-emissiefactor elektriciteit conform de lijst CO₂- emissiefactoren. 8\. Market based Om dit cijfer te berekenen, moet de onderneming zich baseren op de broeikasgasemissies veroorzaakt door de energie-installaties waarvan de gekochte elektriciteit aomstig is. De herkomst van de elektriciteit moet worden bewezen door Garanties van Oorsprong. In 2021 heeft Gasunie in Nederland Garanties van Oorsprong van Europese windmolenparken aangekocht. In Duitsland heeft Gasunie haar elektriciteitsverbruik direct groen ingekocht bij de elektriciteitsleverancier. 9\. 709 De waarde wijkt af van de voorgaande jaren doordat GVO zelf bij de fabrikant van stikstof worden ingekocht. De ongecorrigeerde waarde indien de fabrikant geen GVO’s had aangeschaft, bedraagt in 2021 987 kton CO₂eq. De ongecorrigeerde waarde bedraagt in 2021 1.116 kton CO₂eq, als we de wijziging van de CO₂eq- emissiefactor elektriciteit (van stroometiket leverancier naar de lijst van CO₂-emissiefactoren) hierin meenemen. 10\. Vergroening door GvO’s in scope 2: bij het jaar 2020: 728: Vergroening scope 2: 398 Vergroening scope 3: 330 bij het jaar 2019: 521: Vergroening scope 2: 317 Vergroening scope 3: 204 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 71 Onze emissiereductie-inspanningen Onze maatregelen tegen methaanemissies Er is ons veel aan gelegen om onze CO -voetafdruk te reduceren. We verminderen onze methaanemissies door het toepassen van: 2 Emissievrij regelen 1. LDAR-programma 2. Verdringing met stikstof 3. Mobiele hercompressie 4. Mobiel flaren 5. 1. 2. 3. 4. 5. 1. Emissievrij regelen In 2021 is besloten om alle emitterende regelapparatuur tussen 2021 en 2029 te vervangen door niet- emitterende regelapparatuur. Bij nieuwbouw of renovatie worden geen gas-emitterende regelaars meer toegepast. 2. LDAR-programma E en deel van de methaanemissies wordt veroorzaakt d oor lekkages bij verbindingen en appendages. Het o psporen van deze lekkages is complex vanwege de g rote aantallen stations en de lengte van het t ransportsysteem. We hebben een leak detection and r epair-programma (LDAR) met als doel de lekken op te s poren, vast te stellen hoeveel er lekt en te repareren. W e maken hierbij gebruik van de NEN-EN 15446 m eetmethode die is ontwikkeld door het E nvironmental Protection Agency (EPA). Gasunie heeft L DAR-programma’s op verschillende typen locaties z oals compressorstations, gasontvangstations, meet- e n regelstations en hogedruk-afsluiterlocaties. 3. Verdringing met stikstof Een manier om het alazen van aardgas uit een leiding te voorkomen, is verdringing met stikstof waarbij het aardgas wordt overgebracht in een ander deel van de leiding. Daar waar de situatie het toelaat, wordt deze techniek ingezet. 4. Mobiele hercompressie W ij gebruiken al enige jaren een mobiele h ercompressie-unit waarmee we gas, dat anders zou m oeten worden afgeblazen, hercomprimeren en in ee n a ndere leiding overbrengen. Zo hoeven we minder gas a f te blazen. In 2021 is door hercompressie ca 1,7 miljoen m ³ terug in het netwerk gebracht. Afgelopen jaar h ebben we besloten dat we de hercompressie-unit v aker inzetten, dus ook bij kleinere volumes. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 72 5\. Mobiel flaren Affakkelen: naast hercompressie flaren we ook gas. Dit gebeurt door de inzet van een mobiele flare-installatie. De milieubelasting door affakkelen, waarbij het aardgas wordt verbrand, is lager dan wanneer het gas wordt afgeblazen. Alazen gebeurt pas als het om technische of veiligheidsredenen niet anders kan. In 2021 hebben we een tweede (grotere) 1200 m³/u mobiele flare- inrichting in gebruik genomen. De kleinere (500 m³/u) was in 2020 in gebruik genomen. In 2021 is ongeveer 636.973 m³ aardgas afgefakkeld. In 2020 was dit 525.000 m³. Door daar waar mogelijk af te fakkelen in plaats van af te blazen is in 2021 een milieuwinst van 8,2 kiloton CO₂eq gerealiseerd. Onze maatregelen tegen overige CO₂-emissies 1. 2. 3. 4. 1\. Vergroenen van eigen elektriciteitsgebruik In 2021 hebben we voor onze Nederlandse activiteiten GvO's van Europese windmolenparken aangekocht. Met deze aankoop is 100% van het elektriciteitsverbruik vergroend. Voor onze Duitse activiteiten hebben we het elektriciteitsverbruik direct groen ingekocht bij de elektriciteitsleverancier. 2\. T ijdelijk buiten bedrijf stellen van compressorstations Als gevolg van de afname van de Groningengasproductie zijn we van plan een aantal compressorstations tijdelijk buiten bedrijf te stellen. We verwachten dat deze assets in de toekomst kunnen worden aangewend ten gunste van de energietransitie. Het buitenbedrijfstellen van compressorstations zorgt voor vermindering van de emissie van broeikasgassen en een lager energiegebruik. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 73 3. Groen inkopen van stikstofproductie bij derden Door de afname van de productie uit het Groningenveld wordt steeds meer hoogcalorisch gas ingekocht dat vervolgens op de juiste kwaliteit moet worden gebracht. Deze kwaliteitsconversie vindt plaats met zelfgeproduceerde stikstof en stikstof die bij derden wordt ingekocht. In 2021 is GTS met onze grootste stikstofproducent overeengekomen dat de stikstof voortaan groen (middels GVO’s) wordt ingekocht. Dit aandeel is circa 85% van het totale elektriciteitsgebruik dat voor de productie van de ingekochte stikstof benodigd was. 4\. Mobiliteit a. Vanaf medio 2021 zijn alle nieuw ingezette personenleaseauto’s voorzien van een volledig elektrische aandrijving. In 2022 gaan we verder met de vervanging van auto’s die fossiele brandstoffen gebruiken door volledige elektrische auto’s. b. CO₂-emissies ontstaan door vliegreizen worden gecompenseerd. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 74 Onze ambities voor voetafdrukreductie Nieuwe, bedrijfsbrede doelstellingen In 2021 hebben we, voor het eerst, een concernbreed doel gesteld voor zowel onze CO -emissies als onze methaanemissies. Hiermee wordt het voor onszelf gemakkelijker om reductieprestaties van onze verschillende bedrijfsonderdelen met elkaar te vergelijken, en kunnen derden onze totaalprestatie beter vergelijken met de totaalprestatie van andere netbeheerders. 2 2 2 00 33 00 : : onze uitstoot van methaan moet ongeveer 50% lager liggen dan in 2020. De methaanemissie moet daarvoor onder 70 kton CO komen; 2eq Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 75 2 2 00 33 00 : : onze totale CO -uitstoot (dus inclusief methaanemissies) als gevolg van ons aardgastransport (scope 1+2) willen we in 2030 met 30% hebben teruggebracht ten opzichte van 2020, uitgaande van gelijkblijvende transportvolumes. In formulevorm wordt dit CO e (kton) = 70 (kton CO e) + (0,137 × transportvolume) 2 2 2 Interne CO₂-prijs Om de juiste investeringsbeslissingen te kunnen nemen bij ontwerp, bouw, gebruik en vervanging van installaties, hanteert Gasunie een interne CO -rekenprijs. Deze prijs is, in lijn met de marktontwikkeling, sterk gestegen: 2 2020: € 25 per ton CO 2 2021: € 50 per ton CO 2 2022: € 100 per ton CO 2 Methane Guiding Principles In 2019 zijn we lid geworden van de Methane Guiding Principles. Dit is een vrijwillig, internationaal partnerschap tussen bedrijven binnen de aardgasketen, met als doel het significant verminderen van methaanemissies. In 2021 hebben we binnen dit partnerschap afgesproken om op een aantal installaties emitterende regelaars te vervangen door niet-emitterende regelaars. Dit levert voor deze installaties een besparing op van circa 25 ton methaan per jaar. Gasunie heeft in 2021 actief deelgenomen binnen werkgroepen van het Oil and Gas Methane Partnership (OGMP) voor het opstellen van rapportagemodellen, emissiefactoren en berekeningswijzen bij top-down-metingen. Gasunie heeft binnen het OGMP-lidmaatschap een actieplan opgesteld hoe wij binnen de gestelde termijn kunnen voldoen aan de aan de OGMP Gouden Standaard-score voor assets waarover Gasunie de operationele controle heeft en voor onze deelnemingen. De Europese Commissie heeft in 2021 een strategie gelanceerd om methaanemissies binnen de energiesector verd er terug te dringen. De belangrijkste elementen van de nota van de Europese Commissie zijn transparante rapportage, het uitvoeren van leak detection and repair-programma’s (LDAR) en het terugdringen van het alazen en affakkelen van aardgas in de energiesector. In december 2021 heeft de Europese Commissie de concept-wetteksten hiervan gepubliceerd. OGMP 2.0 is bedoeld als kader voor de Europese Commissie voor een wetsvoorstel over het meten, rapporteren en verifiëren van methaanemissies binnen d e energiesector. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 76 One methaanemissies O nze methaanemissies over de afgelopen vijf jaar zijn als volgt (in tonnen methaan): Methaanemissies in perspectief Het terugdringen van de uitstoot van methaan is voor Gasunie al lang een strategische prioriteit geweest. In vergelijking met 1990 heeft de onderneming haar methaanemissies met bijna 50% (1990: 272 kt CO e - 2020: 138 kt CO e) teruggebracht. Als we naar de recente prestaties kijken, zien we dat reductie van 21% bereikt in de periode 2016-2020. Met ons doel van 50% minder methaanemissies in 2050 (ten opzichte van 2020) zijn we ambitieuzer dan de Global Methane Pledge van de Verenigde Staten en Europa, die uitgaat van 30% minder methaanemissies in 2050 (ten opzichte van 2020). Onze verwachting is dat de methaanemissies de komende jaren zullen afnemen. In 2021 zien we op totaalniveau echter een stijging. Deze stijging voor Nederland heeft onder meer betrekking op een verhoogde emissie ten gevolge van het starten/stoppen van turbines en een lekkende alaasafsluiter op een van onze compressorstations. Voor Duitsland is er vanaf het jaar 2020 sprake van een toegenomen inzicht d oor het rapportage model van OGMP, om deze reden is het methaanemissiegetal van Duitsland in 2020 dan ook retrospectief in dit jaarverslag 2021 aangepast. De verlaging van Duitsland van 2021 ten opzichte 2020 is het gevolg van minder draaiuren van de compressoren en is het gevolg van diverse metingen en kennis die is opgedaan in 2021. Net als in 2020 hebben we in 2021 geconstateerd dat ons Leak Detection and Repair (LDAR) programma in Ned erland tot een vermindering van de emissies leidt. De vermindering is bereikt door meting en reparatie van de gevonden lekken. Door aanpassingen aan het besturingssysteem van een aantal Gasunie-gasturbines zijn de onverbrande methaan emissies van deze turbines afgenomen. De methaanemissie van Gasunie bedraagt ongeveer 0,6% van de totale methaanemissies in Nederland. 2 2 4.071 4.000 4.176 4.712 4.619 1.085 1.510 405 470 354 2021 2020 2019 2018 2017 0 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000 Nederland N e d e r l a n d Duitsland D u i t s l a n d Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 77 Onze overige milieu-impact O nze NOₓ-emissies O nze NO -emissies over de afgelopen vijf jaar zijn als volgt (in tonnen NO ): x x O nze NO -emissies zijn op totaalniveau in 2021 ten opzichte van 2020 ongeveer gelijk gebleven. Er is vanaf 2019 wel e en stijgende lijn zichtbaar. Dit wordt veroorzaakt doordat in Nederland de compressorstations in 2021 ten opzichte v an 2020 en 2019 meer zijn ingezet. x M ilieuafwijkingen W e houden een administratie bij van milieuafwijkingen, zodat we hiervan kunnen leren en daar waar mogelijk a dequaat actie kunnen ondernemen om milieuschade in de toekomst te beperken. Het aantal gemelde m ilieuafwijkingen voor Gasunie in Nederland en Duitsland is: Milieuafwijkingen 2021 2020 2019 Afwijking van milieu-wet- en regelgeving 3 0 1 Afwijking milieuzorgsysteem 1 0 0 Milieu-incidenten 38 27 48 Milieuklachten derden 125 108 103 Totaal 167 135 152 D e milieuafwijkingen bestaan voor het overgrote deel uit meldingen van derden over gaslucht of kleine lekkages. In 2 021 is er ten opzichte van 2019 en 2020 een toename van de meldingen van derden. Het aantal meldingen van derden w aarbij door Gasunie zelf geen afwijking is geconstateerd is in 2021 ten opzichte van 2020 ongeveer gelijk gebleven ( resp. 45 versus 46). In 2021 zijn er meer geluid-gerelateerde klachten ontvangen. 83 71 59 95 83 69 79 42 29 29 2021 2020 2019 2018 2017 0 50 100 150 200 Nederland N e d e r l a n d Duitsland D u i t s l a n d Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 78 D e afwijkingen op wet- en regelgeving betroffen: Op Ravenstein is rookgasreiniging van een 2-tal gasturbines gedurende respectievelijk 27 en 13 uur uitgevallen (2 afwijkingen). Een gasontvangststation dat niet voldoet aan de vigerende geluidvoorschriften. G asunie heeft in 2021 geen significante boetes betreffende milieu ontvangen. Dat was in 2020 ook zo. V eilige netten, veilige omgeving U ncontrolled events U ncontrolled events zijn incidenten met gasuitstroom ((aard)gas, waterstof, stikstof, lucht) van meer dan 14.000 m u it een door Gasunie beheerde drukhouder met een ontwerpdruk van 8 bar of hoger. Er hebben zich in 2021 0 u ncontrolled event voorgedaan (2020: 0). Gasunie scherpt met ingang van 2022 de eis van het maximum aantal u ncontrolled events aan van jaarlijks 3 naar jaarlijks 2. 3 L eidinginspecties O m de integriteit van de leidingsystemen te borgen, inspecteren GTS en GUD jaarlijks een deel van hun l eidingsysteem. GTS voerde in 2021 inwendige inspecties (pigruns) uit op 209 kilometer aan leidingen. Daarnaast i nspecteerde GTS vier kilometer leidingen bovengronds in de vorm van ECDA-surveys. E uropese benchmark leidingincidenten E uropese gastransportbedrijven registreren hun leidingincidenten op eenzelfde manier, waardoor de prestaties o nderling goed te vergelijken zijn. De registratie vindt plaats binnen de European Gas pipeline Incident data Group ( EGIG), waar zowel leidinglengtes als leidingincidenten met gasuitstroom worden geregistreerd. M et deze EGIG-gegevens wordt een zogenoemde faalfrequentie bepaald. Dit is de frequentie (per kilometer per jaar) v an leidingincidenten met gasuitstroom door onder andere graafwerkzaamheden, corrosie, constructiefouten en m ateriaalfouten. T en aanzien van leidingincidenten met gasuitstroom scoren wij iets beter dan het Europese gemiddelde. De laatste j aren zijn de prestaties in de sector steeds verder verbeterd. De score komt voor Gasunie in 2021 op 0,04 (2020: 0,07) i ncidenten per 1.000 kilometer per jaar uit. Dit is de laagste waarde voor Gasunie sinds 2006. De EGIG-waarde van 2 020 was 0,11. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 79 Vijaars voortschrijdend gemiddelde van de faalfrequentie. Het EGIG-gemiddelde van het jaar 2021 was nog niet bekend op het moment van het uitkomen van dit verslag. V erbeterde duurzame performance: ESG-ratings 2021 2020 2019 Sustainalytics 19,3 24,4 29 ISS-ESG B C+ - N aast credit ratings heeft Gasunie ook ESG-ratings. De ESG-rating is een cijfer voor de mate waarin een bedrijf d uurzaam en verantwoord onderneemt. S ustainalytics O nze ESG-rating bij Sustainalytics kwam in 2021 uit op 19,3. Dat is een verbetering ten opzichte van 2020 (24,4) en 2 019 (29,0). Hoe lager de score, hoe beter Gasunie milieu-, sociale en governance-risico’s beheerst. Hiermee nemen w e, binnen een groep van 99 gasbedrijven, dit jaar een 3e plaats in als het gaat om maatschappelijk verantwoord o ndernemen. 0,14 0,16 0,16 0,16 0,17 0,17 0,16 0,13 0,14 0,14 0,14 0,13 0,13 0,11 0 0,14 0,17 0,12 0,08 0,11 0,13 0,1 0,11 0,12 0,12 0,11 0,11 0,1 0,07 0,04 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 0,00 0,05 0,10 0,15 0,20 EGIG E G I G Gasunie G a s u n i e Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 80 EE SS GG - - rr ii s s isi isi ii cc oo pp rr oo fifi ee ll GG aa ss uu nn ii ee v v oo l l gg lgl lgl ee nn ss SS uu ss tt aa ii nn aa ll yy tt ii cc ss 1. 1 . De percentages geven weer wat de verdeling van de b eoordeelde groep bedrijven is over de verschillende r isicoklassen. I SS-ESG R atingbureau ISS-ESG gaf ons in 2021 een B-rating. Hiermee zitten we in de internationale top 20% van 52 beheerders v an gas-en elektriciteitsnetten. Ook qua transparantie draaien we mee in de top 20%. ISS-ESG beoordeelt ons op b asis van circa 100 criteria, specifiek toegespitst op netwerkbeheerders. In 2020 kreeg Gasunie, op een schaal van D- ( zeer laag) tot A+ (zeer hoog) van ISS-ESG nog een C+. M et name op het gebied van milieuveilig en werknemer-veilig beheer van onze infrastructuur scoren we behoorlijk h oger dan het branchegemiddelde, zo oordeelt ISS-ESG. Beter dan gemiddeld zijn we ook in het ‘faciliteren van de e nergietransitie en efficiënt omgaan met energie’ en ‘zakelijk ethisch handelen en relatie met de overheid’. En door o nze investeringsstrategie voor groen gas, waterstof, warmte en CCS zijn wij, beter dan de gemiddelde n etwerkbeheerder, in staat om bij te dragen aan wereldwijde verduurzamingsdoelen, zo schrijft ISS-ESG. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 81 06 Onze interne economische waardecreatie Onze interne economische waardecreatie M M ee t t dd ee ee xx p p l oo ii tt aa tt ii ee v v aa n n oo n n z z ee ee n n ee r r gg ii ee - ii n n ff r r aa ss tt r r uu cc tt uu uu r r m m aa k k ee n n w w ee ee n n ee r r gg ii ee bb ee ss cc h h ii k k bb aa aa r r v v oo oo r r dd ee ss aa m m ee n n l ee v v ii n n gg . W W ee gg ee n n ee r r ee r r ee n n m m ee ee tt bb aa r r ee ee cc oo n n oo m m ii ss cc h h ee w w aa aa r r dd ee v v oo oo r r dd ee gg ee bb r r uu i i k k ee r r ss v v aa n n oo n n z z ee n n ee tt tt ee n n : : ee xx tt ee r r n n ee w w aa aa r r dd ee cc r r ee aa tt ii ee . M M aa aa r r h h ee t t bb ee h h ee ee r r ,, oo n n dd ee r r h h oo uu dd ee n n uu i i t t bb oo uu w w v v aa n n oo n n z z ee n n ee t t t t ee n n l ee v v ee r r ee n n oo oo kk w w aa aa r r dd ee oo p p v v oo oo r r aa n n dd ee r r ee ss tt aa k k ee h h oo l dd ee r r ss dd aa n n dd ee dd ii r r ee cc tt ee gg ee bb r r uu ii k k ee r r ss . OO n n z z ee bb ee dd r r ii jj iji iji ff ss v v oo ee r r ii n n gg ee n n oo n n z z ee ii n n v v ee ss tt ee r r i i n n gg ee n n ,, ee n n dd ee ff oo cc uu ss dd ii ee w w ee dd aa aa r r bb ii jj iji iji h h ee bb bb ee n n oo p p r r i i ss i i cc oo bb ee h h ee ee r r ss ii n n gg ,, ii n n n n oo v v aa t t ii ee ee n n k k oo ss t t ee n n ee ffiffi cc ii ëë n n t t ii ee ,, l ee ii dd ee n n t t oo t t ii n n t t ee r r n n ee w w aa aa r r dd ee cc r r ee aa t t ii ee . H H ee t t z z oo r r gg tt ee r r vv rvr rvr oo oo r r dd aa tt oo n n z z ee m m ee dd ee w w ee r r k k ee r r ss ss aa l aa r r ii ss oo n n tt v v aa n n gg ee n n ,, oo n n z z ee l ee v v ee r r aa n n cc ii ee r r ss bb ee tt aa aa l dd k k r r ii jj iji iji gg ee n n ,, oo n n z z ee oo bb l ii gg aa tt i i ee h h oo uu dd ee r r ss r r ee n n tt ee ii n n cc aa ss ss ee r r ee n n ee n n dd ee oo v v ee r r h h ee i i dd dd ii v v ii dd ee n n dd ee n n bb ee l aa ss tt i i n n gg ii n n kk oo m m ss tt ee n n oo n n tt v v aa n n gg tt . I n n dd ii tt h h oo oo ff dd ss t t uu kk bb ee ss cc h h r r ii jj iji iji v v ee n n w w ee dd ee l aa n n gg ee tt ee r r m m ii jj iji iji n n ii n n tt ee r r n n ee w w aa aa r r dd ee dd ii ee w w ee ii n n 2 2 00 2 2 1 1 h h ee bb bb ee n n gg ee cc r r ee ëë ee r r dd . GG ee r r ee l aa t t ee ee r r dd ee m m aa t t ee r r ii ëë l ee t t h h ee m m aa ’’ ss : : # 2 Financiële prestaties en veerkracht # 5 Ontwikkeling in wet- en regelgeving # 7 Sterke marktpositie # 8 Cybersecurity, data security en privacy GG ee r r ee l aa t t ee ee r r dd ee SS D D GG ’’ ss : : 8 B B ee t t r r oo kk kk ee n n ss t t aa kk ee h h oo l dd ee r r ss : : Medewerkers Leveranciers Investeerders Aandeelhouder Toezichthouders Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 82 Gecreëerde waarde Waardecreatie voor onze schuldeisers Voor het minimaliseren van onze kosten kijken we naast onze operationele bedrijfsvoering ook naar de wijze van financiering. Om onze taken voor onze klanten te kunnen uitvoeren en noodzakelijk geachte investeringen te kunnen doen, willen we toegang tot de (internationale) geld- en kapitaalmarkt. Het hebben van adequate credit ratings is hierbij essentieel. Stabiele, hoge credit rating Onze credit ratings zijn in 2021 ongewijzigd hoog gebleven. De belangrijkste redenen voor onze goede ratings zijn: het solide financieel profiel, de Nederlandse staat als aandeelhouder, duidelijkheid ten aanzien van het Nederlandse en Duitse reguleringskader in de komende jaren en de belangrijke rol die Gasunie speelt in het behalen van de Europese en nationale energietransitiedoelen. 2021 2020 2019 Standard & Poor’s AA- AA- AA- Moody’s Investors Service A1 A1 A1 Onze financieringsacties in 2021 In 2021 hebben wij voor de financiering van de nieuwe stikstoffabriek in Zuidbroek gebruik gemaakt van onze kredietfaciliteit bij de Europese Investeringsbank (EIB). In mei leenden we € 90 miljoen voor 9 jaar tegen een rente va n 0,258%. In juni leenden we € 150 miljoen voor 8 jaar tegen een rente van 0,127%. De gecommitteerde kredietfaciliteit is in maart 2021 tussentijds verlengd met één jaar en heeft nu een looptijd tot april 2026. De omvang van de RCF is € 600 miljoen en de faciliteit omvat KPI's voor duurzaamheid. Wanneer aan deze KPI's wordt voldaan, wordt een korting op de jaarlijkse terbeschikkingstellingskosten verleend. 57 63 110 198 218 311 850 Belo ning van externen Rentelast Belastinglast Perso neelsbelo ningen Dividend (uit te keren in 2022) Gerealiseerde netto winst Ingekocht van leveranciers 0 200 400 600 800 1.000 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 83 Sustainability-Linked Bond De nieuwe obligatielening is een zogeheten Sustainability-Linked Bond (SLB). Hiermee willen we laten zien dat we afgerekend willen worden op ons duurzaamheidsbeleid, en meer specifieke onze nieuwe harde doelen om per 2030 significant minder CO en CH uit te stoten in ons gastransport. De eerste doelstelling is specifiek voor de gastransportsector en houdt in dat de uitstoot van methaan met ongeveer 75% moet worden verminderd ten opzichte van 1990 en met 50% ten opzichte van 2020. Dat laatste is duidelijk meer dan de reductiedoelstelling van 30% die onlangs in het kader van de Global Methane Pledge is gepubliceerd. De tweede doelstelling heeft betrekking op de CO -equivalente emissies die Gasunie zelf in de hand heeft en die zij tegen 2030 met 30% moet hebben teruggebracht ten opzichte van 2020 op basis van een relatieve- waardemaatstaf. De zelfopgelegde duurzaamheidsdoelen kunnen binnen de SLB leiden tot een couponverhoging van 0,10% als Gasunie op 31 december 2030 één doelstelling niet heeft behaald, en van 0,20% als het bedrijf beide doelstellingen niet heeft behaald. Gasunie is het eerste Europese gastransportbedrijf dat een SLB uitgeeft. Volgens ISS-ESG, dat een second party opinion-onderzoek uitvoerde, zijn de duurzaamheidsprestatiedoelen (‘Sustainability Performance Targets’) uit het Framework van Gasunie 'ambitieus’ ten opzichte van Gasunie’s duurzaamheidsprestaties en sectorgenoten. Het Framework en de second party opinion zijn te vinden op de website van Gasunie. Zie ook OGMP-paragraaf. 2 4 2 In juni hebben we een obligatielening van €300 miljoen afgelost. In oktober gaven we een obligatielening van €300 miljoen uit met een looptijd van vijftien jaar tegen een effectieve rentevoet van 0,763%. De opbrengst van deze nieuwe lening is gebruikt om een aflopende obligatielening van €433 miljoen in oktober af te lossen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 84 OO nn ss mm aa tt uu rr ii tt ee ii tt ss pp rr oo fifi ee ll pp ee rr 33 11 - - 11 2 2 - - 2 2 00 2 2 11 OO nn zz ee uu ii tt ss tt aa aa nn dd ee ll aa nn gg ll oo pp ee nn dd ee ss cc hh uu ll dd ee nn pp ee rr 33 11 - - 11 2 2 - - 2 2 00 2 2 11 Onderhandse leningen (EIB) 790 TLTRO (EIB) 100 Obligatieleningen (EMTN) 2119 Totaal 3009 Onze netto schuldpositie (nominale rentedragende schuld minus kasmiddelen) nam in 2021 af met € 89 miljoen tot € 3.220 miljoen. Gasunie’s solvabiliteit is eind 2021 uitgekomen op 61%, identiek aan eind 2020. Onze financieringsacties in 2022 In 2022 moet Gasunie een obligatielening van € 369 miljoen aflossen en een EIB-lening van € 125 miljoen aflossen. In 2023 volgt de aflossing van een € 125 miljoen EIB-lening en mogelijk een TLTRO (Targeted Longer-Term Refinancing Operations) van € 100 miljoen. Wanneer d e komende jaren volgens plan steeds meer van onze Visie 2030-projecten worden goedgekeurd, neemt de behoefte aan financiering toe. Een deel van deze behoefte wordt gedempt door subsidies. In 2022 verwachten we tot een bedrag van € 500 miljoen te moeten aantrekken om aan onze lange termijn financieringsbehoefte te voldoen, door middel van nieuwe bankfinanciering of uitgifte van obligaties. De rentelasten nemen in d e nabije toekomst af, omdat bestaande hoger rentende schulden in 2022 en 2023 aflopen. De huidige rentetarieven voor een tienjarige obligatielening liggen 3 tot 4 procentpunt lager dan de aflopende obligatieleningen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 85 Onze financieringsstrategie Waardecreatie voor onze leveranciers Gasunie heeft in 2021 in totaal voor € 850 miljoen aan producten en diensten ingekocht bij leveranciers. De belangrijkste goederen en diensten die we inkopen zijn: werkzaamheden voor bouw, beheer en onderhoud van leidingnetwerken en installaties; materialen voor bouw, beheer en onderhoud van leidingnetwerken en installaties; gas, elektriciteit en stikstof; ICT; facilitaire diensten en tijdelijk personeel. Herkomst grondstoffen, materialen, producten en diensten Van wat we inkopen komt het merendeel uit de Europese Unie. Categorieën leveranciers We classificeren onze product- en dienstgroepen in de volgende categorieën: Strategisch: Een product en/of dienst waarbij zware eisen worden gesteld aan de leverancier van het product en/of dienst in verband met areukrisico en anderzijds met de kosten die verbonden zijn aan het overgaan naar een andere leverancier. Kritisch: Een product en/of dienst waarbij lichte eisen worden gesteld aan de leverancier van het product en/of dienst vanwege het areukrisico. Niet-strategisch / Niet-kritisch: Hierin vallen de product-/dienstgroepen die niet behoren tot de categorieën strategisch en kritisch. Waardecreatie door verantwoord inkopen Als kapitaalintensief netwerkbedrijf opererend in twee landen is Gasunie een grote inkoper van goederen en diensten. Met een doordachte inkoopstrategie voegen we interne economische waarde toe. Onze rol als inkoper wordt de komende jaren groter met het uitvoeren van onze Visie 2030-investeringsagenda. Voor de grote projecten als WarmtelinQ en Porthos en de waterstoackbone, zetten we zoveel als mogelijk onze bestaande raamovereenkomsten in bij het inkopen van materialen, engineering en contracting. Door waar mogelijk in te kopen bij partijen d ie we kennen vanuit het beheer en onderhoud van onze aardgasinfrastructuur realiseren we Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 86 l agere transactiekosten. In een project met meerdere partners wordt in onderling overleg besloten welke partij w elke inkopen doet. In de praktijk zien we dat Gasunie de transportgedeelten aanbesteedt, onder eigen regie of n amens het project. V eel van de constructie-contracten (aannemers) die benodigd zijn voor de aanleg van de nieuwe infrastructuur, gaan u it boven de waarde van de bestaande raamcontracten, en worden dan ook specifiek (Europees) aanbesteed. Daar w aar het gaat om afwijkende materialen of diensten, doen we nieuwe aanbestedingen, conform de Europese a anbestedingswet voor speciale sectoren. D it kan gaan om specifieke contracten die alleen voor het project van belang zijn (denk aan componenten voor W armtelinQ, waar soms andere technologieën nodig zijn dan voor CO , aardgas of waterstof). In andere gevallen s luiten we raamovereenkomsten, die dan breder binnen Gasunie of op andere projecten kunnen worden ingezet. Op d eze manier proberen we zoveel mogelijk de synergie over de verschillende energie-infrastructuren te benutten. 2 V oordat we de finale investeringsbeslissing voor een Visie 2030-project nemen, willen we de grootste contracten ( long lead items materialen, aannemers) gereed hebben, wat helpt om een zo realistisch mogelijk (financieel, d oorlooptijd) beeld te hebben op het moment van FID. O nze inkoopacties in 2021 O ver 2021 hebben we € 850 miljoen aan facturen van leveranciers betaald. We hielden meer dan honderd a anbestedingen van een omvang van € 250.000 of hoger. Voor onze Visie 2030-projecten WarmtelinQ en Porthos b estelden we € 136 miljoen aan long-lead items. I nkoop van energie I n de tweede helft van 2021 zijn de marktprijzen voor energie sterk gestegen. Het is staand beleid van Gasunie om een a anzienlijk deel van de energiebehoefte in de vorm van forward leveringscontracten te kopen. Samenhangend met de s tijging van de energieprijzen stegen in de tweede helft van 2021 ook de forwardprijzen. Deze ontwikkelingen hebben t ot hogere kosten voor ons eigen energieverbruik geleid. A ardgasgebruik O ns aardgasgebruik over de afgelopen vijf jaar ziet er als volgt uit: (inmiljoenen kWh; conversiefactor 9,77 kWh=1m3) 2021 2020 2019 2018 2017 Nederland 487 485 459 486 519 Duitsland 451 484 285 210 216 Totaal 938 969 743 696 735 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 87 Elektriciteitsgebruik Ons elektriciteitsgebruik over de afgelopen vijf jaar ziet er als volgt uit: (inmiljoenen kWh) 2021 2020 2019 2018 2017 Nederland 741 705 656 764 690 Duitsland 8 9 8 9 8 Totaal 750 713 665 772 698 De stijging van het elektriciteitsgebruik komt onder andere op het conto van de toegenomen kwaliteitsconversie. Ook hebben we als gevolg van de vraag naar aardgas en weeromstandigheden onze compressoren meer moeten inzetten. Deze werken deels op aardgas en deels op elektriciteit, waardoor het verbruik hiervan is toegenomen. We besteden onze contracten aan conform d e regelgeving voor Europese aanbestedingen. Op deze aanbestedingen zijn de Aanbestedingswet 2012 (speciale-sectoropdrachten), het Aanbestedingsreglement Nutssectoren 2016 en het Gasunie Aanbestedingsreglement van toepassing. Bij de selectiefase verzoeken we potentiële leverancier om een Eigen Verklaring in te vullen en rechtsgeldig te ondertekenen. Hierin verklaart de leverancier onder andere niet deel te nemen aan criminele organisaties, co rruptie, fraud e, terroristische misdrijven, witwassen van geld, kinderarbeid en andere vormen van mensenhandel. Wij maken hiervoor gebruik van een standaard Uniform Europees Aanbestedingsdocument van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Aanvullend moet de inschrijver de Gedragsverklaring Aanbesteden kunnen overleggen. Dat is de verklaring van de minister van Justitie en Veiligheid dat uit een onderzoek naar de betrokken natuurlijke persoon of rechtspersoon geen bezwaren bestaan in verband met inschrijving op overheid sopdrachten. Daarnaast doen we onderzoek naar de solvabiliteit en de samenstelling van de klantenportfolio van de leverancier. Nadat we de potentiële leverancier hebben geselecteerd voeren we in (veel) voorkomende gevallen audits uit om hun veiligheids- en kwaliteitsperformance te toetsen. Hierbij komen in sommige gevallen ook integriteitsaspecten aan de orde. Na het tot stand komen van een contract houd en we op regelmatige basis Business Review Meetings en, indien er aanleiding voor is, specifieke audits. Bij aanhoudend onderpresteren kunnen we de samenwerking met een leverancier beëindigen. Waardecreatie door risicogebaseerd assetmanagement Gasunie is een kapitaalintensief bedrijf dat actief is in een sector met grote veiligheidsrisico’s. Wij zorgen niet alleen voor betrouwbaar en duurzaam, maar zeker ook voor betaalbare infrastructuur. Daarom letten wij scherp op kostenefficiënt opereren. In 2021 hebben we € 90 miljoen geïnvesteerd in vervanging van onze infrastructuur. Gasunie hanteert hiervoor een op risico gebaseerd assetmanagement. We brengen onze risico’s in kaart met behulp van een risicomatrix. Knelpunten in het systeem krijgen een risicobeoord eling op elk van de gekozen vier bedrijfswaarden: veiligheid, transportzekerheid, duurzaamheid en (financiële) schade. We gebruiken deze risicobeoordeling om vervangingsinvesteringen te beoordelen. Op deze wijze nemen we op een kostenefficiënte manier zoveel mogelijk risico’s weg en voeren we geen onnodige werkzaamheden uit. Jaarlijks wordt een deel van de installaties opnieuw op risico’s geanalyseerd en beoord eeld. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 88 Onze vernieuwde risicomatrix In 2021 hebben we onze risicomatrix herzien. De risico’s van knelpunten worden bepaald aan de hand van hun score op het ongewenste effect (de rijen A … E) en frequentie van voorkomen (kolommen (-I, 0, I … V). Bij de effecten kijken we niet alleen naar de effecten voor Gasunie, maar ook naar de impact (potentiële negatieve waardecreatie) op de samenleving. 1. 2. 3. 4. 5. 1\. Effecten De effecten nemen per rij met een factor 10 in ernst toe, maar zijn nu voor transportzekerheid gedifferentieerd naar doelgroep (regionale netbeheerders, industrie, producenten, in- en export en bergingen). Het effect van methaan- en CO₂- emissies is verhoogd van € 25/ton naar € 100/ton CO₂- equivalent. De effecten op de vier bedrijfswaarden zijn onderling vergelijkbaar en kunnen dus alle financieel worden uitgedrukt. De frequenties nemen per kolom ook met een factor 10 toe. 2\. Aversiefactor Het risico van een knelpunt is gedefinieerd als het product van frequentie en effect. Zeer grote effecten geven we een extra toeslag: de aversiefactor. Deze toeslag is voor rij E een factor 2 en is een factor 10 voor rij F. Voor de waardering van de risico’s hebben we een puntentelling ingevoerd. Deze puntentelling staat in het gekleurde deel van de matrix. 1 Punt komt overeen met een risico van ongeveer € 30.000/jaar. 3. Contante waarde Om te beoordelen of het de moeite waard is een knelpunt op te lossen, kijken we naar de contante waarde van het risico over de relevante periode. Doorgaans nemen we een periode van 25 jaar, zodat een risico van 1 punt, ongeveer € 30.000/jaar, een contante waarde heeft van ongeveer € 600.000 (gebaseerd op de huidige inflatie en WACC). 4\. Risico-efficiënt Mocht er een oplossing bestaan die het risico wegneemt en minder kost dan € 600.000 wordt deze in beginsel uitgevoerd. Op deze manier is de oplossing risico-efficiënt. Op dezelfde manier moet een oplossing voor een risico van 0,1 punt minder kosten dan € 60.000 en een risico van 10 punten minder dan € 6 miljoen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 89 5. Indicatiekleuren D e kleuren geven een indicatie van de grootte van een r isico, echter de verplichting om rode risico’s op te l ossen hebben we losgelaten. In de praktijk lossen we g rote risico’s vaak wel op omdat ze risico-efficiënt zijn, w at nog versterkt wordt doordat we de aversiefactor h ebben ingevoerd. W aardecreatie door ICT-beveiliging E en voorwaarde voor het creëren van economische en maatschappelijke waarde en het realiseren van onze Visie 2 030 is dat digitale systemen en informatie voldoende beveiligd zijn. Onze stakeholders erkennen dit ook, doordat ze I CT-veiligheid dit jaar hoger plaatsen op de lijst van materiële onderwerpen. V oor het bereiken van ICT-veiligheid nemen we passende maatregelen op basis van risicoanalyses, rekening houdend m et veranderende visies, ambities, dreigingen en technologie. De effectiviteit van de maatregelen toetsen we r egelmatig door middel van interne en externe audits en assessments. D e aandacht voor informatiebeveiliging is niet alleen intern gericht. Een ongestoorde energievoorziening is van l evensbelang voor Nederland en Duitsland en de rest van Europa. Wij werken daarom steeds meer samen met andere p artijen in de energieketen en met overheden om toekomstige verstoringen van de energievoorziening te v oorkomen. O nze ICT-veiligheidsinspanningen in 2021 O nze prestaties en maatregelen op het gebied van ICT-beveiliging waren in 2021 passend ten opzichte van de digitale d reigingen. Er hebben zich geen verstoringen voorgedaan met gevolgen voor de essentiële bedrijfsprocessen. P otentiële crisissituaties en bedrijfsstoringen, bijvoorbeeld als gevolg van kwetsbaarheden in de software van l everanciers, zijn adequaat opgelost. Waar nodig hebben we in 2021 proactieve beveiligingsmaatregelen genomen, b ijvoorbeeld vanwege een kwetsbaarheid in de printsoftware. De Information Security Management Systemen van G asunie Nederland en Duitsland zijn in 2021 gehercertificeerd op basis van de internationale ISO27001-norm. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 90 Wat doet Gasunie aan cyberbeveiligingsbeheer? Cyberbeveiligingsbeheer is onderdeel van onze governancestructuur. We controleren systemen, netwerken, toepassingen en diensten op incidenten, gebeurtenissen en bedreigingen. De controles hebben betrekking op technologie, processen en organisatie. We nemen operationele maatregelen om inbreuken op gegevens en cyberaanvallen te monitoren en erop te reageren. We houden regelmatig interne en externe beveiligingsaudits en penetratietests van de systemen, producten en praktijken van het bedrijf die van invloed zijn op gebruikersgegevens. Ook voeren we zogeheten Red Team-oefeningen uit. Onderdeel van de ISO27001-certificeringen zijn de verplichte jaarlijkse audits. Deze worden sinds zeven jaar jaarlijks uitgevoerd voor Nederland en vijf jaar voor Duitsland, met positieve beoordelingen. Overheden voeren cybersecurity-inspecties uit op basis van nationale wet- en regelgeving. Daarnaast voeren we self-assessments uit, vereist door de Nederlandse, Duitse en Britse overheid. We nemen deel aan diverse, (deels) terugkerende cyberbeveiligingsoefeningen binnen de energietransportsector en de overheid. We maken onze medewerkers bewust van informatiebeveiligingsrisico’s met e-learning, phishing tests, een live hacking event en verplichte security awareness games. Waardecreatie door kostenefficiëntie Ongeveer 90% van onze jaaromzet komt uit activiteiten waarin wij -per wet geregeld- monopolist zijn. Toezichthouders zien er op toe dat wij deze activiteiten uitvoeren tegen zo laag mogelijke kosten. De tarieven die de gereguleerde onderdelen van onze business units GTS en GUD aan klanten in rekening brengen, worden jaarlijks vastgesteld door de betreffende nationale toezichthouder. Ze worden bepaald door de toegestane omzet voor het d esbetreffende jaar te delen door de geschatte omvang van de capaciteitsvraag. De door de toezichthouders toegestane omzet bestaat uit een vermogenskostenvergoeding voor het geïnvesteerd vermogen, een vergoeding voor de jaarlijkse afschrijvingskosten (berekend op basis van de door de toezichthouder vastgestelde afschrijvingstermijnen en activawaarde) en een vergoeding voor de operationele kosten. Wanneer de behaalde omzet afwijkt van de toegestane omzet, wordt het verschil verrekend in volgende jaren. De toezichthouders tellen elke drie tot vijf jaar d e methode van regulering opnieuw vast. In Nederland begint in 2022 een nieuwe reguleringsperiode, in Duitsland in 2023. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 91 Regulering GTS In februari 2021 heeft toezichthouder ACM het methodebesluit 2022-2026 gepubliceerd; het raamwerk waarbinnen GTS haar tarieven mag heffen. De ACM kiest er voor om de kapitaalkosten van GTS op een andere manier te verdelen over de tijd. Op die manier wordt rekening gehouden met de toekomstige afname van het gasgebruik als gevolg van de energietransitie. Door marktpartijen is beroep aangetekend tegen een aantal elementen van het methodebesluit. Ook GTS is tegen het methodebesluit in beroep gegaan. Hiertoe is in december 2021 een beroepsschrift ingediend bij het CBb. Het beroep van GTS heeft betrekking op drie elementen van het methodebesluit: de benchmark, de energiekosten en het toegestane rendement. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 92 B B ee n n cc h h m m aa r r k k Ten aanzien van het benchmarkonderzoek – het onderzoek op basis waarvan een statische efficiëntie van GTS van 93,7% is bepaald – is GTS van mening dat de robuustheid van dit onderzoek dusdanig beperkt is, dat het geen basis biedt voor een efficiëntieafslag voor GTS. Oftewel, inzet van GTS is een statische efficiëntiescore van 100%. Naast de inhoudelijke tekortkomingen van het gebruikte benchmarkmodel, is het onderzoek ook onvoldoende inzichtelijk en controleerbaar. De ACM zou alsnog aan het CBb inzicht moeten geven, zod at deze het BM-onderzoek alsnog grondig kan controleren. E E n n ee r r gg i i ee k k oo ss tt ee n n Ten aanzien van het prijsrisico van de kosten van energie en vermogen (energiekosten) wordt in het methodebesluit ten onrechte geen nacalculatie toegepast. De benadering van de ACM, waarbij het volledige prijsrisico bij GTS wordt neergelegd, is gebaseerd op een verkeerd beeld van de energiekosten van GTS. Door geen nacalculatie toe te passen op de energiekosten van GTS wordt het financiële risico voor GTS op deze kosten onevenredig groot. Daar waar de ACM wel als uitgangspunt heeft om nacalculatie toe te passen, namelijk op d e volumes van kwaliteitsconversie, geschiedt de nacalculatie op onvolledige wijze. De ACM gaat namelijk uit van een eenheidsprijs per volume geconverteerd gas, in plaats van per geproduceerde eenheid stikstof. Inzet van GTS is volledige nacalculatie van de totale kosten van energie en vermogen, eventueel met een beperkte bonus-malusregeling. RR ee ReR ReR n n dd ee m m ee n n t t Tot slot is GTS van mening dat de ACM de WACC, het gereguleerde rendement, onjuist vaststelt. Dit betreft zowel de inhoudelijke samenstelling van de WACC (en daarmee de hoogte), als het moment waarop zij dit doet. Ten eerste heeft de ACM de kostenvoet eigen vermogen in de WACC te laag vastgesteld omdat deze niet alle noodzakelijke risico-opslagen bevat en deze bovendien op inconsistente wijze wordt vastgesteld. Meer principieel heeft GTS bezwaar tegen het feit dat de ACM de WACC jaarlijks achteraf gaat aanpassen, op basis van de rentes in dat jaar. Deze methode is strijdig met het ex-ante karakter van de WACC, zoals in het verleden ook door de ACM en het CBb is onderschreven. Inzet van GTS is dat de ontbrekende risico-opslagen alsnog worden toegepast en dat het rendement voorafgaand aan het tarieaar wordt vastgesteld. De ACM zal binnen 12 weken na indiendatum haar verweerschrift op zowel het beroepschrift van GTS als de beroepschriften van de marktpartijen ind ienen bij het CBb. Hierna volgt nog een mogelijkheid tot reactie via repliek e n dupliek, waarna een zitting wordt ingepland. Het proces neemt naar verwachting tenminste heel 2022 in beslag. Regulering GUD Duitsland heeft in 2021 een wijziging van het reguleringskader doorgevoerd. De regulering van de gastransportnetbeheerders en de regionale distributiebedrijven is geharmoniseerd en vereenvoudigd. Ook zijn er prikkels gecreëerd om de ontwikkeling van het Duitse netwerk te versnellen. Met ingang van 2023 gaat dit nieuwe reguleringskader in, waarmee een jaarlijkse vergelijking van d e kapitaalkosten van toepassing wordt. Vóór het begin van deze nieuwe reguleringsperiode worden de parameters van de relevante reguleringsperiode, en bijgevolg het toepasselijke inkomstenmaximum voor GUD, door toezichthouder BNetzA opnieuw worden vastgesteld. In juni 2021 heeft GUD haar kostenaanvraag bij BNetzA ingediend op basis van de kosten die zich in het basisjaar (‘fotojaar’) 2020 hebben voorgedaan. Het raadplegingsproces met betrekking tot d e kostenaanvraag is gestart in november 2021, toen GUD de officiële raadpleging van het initiële kostenniveau ontving. BNetzA gaat het individuele efficiëntieniveau voor GUD beoordelen dat van toepassing is voor de volgende reguleringsperiode. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 93 In oktober 2021 heeft BNetzA de rentepercentages voor eigen vermogen (EK I-rente) voor de nieuwe reguleringsperiode voor elektriciteits- en gasnetten gepubliceerd. De rentevoeten bedragen 5,07% vóór belastingen voor nieuwe installaties en 3,51% vóór belastingen voor oude installaties. Net als veel andere netbeheerders heeft GUD tegen de vaststelling van het eigen vermogen door de BNetzA een rechtszaak aangespannen bij het Oberlandesgericht. In 2022 evalueert BNetzA een nieuwe algemene efficiëntiefactor d ie in de reguleringsperiode 2023-2027 voor alle transmissienetbeheerders en distributienetbeheerders gaat gelden. Toekomstige regulering waterstofinfrastructuur Regulering van de Nederlandse waterstofinfrastructuur is op dit moment nog niet nodig, zo schreef ACM in juli 2021 in een notitie, omdat er nu nog nauwelijks sprake van productie of consumptie van groene waterstof. De waterstofmarkt die er wel is, betreft voornamelijk grijze waterstof als rest- of bijprod uct van de industrie, die op basis van bilaterale afspraken door andere industriële partijen wordt afgenomen. In december bepaalde het ministerie van EZK, in navolging van de ACM in september, dat netwerkbedrijven productie-installaties voor alternatieve energiedragers, zoals bijvoorbeeld elektrolysers, wel mogen bouwen maar niet mogen beheren of in eigendom hebben. De Duitse energiewetgeving werd in juli 2021 gewijzigd, waardoor het mogelijk is geworden een waterstofnetwerk te exploiteren binnen (opt-in) of buiten (opt-out) een gereguleerd kader. De regels voor de prijsbepaling van waterstoftransport binnen een gereguleerd netwerk zijn geregeld in d e verordening inzake de kostenbepaling voor waterstofnetwerken (H2NEV), die in november 2021 in werking is getreden. Zo wordt in eerste instantie een vermogensrente van 9% vóór belastingen toegepast voor nieuwe investeringen (7,73% vóór belastingen voor oude investeringen). Dit is echter slechts gegarandeerd tot eind 2027. Waardecreatie door procesmanagement Gasunie wil meer procesgestuurd gaan werken. Want procesmanagement is een krachtig middel om organisatiedoelen effectief en efficiënt te realiseren. In 2021 hebben we meer samenhang gecreëerd in de bedrijfsprocessen van Gasunie en vastgelegd in ons Proceshuis. Hierdoor ontstaat meer overzicht en wordt het sture n op doelstellingen en de samenwerking tussen afdelingen bevorderd. Ook dient het procesmodel als referentiepunt bij het opstellen van onze ‘audit-agenda’ en ‘enterprise architecture’ (ICT), zodat onze processen, onze systemen en het toezicht op beide goed op elkaar aansluiten. Daarnaast hebben we de jaarlijkse Procesreview ingevoerd, waarin proceseigenaren samen met experts het functioneren van hun processen evalueren. Hierdoor worden proceseigenaren nog bewuster van hun rol in procesmanagement. Ook word en potentiële risico’s die het procesdoel bedreigen of kansen voor procesoptimalisaties sneller herkend en opgevolgd. Met onze externe ketenpartners zijn we gestart met het opstellen van een keten-procesmodel, waardoor de ketenprocessen tussen onze organisaties eenduidiger worden vastgelegd, wat helpt bij het spreken van ‘dezelfde taal’. Waardecreatie door digitalisering Gasunie heeft in 2021 verder gewerkt aan haar Digitale Ambitie voor het jaar 2025. De uitvoering van deze digitale strategie gaat ons helpen om onze Visie 2030-doelen te realiseren. Digitalisering, data en ICT hebben een cruciale rol in de energietransitie en het energiesysteem van de toekomst. In onderstaande (interactieve) aeelding wordt duidelijk op welke terreinen wij digitaliseren. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 94 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 1\. We ontwikkelen strategische datadiensten met partners De CO₂ Monitor die we in 2021 met TenneT hebben ontwikkeld, is een eerste stap gezet in het inzichtelijk maken van tijdsaankelijke CO₂-emissies van de gas- en elektriciteitsmix. De komende jaren gaan we de CO2 Monitor verder ontwikkelen. Ook bouwen we met partners het dataplatform Energieopwek.nl verder uit. 2\. Hybride werken We willen een digitaal platform kunnen bieden voor elke vorm van digitale samenwerking, zowel intern als extern. Dit leidt tot hogere efficiëntie en draagt bij aan een duurzame toekomst. In 2021 hebben we Teams Meeting Rooms ingericht. 3. Enterprise Reource Planning In 2022 ronden we een studie af naar de vervanging van ons ERP-systeem door SAP S4/HANA. Hiermee digitaliseren we onze financiële processen verder. Ook onze inkoop en logistiek profiteert hiervan. We communiceren efficiënt met onze leveranciers en weten we precies waar onze materialen zich bevinden. 4\. Strategische investeringsplanning Data geven ons inzichten over de ontwikkelingen in vraag en aanbod van (nieuwe) energievormen. Deze inzichten gebruiken we om betere besluiten te kunnen nemen over strategische investeringen in nieuwe energie-infrastructuur. 5\. Risico-gebaseerd assetmanagement We maken investerings\- en onderhoudsbeslissingen door digitale data over de kosten, prestaties en faalkansen van activa met elkaar te combineren. In 2022 ronden we de aanbesteding af voor een digitaal platform dat ons hierbij kan ondersteunen. 6\. Digitaal in het veld Onze collega’s die op locatie aan onze infrastructuur werken, gebruiken mobile devices om informatie te vinden en digitaal vast te leggen. In 2022 werken we aan een nieuw interactieplatform dat informatie uit verschillende bronnen voor hen gaat bundelen. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 95 7. Customer-to-bill We willen de capaciteitsveilingen van onze infrastructuur uitbreiden en/of opzetten voor verschillende nieuwe energiedragers, voor conversie, en voor opslag. In 2021 is er een start gemaakt met de uitwerking van een doelarchitectuur en een roadmap aan projecten die we vanaf 2022 gaan uitvoeren. 8\. Digital Twin We creëren digitale kopieën van activa die we gebruiken om te testen en onderhoudsvoorspellingen te doen. In 2021 zijn we gestart met een proof of concept-fase om de toegevoegde waarde van digital twinning van gasontvangststations aan te tonen. 9\. Digital HR Een digitaal platform biedt medewerkers informatie over onder meer het trainingsaanbod, HR-regelingen en performancemanagement. In 2022 ronden we de uitrol van het pakket SuccessFactors af. 10\. Energiehandelsplatformen We ontwikkelen nieuwe liquide markten (bijvoorbeeld groen gas, H₂, CO₂, warmte) door digitale energie(handels)platformen te ontwikkelen. In 2022 voeren we een studie uit om te leren aan welke eisen deze platformen moeten gaan voldoen. INT ERVIEW Continu-inzicht in de Nederlandse CO₂-emissies Hoe zorgen we ervoor dat de emissies van ons energiegebruik dalen? Natuurlijk met groene bronnen, maar daarnaast met inzicht in hoe hoog die emissies eigenlijk zijn. Een grote stap voor dat inzicht is de CO Monitor die Gasunie en TenneT in november 2021 presenteerden. Anton Tijdink, Beleidsmedewerker Elektriciteitsmarktontwerp bij TenneT, en Sander Huizinga, Senior Business Developer bij Gasunie, vertellen over hun project. Sander: “Verandering in gedrag komt door inzicht, niet door kabels en leidingen.” Lees het interview 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 96 0 7 Onze interne maatschappelijke waardecreatie O nze interne maatschappelijke waardecreatie W W ii jj ij i ij i z z ii jj ij i ij i n n GG aa ss uu n n ii ee . E E ee n n l ee ii dd ee n n dd E E uu r r oo p p ee ee ss gg aa ss t t r r aa n n ss p p oo r r t t bb ee dd r r ii jj ij i ij i ff dd aa t t aa l ss ii n n dd ss dd ee jj aa r r ee n n z z ee ss t t ii gg h h ee t t aa l gg ee m m ee ee n n bb ee l aa n n gg dd ii ee n n tt . B B ii jj iji iji h h ee tt uu ii tt v v oo ee r r ee n n v v aa n n oo n n z z ee m m aa aa tt ss cc h h aa p p p p ee l ii jj iji iji k k ee tt aa k k ee n n w w ii l l ee n n w w ee dd aa tt oo n n z z ee bb ee dd r r ii jj iji iji ff ss v v oo ee r r ii n n gg ee ee n n m m ii n n ii m m aa l ee n n ee gg aa t t ii ee v v ee ii m m p p aa cc t t h h ee ee ff t t oo p p h h ee t t m m ii l ii ee uu ee n n ee ee n n m m aa xx ii m m aa l ee p p oo ss ii t t ii ee v v ee ii m m p p aa cc t t h h ee ee ff t t oo p p dd ee m m ee n n ss ee n n dd ii ee bb ii jj ij i ij i oo n n ss ee n n v v oo oo r r oo n n ss w w ee r r kk ee n n . W W ee w w ii l l ee n n ee ee n n aa aa n n tt r r ee kk kk ee l ii jj ij i ij i kk ee w w ee r r kk gg ee v v ee r r z z ii jj ij i ij i n n h h ee cc h h tt ee n n dd aa aa r r oo m m aa aa n n gg oo ee dd ee aa r r bb ee ii dd ss v v oo oo r r ww aa aa r r dd ee n n ee n n ee ee n n w w ee r r k k oo m m gg ee v v i i n n gg gg ee r r ii cc h h t t oo p p h h ee t t v v ee r r h h oo gg ee n n v v aa n n ff oo cc uu ss ,, p p r r ee ss t t aa t t ii ee ss ,, z z ii n n gg ee v v ii n n gg ,, w w ee r r k k p p l ee z z ii ee r r ee n n v v ee ii l ii gg h h ee ii dd . AA aa n n dd ii tt ss tt r r ee v v ee n n n n aa aa r r l aa n n gg ee tt ee r r m m ii jj ij i ij i n n ii n n t t ee r r n n ee m m aa aa t t ss cc h h aa p p p p ee l ii jj ij i ij i k k ee w w aa aa r r dd ee cc r r ee aa tt ii ee ii ss oo n n dd ee r r ss t t aa aa n n dd h h oo oo ff dd ss t t uu kk gg ee w w ii jj iji iji dd . GG ee r r ee l aa tt ee ee r r dd ee m m aa tt ee r r ii ëë l ee t t h h ee m m aa ’’ ss : : # 6 Milieu-impact eigen organisatie, producten en diensten # 11 Welzijn, training en ontwikkeling # 12 Diversiteit en inclusie # 13 Gezondheid en veiligheid van medewerkers GG ee r r ee l aa tt ee ee r r dd ee SS D D GG ’’ ss : : 5 B B ee tt r r oo k k k k ee n n ss tt aa k k ee h h oo l dd ee r r ss : : M edewerkers O mwonenden L everanciers G ecreëerde waarde I n 2021 hebben we onder andere de volgende interne maatschappelijke waarde gecreëerd: MVO/ESG-strategie: meetbare doelen opgesteld en daar de eerste resultaten op geboekt Veilige werkomgeving: 1,8 incidenten per miljoen gewerkte uren (eis: <=2,7) Genderbalans: 25% vrouwen in hogere managementfuncties Gezonde werkomgeving: 4,0% ziekteverzuim (eis: <4,1%) Trainingsbudget per medewerker (individueel en collectief: € 1660 2,75% ingekocht materiaal aantoonbaar circulair 18% van onze grote terreinen levert een bijdrage aan biodiversiteit 3,2% minder CO uitgestoten in ons aardgastransport* 2 * Op basis van gelijkblijvende transportvolumes (basisjaar 2020). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 97 Onze MVO-strategie: Gasunie Green Deals D oor dit decennium grote strategische investeringen te doen in nieuwe energie-infrastructuren, kunnen we op t ermijn voor grote externe maatschappelijke waardecreatie zorgen. Maar ook in onze bedrijfsvoering van dag-tot-dag k unnen we als Gasunie de wereld toekomstbestendiger maken. We scharen dit onder de term interne maatschappelijke w aardecreatie. I n 2020 hebben we negen verschillende terreinen vastgelegd waarop we onze dagelijkse bedrijfsvoering groener en s ocialer kunnen maken, waarmee we aansluiten op de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. In 2021 h ebben we voor deze negen Gasunie Green Deals concrete doelen (KPI’s) gesteld. A lle Gasunie Green Deals lopen tot 2030 en kennen, op een na, minimaal één tussentijds ijkpunt. Vanaf 2021 rapporteren w e op onze website over de voortgang die we maken. De komende jaren evalueren we regelmatig of de Gasunie G reen Deals en de KPI’s haalbaar en voldoende ambitieus zijn. We stellen de Gasunie Green Deals en hun KPI’s h ieronder voor. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 98 Emissievrije bouwplaats SDG 7-9-13 Ambitie 2023: 10% van onze bouwprojectbestedingen gunnen aan aannemers met verifieerbare emissiereductiemaatregelen Ambitie 2030: 50% van onze bouwprojectbestedingen gunnen aan aannemers met verifieerbare emissiereductiemaatregelen W W aa tt w w ee h h ee bb bb ee n n gg ee dd aa aa n n ii n n 2 2 00 2 2 1 1 : : We deden twee pilot-aanbestedingen ter grootte van € 1 miljoen, waarbij CO -emissies voor 20% meewogen in de gunning. Met aannemers waar wij vaak samenwerken, hebben GTS en GUD een langetermijnplan opgesteld voor het vervangen van dieselmaterieel naar emissieloze machines. We brachten de emissies van onze eigen mobiele onderhoudswerktuigen in kaart. 2 1. 1. Emissievrije b ouwplaats W e willen de komende j aren graag grote e missiereducties b ereiken op de plaatsen w aar in onze opdracht a an energie- i nfrastructuur wordt g ewerkt. Het gaat d aarbij om het t erugdringen van CO₂- e n NOₓ-emissies van m aterieel dat a annemers inzetten. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 99 Circulair inkopen S DG 13-8-12 Ambitie 2023: 20% van de ingekochte kilogrammen materiaal is aantoonbaar circulair Ambitie 2030: 50% van de ingekochte kilogrammen materiaal is aantoonbaar circulair W W aa tt w w ee h h ee bb bb ee n n gg ee dd aa aa n n ii n n 2 2 00 2 2 1 1 : : I n aanbestedingen zijn we op zoek gegaan naar h ergebruikte of her te gebruiken materialen. We v ragen we onze leveranciers om g rondstoffenpaspoorten.We deden onderzoek naar m ogelijkheden van hergebruik van door ons gekocht of g ebruikt staal. De gasbuizen die we in bedrijf hebben b lijken, op de coating na, volledig te kunnen worden g erecycled aan het einde van de levensduur, dus na s anering en mogelijk na tussentijds hergebruik ten b ehoeve van waterstof. 1. 1. Circulair inkopen O ns bedrijf is een grote i nkoper van g asleidingenbuizen. Een i ngekochte asset, c omponent of materiaa l i s maximaal 50% circulai r i ngekocht als het voor 1 00% uit hergebruikt m ateriaal bestaat. De a ndere maximaal 50% o ntstaat als dit product b ij het einde levensduur w eer voor 100% elders i nzetbaar is. Dit maakt s amen maximaal 100% v oor een ingekocht i tem. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 100 Herinzet van activa S DG 7-9-13 Ambitie 2023: Besluit genomen voor de aanleg van 22% van de waterstoackbone Ambitie 2030: Waterstoackbone 100% gereed, met 83% hergebruik bestaande leidingen W W aa tt w w ee h h ee b b bb ee n n gg ee dd aa aa n n ii n n 2 2 00 2 2 1 1 : : I n 2021 hebben we vastgesteld dat onze w aterstoackbone voor 83% uit heringezette a ardgasleidingen kan bestaan. I n de komende jaren moeten onze Peakshaver LNG t anks in Rotterdam een tweede leven krijgen als i mportterminal voor waterstof of ammoniak. 1. 1. Herinzet van a ctiva H oe kunnen we alle i nstallaties en m aterialen die we niet m eer gebruiken o pnieuw inzetten? Dit g eldt vooral voor i nstallaties en m aterialen die zestig j aar lang een rol hebben g espeeld in het a ardgastransport. De h erinzet van bestaande a ctiva is cruciaal voor e en snelle en betaalbare o pbouw van de i nfrastructuur voor w aterstof, CO₂ en g roen gas. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 101 Sociale keten S DG 17-8-12 Ambitie 2023: 50% van onze leveranciers is OECD/UNGP-compliant Ambitie 2030: 80% van onze leveranciers is OECD/UNGP-compliant Ambitie 2023: Risicoscan MVO op alle inkoopcontracten / nemen van mitigerende maatregelen bij aanwijzingen in de keten / aangesloten zijn bij drie onaankelijke monitoringorganisaties Ambitie 2023: 40 personen met een afstand voor de arbeidsmarkt werkzaam voor Gasunie Ambitie 2030: 60 personen met een afstand voor de arbeidsmarkt werkzaam voor Gasunie W W aa tt w w ee h h ee bb bb ee n n gg ee dd aa aa n n ii n n 2 2 00 2 2 1 1 : : 3 1% van onze leveranciers heeft de Supplier Code of C onduct getekend en zijn daarmee OECD/UNGP- c ompliant. B ij het contracteren van leveranciers keken we naar ‘ social return’ zodat mensen met een afstand tot de a rbeidsmarkt (opnieuw) bij onze toeleveranciers een k ans krijgen mee te doen in het arbeidsproces. W e sloten ons aan bij Electronics Watch, een o rganisatie die ijvert voor goede werkomstandigheden b ij producenten van elektronica. J obwärts heeft de onderhoudsschoonmaak op het h oofdkantoor van GUD overgenomen. Jobwärts is een i nclusiebedrijf, meer dan 50% van de werknemers heeft e en handicap. V anaf 2022 zullen wij in principe geen zaken meer doen m et leveranciers die onze SCoC bij het afsluiten van e en contract niet willen tekenen. 1. 1. Sociale keten W e willen bij het i nkopen van producten e n diensten zoveel m ogelijk inzicht in de t otstandkoming daarva n h ebben om zeker te zij n d at we alleen zaken d oen met t oeleveranciers die net a ls wij respect hebben v oor mens en milieu. W e willen dat onze t oeleveranciers de d oelstellingen van de O ESO en UNGP n astreven. Een b elangrijk middel om dit b ij toeleveranciers te s timuleren is de Supplie r C ode of Conduct ( SCoC) die we al een a antal jaren hanteren. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 102 Inclusiviteit en diversiteit SDG 5-8 Ambitie 2023: Ons hogere management bestaat voor minimaal 30% uit vrouwen. Ambitie 2030: Ons hogere management bestaat voor minimaal 30% uit vrouwen. W W aa t t w w ee h h ee bb bb ee n n gg ee dd aa aa n n ii n n 2 2 00 2 2 1 1 : : Een vijfde van onze managers in Nederland volgde de training Selecteren zonder Vooroordelen. Eind 2022 hebben alle managers deze training gevolgd en wordt de cursus aangeboden aan alle medewerkers die vaker dan tweemaal per jaar bij recruitment betrokken zijn. Gasunie tekende het charter Diversiteit in Bedrijf van de Sociaal Economische Raad. We hebben een werkgroep ‘Gasunie Inclusief’ opgezet met collega’s vanuit de hele organisatie die actief mee hebben gedacht en gewerkt aan activiteiten voor bewustwording van een inclusieve organisatie. In d e ‘Week van Gasunie Inclusief’ organiseerde deze werkgroep een aantal workshops en webinars voor alle medewerkers. Gasunie werkt samen met Refugee Talent Hub (vluchtelingenorganisatie), JINC (organisatie voor jongeren uit sociaal economische wijken met achterstand), Librae (vrouwenorganisatie TU Delft ter bevordering van vrouwen in zogeheten STEM beroepen) en stichting De Harde Leerschool. In 2022 wordt hier Girls Day Techniek (Techniek & ICT) aan toegevoegd . Meer dan de helft van onze managent trainees is vrouw. 1. 1. Inclusiviteit en d iversiteit J uist omdat we een m aatschappelijke rol h ebben, vinden we het b elangrijk dat wij een a fspiegeling zijn van die m aatschappij. We g eloven dat een diverse o rganisatie leidt tot m eer creativiteit, i nnovatie en tot betere b esluiten. Daarom o ntwikkelen we een m eer structurele aanpa k v oor inclusiviteit en d iversiteit. We willen e en organisatie zijn w aar ieders talent r uimte krijgt. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 103 Biodiversiteit S DG 15 Ambitie 2023: 30% van onze grote terreinen levert een bijdrage aan biodiversiteit Ambitie 2030: 100% van onze grote terreinen levert een bijdrage aan biodiversiteit W W aa tt w w ee h h ee bb bb ee n n gg ee dd aa aa n n ii n n 2 2 00 2 2 1 1 : : V oor het eerst hebben we helemaal geen o nkruidbestrijdingsmiddelen meer gebruikt. I n plaats daarvan zijn we meer gaan maaien en hebben w e meer gewasschade vergoed aan boeren die op a anpalende percelen te maken kregen met extra o nkruid. 2 1% van onze grotere Nederlandse en 11% van onze g rotere Duitse terreinen levert per eind 2021 een b ijdrage aan een grotere biodiversiteit. Gecombineerd l evert dit een percentage van 18% op (Nederland telt m eer terreinen dan Duitsland). I n Noord-Nederland hielden we drie pilots om t erreinen een andere inrichting te geven. I n Duitsland hebben we een programma voorbereid o m grond en terreinen die niet onmiddellijk in gebruik z ijn, om te vormen tot natuurgebieden. 1. 1. Biodiversiteit N etwerkbeheerders k unnen vanwege de o mvang en goede v erbondenheid van hun g ronden een i nteressante bijdrage l everen aan b iodiversiteit en s oortenrijkdom. Dit is n iet alleen van a lgemeen publiek b elang, maar getuigt o ok van goed w erkgeverschap omdat v eel collega’s betrokken z ijn bij n atuurorganisaties. Daar w aar het geen v eiligheids- of s ecurityrisico vormt, zal h et groen meer z ichtbaar worden. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 104 Energie-efficiëntie SDG 7-9-13 Ambitie 2023: 2,4% energiereductie ten opzichte van basisjaar 2020 Ambitie 2030: 8,0% energiereductie ten opzichte van basisjaar 2020 W W aa tt w w ee h h ee bb bb ee n n gg ee dd aa aa n n ii n n 2 2 00 2 2 1 1 : : We werkten aan het verlagen van de vereiste aardgastemperatuur op gasontvangststations (GOS). Hierdoor is minder warmte nodig voor de opwarming van het aardgas. We verlaagden de voordruk van de meet- en regelstations. Door deze aanpassing is op de GOS minder gas nodig voor verwarming. We hebben een onderzoek afgerond naar de inzet van elektrische compressoren. 1. 1. Energie- e fficiëntie B ij gastransport wordt v eel energie verbruikt. C onform de EU-richtlijn E nergie Efficiency wille n w e vanaf 2021 tot en m et 2030 een jaarlijkse v ermindering van het e nergiegebruik r ealiseren van 0,8%. Een b elangrijke maatregel d ie we de komende j aren willen nemen is h et inzetten van e lektrisch aangedreven c ompressoren in plaats v an gasturbines. Ook o nderzoeken we hoe w e de transportroutes v an het gas door onze n etten zo kort mogelijk k unnen houden. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 105 Energie-inkoop SDG 7-13 Ambitie 2023: 20% van onze elektriciteitsinkoop komt van Noordzeewindparken, rest wind-GVO’s Ambitie 2024: 40% van onze elektriciteitsinkoop komt van Noordzeewindparken, rest wind-GVO’s Ambitie 2027: 75% van onze elektriciteitsinkoop komt van Noordzeewindparken, rest wind-GVO’s W W aa tt w w ee h h ee bb bb ee n n gg ee dd aa aa n n ii n n 2 2 00 2 2 1 1 : : In 2021 onderzochten we hoe we de komende jaren elektriciteit van nieuw te bouwen Noorzeewindparken kunnen contracteren. Totdat die nieuwe parken er zijn, willen we onze elektriciteitsinkoop vergroenen door het kopen van lokale Garantie van Oorsprong- certificaten. In 2021 heeft GUD voor het eerst groen gas ingekocht voor het gebruikte stookgas. Het gaat om ongeveer 5% van het totale stookgasverbruik van GUD. Meer groen gas was er nog niet tegen redelijke voorwaarden op d e markt beschikbaar. 1. 1. Energie-inkoop G asunie behoort tot de t op-10 zakelijke e lektriciteitsgebruikers i n Nederland. Door d eze inkoopkracht k unnen we het aanbod a an groene e lektriciteitsproductie i n ons k ernactiviteitengebied v ergroten. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 106 Emissiereductie SDG 7-9-13-17-11 Ambitie 2030: 49% lagere CH -emissies ten opzichte van 2020 4 Ambitie 2030: 30% lagere CO -emissies ten opzichte van 2020* 2 W W aa tt w w ee h h ee b b bb ee n n gg ee dd aa aa n n ii n n 2 2 00 2 2 1 1 : : We hebben onze CO -emissies met 3,2% weten te verminderen ten opzichte van 2020 (op basis van gelijkblijvende transportvolumes). Door inzet van hercompressie en stikstofverdringing is het alazen van methaan verminderd. GTS, GUD, EnergyStock en BBL Company hebben in het kader van het OGMP (Oil and Gas Methane Partnership) op basis van vrijwilligheid hun methaanemissies gerapporteerd. GTS en GUD hebben de Gold Standard (de hoogste standaard) behaald. 2 1. 1. Emissiereductie B ovenstaande ambities g elden voor Gasunie b edrijfsbreed en v ervangen onze oude C H₄- en CO₂- r eductiedoelstellingen d ie alleen betrekking h adden op onze N ederlandse a ctiviteiten. We willen e en Europese koploper b lijven op het gebied v an m ethaanemissiereducti e * Exclusief onze scope 3-emissies. Deze laten we buiten beschouwing om dat Gasunie geen eigenaar is van het aardgas dat door onze infrastructuur stroomt. Voor het terugdringen van onze scope 1+2 emissies hanteren we een variabele formule, neerkomend op een reductie van 30% in 2030 ten opzichte van 2020 (van 313 naar 219 kton CO ) als de getransporteerde gasvolumes in beide jaren gelijk zouden zijn (1.085 TWh). 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 107 Aantrekkelijke werkgever voor alle medewerkers B B ii jj iji iji GG aa ss uu n n ii ee w w ee r r k k ee n n ,, ii n n cc l uu ss ii ee ff ii n n h h uu uu r r ,, r r uu ii m m 2 2 . 00 00 00 m m ee n n ss ee n n (( F F T T E E )) . . Z Z ii jj iji iji z z ii jj iji iji n n dd ee ss tt u u w w ee n n dd ee k k r r aa cc h h tt aa cc h h tt ee r r dd ee ee cc oo n n oo m m i i ss cc h h ee ee n n m m aa aa t t ss cc h h aa p p p p ee l l i i jj iji iji k k ee w w aa aa r r dd ee dd i i ee w w ee cc r r ee ëë r r ee n n . . W W ee ee r r k k ee n n n n ee n n h h ee t t b b ee l l aa n n gg v v aa n n gg oo ee dd w w ee r r k k gg ee v v ee r r ss cc h h aa p p ee n n ss p p aa n n n n ee n n oo n n ss ii n n oo m m ee ee n n aa aa n n tt r r ee k k k k ee l ii jj iji iji k k ee w w ee r r k k gg ee v v ee r r tt ee z z ii jj iji iji n n . 1. Tot aal aant al medewerkers Voltijds- equivalenten Aant al personen Contractvorm , geslacht GU GU-NL GU-D GU GU-NL GU-D Vaste arbeidsovereenkomst, vrouw 224 179 45 255 204 51 Vaste arbeidsovereenkomst, man 1.286 1.104 182 1.309 1.126 183 Tijdelijke arbeidsovereenkom st, vrouw 24 21 3 27 24 3 Tijdelijke arbeidsovereenkom st, man 82 72 10 84 74 10 Totaal 1.616 1.376 239 1.675 1.428 247 Dienstverband, geslacht GU GU-NL GU-D GU GU-NL GU-D Voltijds, vrouw 129 98 31 129 98 31 Voltijds, m an 1.217 1.030 187 1.217 1.030 187 Deeltijd, vrouw 118 102 16 153 130 23 Deeltijd, man 151 146 5 176 170 6 Totaal 1.616 1.376 239 1.675 1.428 247 2. Totaal aant al tijdelijke medewerkers Voltijds- equivalenten Aant al personen Geslacht GU GU-NL GU-D GU GU-NL GU-D Vrouw 68 68 - 82 82 - Man 381 380 1 417 415 2 Totaal 449 448 1 499 497 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 108 OO nn zz ee v v ii s s isi isi ii ee oo pp HH RR 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 1. Een leven lang leren Om op lange termijn economische en maatschappelijke waarde te creëren is het essentieel dat we ons kunnen blijven aanpassen en ontwikkelen. In onze Visie 2030 is een leven lang leren en continu verbeteren een vanzelfsprekende manier van werken geworden. Medewerkers die ruimte ervaren en gestimuleerd worden om te werken aan de eigen ontwikkeling, ervaren meer autonomie, zijn meer bevlogen, prestere n beter en zijn productiever. 2. Opleidingen W e bieden medewerkers de mogelijkheid klassikale en d igitale opleidingen en trainingen te volgen, waaronder i ndividuele maatwerkprogramma’s. De opleidingen en t rainingen toetsen we aan de behoefte aan kennis en v aardigheden die we in de toekomst nodig hebben. Het o pleidingsbudget per medewerker bedroeg in 2021 € 1 .660. Voor 2022 verwachten we eenzelfde bedrag. 3. FLOW Met de introductie van FLOW (Focus op Leren, Ontwikkeling en Wendbaarheid ) zijn we in 2021 we overgestapt van de traditionele beoordelingscyclus, met vaste beoordelings- en functioneringsgesprekken, naar een methode waarbij leidinggevende en werknemer doorlopend in gesprek zijn. De talenten en groei van de medewerker staan in deze gesprekken centraal. 4. Onboarding O mdat het aantal nieuwe medewerkers bij Gasunie de k omende jaren gaat toenemen, zijn we gestart met het p rofessionaliseren van ons Onboarding-proces. We l aten nieuwe medewerkers op een aansprekende m anier kennis maken met Gasunie, zodat zij zich m eteen nauw betrokken voelen met onze organisatie, s neller productief kunnen zijn en minder snel geneigd z ijn onze organisatie te verlaten. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 109 5\. Pilot Blackbear We zijn in 2021 gestart met Blackbear, een organisatie die experts van over de hele wereld koppelt aan vraagstukken uit onze organisatie. Op deze manier hebben we snel toegang tot nieuwe kennis en denkkracht. Dit biedt uitkomst wanneer er gebrek aan tijd of expertise is binnen onze organisatie of wanneer andere perspectieven en innovatieve ideeën gewenst zijn. 6\. Management Development Om onze Visie 2030 te realiseren is het essentieel dat we beschikken over bekwame leidinggevenden die richting geven, hun medewerkers helpen ontwikkelen en hun team ondersteunen in het behalen van goede prestaties. Daarom vinden we het belangrijk te investeren in het opleiden en ontwikkelen van onze huidige en toekomstige leidinggevenden. 7. Nieuwe leidinggevenden In 2021 hebben we het trainingsaanbod en de ondersteuning voor nieuwe leidinggevenden vergroot. Hierdoor verkrijgen leidinggevenden een sterkere basis in hun nieuwe rol en is er een steviger vangnet in het geval de nieuwe leidinggevende tegen moeilijkheden aanloopt. 8\. Feedforward Het afgelopen jaar heeft een derde van onze leidinggevenden een Feedforward-training gehad. Feedforward is een methodiek om het gesprek over presteren en ontwikkelen tussen leidinggevende en medewerker te bevorderen. Het focust op de aanwezige kwaliteiten van de medewerker en de gewenste ontwikkeling in de toekomst. 9\. TOP-klas TOP-klas is een ambitieus en uitdagend eenjarig leiderschapsprogramma voor toekomstige senior leiders van Gasunie. Het programma bestaat uit persoonlijke leiderschapsontwikkeling, samenwerking, wetenschappelijke modules bij Nyenrode University, coaching en intervisie. 10\. HighTech Asset Management, ofwel het managen, bouwen en onderhouden van onze installaties en leidingen, is de kern van ons bedrijf. We hebben bevlogen mensen nodig die leiding kunnen geven aan onze asset management- teams. Daarom zijn we in 2021 gestart met het leiderschapsprogramma HighTech, een intensief opleidingsprogramma van anderhalf jaar voor toekomstig operationeel leidinggevenden. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 110 INT ERVIEW Veranderen om te werken aan verandering De energietransitie vraagt om grote veranderingen; in de maatschappij, maar ook in het werk van Gasunie en onze 1500 medewerkers. Niet zo vreemd dus dat ook onze bedrijfscultuur aan het veranderen is. Hoe is het om in zo’n veranderlijke omgeving aan een nieuwe functie te beginnen? HR-adviseur Arjan Hofman en projectmanager Paul Hooft begonnen allebei in 2021 aan een nieuwe uitdaging. Lees het interview Ziekteverzuim Het voortschrijdend verzuimpercentage van Gasunie is nu 3,79. Dat is hoger dan vorig jaar, maar lager dan in de jaren voor corona. In vergelijking met relevante branchecijfers die door CBS worden bijgehouden, blijft het verzuim binnen Gasunie laag. In Nederland zijn we twee jaar verantwoordelijk voor het doorbetalen en begeleiden bij ziekte van een medewerker. In Duitsland is dat zes weken. Onze Gasunie-doelstelling is een ziekteverzuim d at niet hoger ligt dan 4,1%. Indicat or Eenheid 2021 2020 2019 GUN GUD GUN GUD GUN GUD Ziekteverz uimpercentage (totaal) 3,96 4,46 3,58 3,66 3,85 3,82 - kortdurend verzuim Procenten 0,48 0,92 0,49 0,96 0,68 1,57 - middellang verzuim Procenten 0,56 1,25 0,69 1,01 0,56 1,22 - langdurig verzuim Procenten 2,92 2,29 2,40 1,69 2,61 1,03 Ziekteverzuimfrequentie Frequentie 0,70 1,83 0,72 1,67 0,96 2,38 Arbeidsgerelateerd verzuim (opgave m edewerker) Verzuimgevallen 37 - 33 - 23 - Melding aan Nederlands Cen trum voor Beroepsziekten (NCB) Meldingen - - - - - - Pensioen Gasunie en GasTerra hebben in 2021 met de vakbonden overeenstemming bereikt over een nieuwe pensioenregeling, ingaand per 2022 en geldend tot overgang op het nieuwe pensioenstelsel en niet later dan 31 december 2026. De grootste wijzigingen op hoofdlijnen zijn: Werkgeversbijdrage is tijdelijk verhoogd met 1%, tot de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel; De opbouw wordt variabel, aankelijk van de premie in combinatie met de financiële gezondheid van het pensioenfonds (gebaseerd op de beleidsdekkingsgraad). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 111 Cao In Duitsland heeft GUD een cao-akkoord met de bonden bereikt. De salarissen stijgen in de periode november 2021- december 2022 met 2,8% en alle medewerkers ontvangen een belastingvrije COVID-19 compensatie van € 200. In Nederland is na afloop van het verslagjaar een nieuw cao-akkoord bereikt. De salarissen stijgen in 2022 en 2023 mee met de inflatie. Over 2022 komt daar een loonsverhoging van 1% bij. In 2022 en 2023 wordt in april een bedrag van € 50 0 netto aan alle medewerkers uitgekeerd om naar eigen inzicht te besteden aan opleidingen, gezondheid en welzijn. Gasunie en de arbeidsmarkt Nederland en Duitsland kennen een aanhoudend structureel krappe arbeidsmarkt. Dit heeft ook gevolgen voor Gasunie. We zien dat specialisten zoals juristen, omgevingsmanagers, public affairs- en reguleringsexperts, subsidie adviseurs, wegbereidersfuncties, pipeline engineers en projectmanagers voor grote projecten moeilijker te vinden zijn. In 2022 zetten we hiervoor gerichte wervingscampagnes op. In 2022 rollen we een nieuwe arbeid smarktcommunicatiestrategie uit, die in 2021 is voorbereid. We willen hiermee het beeld van Gasunie als aantrekkelijke werkgever steviger positioneren en daarmee de kans vergroten om vacatures ingevuld te krijgen. We verwachten de komende jaren, aankelijk van de voortgang die we boeken bij het uitvoeren van onze Visie 2030-plannen, enkele honderden nieuwe medewerkers in dienst te nemen. Onze veiligheidscultuur Ons doel op het gebied van Veiligheid, Gezondheid en Milieu (VGM) is ervoor te zorgen dat iedereen die werkt aan onze infrastructuur of op onze kantoren dat veilig kan doen en dat dit geen risico’s oplevert voor de gezondheid op de lange termijn. Daarbij is het even belangrijk dat mensen en dieren veilig kunnen leven in de buurt van onze infrastructuur en het milieu beschermd wordt. Gasunie streeft naar een veiligheidscultuur die zich kenmerkt door een hoge mate van sociale veiligheid . Een proactieve cultuur waarin medewerkers potentiële risico’s aan kunnen kaarten en kunnen bespreken in alle openheid. Alleen zo zijn incidenten te voorkomen voordat ze optreden. Bij een dergelijke cultuur past ook dat mensen zich veilig voelen om gevaarlijke situaties en incidenten te delen. Hierdoor kunnen wij met zijn allen leren en herhaling voorkomen. Bij meldingen van ongevallen, incidenten en gevaarlijke situaties worden d eze onderzocht om te bepalen welke maatregelen noodzakelijk zijn om vergelijkbare voorvallen in de toekomst te voorkomen. We leren door het verspreiden en bespreken van Leerzaam Incident-bulletins en van gebeurtenissen bij bedrijven met vergelijkbare activiteiten. Hiermee versterken we het bewustzijn en draagvlak om verbetermaatregelen te realiseren. Binnen Gasunie accepteren we geen enkele vorm van grensoverschrijdend gedrag, of het nu gaat om seksueel grensoverschrijd end gedrag, pesten, discriminatie, negeren en verbaal of fysiek geweld. De verantwoordelijkheid voor grensoverschrijdend gedrag ligt bij de personen die de grenzen overschrijden en niet bij de personen die slachtoffer worden van dat gedrag. Dat betekent dat iedereen ervoor verantwoordelijk is dat hij/zij in de samenwerking niet over de grenzen van collega’s gaat. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 112 Principes voor veilig werken I n 2021 hebben we de Principes voor Veilig Werken* geïntroduceerd als opvolger van de Golden Rules of Safety. * Deze principes zijn in de Nederlandse organisatie ingevoerd. OO n n z z ee pp r r i i n n cc i i pp ee ss v v oo oo r r v v ee i i l l i i gg ig i ig i w w ee r r kk ee n n 1. 2. 3. 4. 5. 6. 1. ...spreken de eigen houding en het verantwoordelijkheidsgevoel aan 2. ...leggen de focus op veiligheid van het werk/op het werk 3. ...stimuleren het leren van incidenten en verhogen het veiligheidsbewustzijn 4. ...vereisen het constructief aandragen van v erbeteringen op procedures, instructies, werkwijzen 5. ...verlagen de drempel om het gesprek aan te gaan, met elkaar en met aannemers 6. ...vragen andere vaardigheden, zoals interventie- en gespreksvaardigheden Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 113 M et de introductie van de Principes leggen we de focus op het nemen van eigen verantwoordelijkheid, eigen w eerbaarheid en risicobewustzijn. En dat gaat veel verder dan alleen het opvolgen van regels. O ngevallen en verzuim H et aantal ongevallen monitoren we met de Total Reportable Frequency Index (TRFI, het aantal ongevallen gevolgd d oor verzuim, medische handelingen, vervangend werk of fataliteit per 1 miljoen werkuren). In 2021 hebben zich 33 ( 2020: 29) ongevallen voorgedaan waarvan 8 (2020: 10) reportable ongevallen. Dit geeft een TRFI van 1,8 (2020: 2,0). Bij 5 ongevallen was er sprake van verzuim (2020: 4). Als doelstelling hebben wij een TRFI die lager of hooguit gelijk is aan 2 ,7. H et totale aantal gewerkte uren door Gasunie-medewerkers en medewerkers van derden is gedaald van 4,88 miljoen n aar 4,53 miljoen uren. De 1,8 score van de TRFI wordt dus veroorzaakt door 8 reportables in 2021 in combinatie met 4 ,53 miljoen gewerkte uren. Het aantal reportable ongevallen bij zowel Gasunie in Nederland (6) als Gasunie in D uitsland (2) blijft laag. Ook in 2022 blijven we onverminderd aandacht besteden aan het verbeteren van onze v eiligheidsperformance. 3,2 3,4 1,7 2 1,8 2017 2018 2019 2020 2021 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 So m van TRFI S o m v a n T R F I Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 114 Reportable ongevallen H ieronder is het overzicht weergegeven van het aantal ongevallen dat plaatsvond bij Gasunie-medewerkers en bij o nze aannemers tijdens werkzaamheden voor Gasunie. 2021 2021 2021 2020 2020 2020 2019 2019 2019 Aant al reportable ongevallen NL DU Totaal NL DU Totaal NL DU Totaal Reportable ongevallen met verzuim - Gasunie-medewerkers 1 1 2 1 0 1 0 1 1 - Derden 2 1 3 1 3 4 3 1 4 Reportable ongevallen zonder verzuim - Gasunie-medewerkers 1 0 1 2 0 2 2 0 2 - Derden 2 0 2 3 0 3 2 0 2 Totaal reportable ongevallen 6 2 8 7 3 10 7 2 9 Frequentie-index reportable ongevallen (aant al ongevallen per 1 miljoen werkuren) Reportable ongevallen met verzuim - Gasunie-medewerkers 0,5 2,6 0,8 0,5 - 0,4 - 2,6 0,4 - Derden 1,2 3,3 1,6 0,5 10,1 1,7 1,2 4,4 1,5 Reportable ongevallen zonder verzuim - Gasunie-medewerkers 0,5 - 0,4 0,9 - 0,8 0,9 - 0,8 - Derden 1,2 - 1,0 1,4 - 1,3 0,8 - 0,7 Totaal frequentie-index 1,6 2,9 1,8 1,7 4,4 2,0 1,5 3,3 1,7 T e melden reportable ongevallen bevatten de volgende categorieën: Dodelijke ongelukken In 2021 waren er geen werkgerelateerde sterfgevallen, zowel voor werknemers van Gasunie als voor externe medewerkers. Reportables met verzuim Een ongeval gepaard gaand met letsel waarbij de betrokkene met letsel niet binnen een werkdag (24 uur) het wer k heeft hervat en waarbij het niet een ongeval met vervangend werk betreft. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 115 Reportables zonder verzuim Dat zijn: Ongeval met vervangend werk Een ongeval waarbij betrokkene met letsel niet binnen een werkdag (24 uur) het normale werk kan hervatten, maar wel binnen 24 uur vervangend werk kan uitvoeren. Medische behandeling Een ongeval waarbij sprake is geweest van een medische behandeling (= behandeling door een huisarts of medisch specialist). Blootstelling aan gevaarlijke stoffen Het beleid vanuit de Nederlandse overheid is om het gebruik van carcinogene, mutagene en reprotoxische stoffen (CMR-stoffen) te minimaliseren. Gasunie heeft de afgelopen jaren het aantal aanwezige CMR-stoffen van ruim 100 naar minder dan 20 teruggebracht. Voor de niet-CMR gevaarlijke stoffen is eind 2021 een begin gemaakt om deze te categoriseren naar de risico’s en het reduceren van het aantal. Van ruim 800 zijn er aan het einde van dit jaar nog 750 over. Chroom-VI In de wetenschap dat de coating die in het verleden op Gasunie-assets gebruikt is Chroom-VI kan bevatten, laat Gasunie werkzaamheden aan haar infrastructuur uitvoeren conform het beheersregime zoals opgesteld door de overheid. Daarnaast heeft Gasunie, samen met andere netbeheerders, blootstellingsmetingen bij gangbare werkzaamheden uitgevoerd. Deze metingen hebben geresulteerd in een protocol om veilig met Chroom-VI te kunnen werken. Dieselmotorenemissie In 2021 zijn metingen aan dieselmotorenemissie (DME) op bouwplaatsen uitgevoerd. Hieruit blijkt dat mensen op bouwplaatsen te vaak blootgesteld worden aan DME waarbij deze blootstelling ook boven de wettelijke grenswaarde uit kan komen. Dit hebben we besproken met onze aannemers. Met hen delen we eenvoudig te realiseren maatregelen, zoals het op grotere afstand plaatsen van aggregaten. Daarnaast hebben we een werkgroep opgericht om samen met onze aannemers te werken aan het red uceren van DME. Fysieke belasting In 2021 zijn afsluitende metingen verricht bij werkzaamheden waarbij fysieke belasting een risico kan vormen. Er is een toolbox ontwikkeld om medewerkers bewust te maken van de juiste lichaamshouding en werkwijze bij het uitvoeren van belastende werkzaamheden. Vanwege COVID-19 werd er in 2021 veel meer thuis gewerkt dan voor de pandemie. De thuiswerkplekvergoeding die we in 2020 in leven riepen om ook thuis een ergonomisch verantwoord e werkplek in te kunnen richten, hebben we verlengd tot en met 2025. Bij aanbestedingen van bedrijfsvoertuigen is ergonomie een criterium dat in toenemende mate meeweegt in de keuze. Veiligheid en gezondheid medewerkers De Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) is hét instrument waarmee Gasunie de risico’s voor haar medewerkers beheerst. Per functie worden de risico’s geïnventariseerd en geëvalueerd. Dit geldt niet alleen voor het uitvoeren van werkzaamheden, ook bij het ontwerp van nieuwe installaties en arbeidsmiddelen en modificatie van bestaande installaties en arbeidsmiddelen worden de risico’s in kaart gebracht. Daarnaast valt het voorkomen van gezond heidsrisico’s in de vorm van blootstelling aan gevaarlijke stoffen of het uitvoeren van fysiek belastende werkzaamheden onder de RI&E. In 2021 is de RI&E opnieuw opgezet als dynamische RI&E waarbij de verschillende onderdelen in een vierjaarscyclus tegen het licht gehouden en onaankelijk getoetst worden. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 116 COVID-19 We hebben er in 2021 voor gezorgd dat onze organisaties in Nederland en Duitsland voortdurend opereerden volgens de geldende overheidsmaatregelen om verspreiding van het COVID-19 virus in te dammen. Onder druk van de pandemie en de overheidsmaatregelen is Gasunie in het afgelopen jaar een hybride organisatie geworden. We hebben een ‘Visie hybride werken’ opgesteld. We geven, in functies waar dat mogelijk is, onze medewerkers de ruimte om bewuste keuzes te maken waar ze hun werk d oen: op kantoor, thuis of elders. We ondersteunen afdelingsmanagers om het hybride werken in hun team vorm te geven. Op onze kantoren hebben we geïnvesteerd in hybride vergaderfaciliteiten (‘Teams-rooms’), zodat medewerkers- op-afstand effectief kunnen deelnemen aan vergaderingen. Onze eenmalige thuiswerkvergoedingsregeling van € 750 per werknemer hebben we verlengd tot 2025. We merken dat medewerkers in 2021 gemakkelijker wisten te schakelen tussen period es waarin ‘hybride werken’ cq ‘online werken’ van kracht waren. Ondanks deze veerkracht merken we ook dat medewerkers de corona- situatie beu zijn. Met name in het vierde kwartaal, toen de coronabesmettingen in de maatschappij weer toenamen, nam de druk op onze mensen toe door zaken als thuisonderwijs en zorgen over de eigen gezondheid of die van naasten doordat reguliere zorg opnieuw werd uitgesteld. Via enquêtes onder onze medewerkers krijgen we een beeld wat d e impact van corona is op de medewerker en het werk. De resultaten zijn over het algemeen positief. Medewerkers vinden dat Gasunie de corona-situatie goed aanpakt, worden voldoende geïnformeerd en ervaren Gasunie als een betrokken werkgever. Er waren ook aandachtspunten, waaronder bijvoorbeeld de balans tussen werken en ontspannen. Op basis van de belangrijkste aandachtspunten zijn aanbevelingen gedaan, die met alle unitmanagers zijn gedeeld. Dilemma’s We willen onze taken en activiteiten zo goed mogelijk uitvoeren om zo veel mogelijk positieve economische en maatschappelijke waarde te creëeren. Maar er zijn veel vraagstukken die van invloed zijn op de manier waarop we ons werk willen doen. Hieronder hebben we enkele van deze dilemma’s uitgewerkt. Accepteren we straks elke kleur waterstof? OO n n ss dd ii l ee m m m m aa : : Bijna alle netwerken die Gasunie momenteel exploiteert, of ze nu gereguleerd zijn of niet, staan open voor gebruik door alle marktpartijen onder gelijke voorwaarden. We noemen dit open access non-discriminatoire toegang. We behandelen alle klanten en klantgroepen dus op dezelfde manier, waarbij we de toetredingsdrempel tot onze infrastructuur zo laag mogelijk houden. De komende jaren bouwen we in Nederland, en wellicht ook in Noord- Duitsland, nieuwe infrastructuur voor het transport en d e opslag van waterstof. Deze netten worden straks mogelijk beheerd door dochters van Gasunie. Doen zij dat straks dan ook open access en non distriminatoir? Deze vraag is relevant omdat we voor de ontwikkeling van onze waterstoackbone in Nederland van de overheid een subsidietoezegging van € 750 mln hebben gekregen. De overheid doet deze toezegging omdat zij de backbone ziet als aanjager van de energietransitie. De groene en blauwe waterstof die straks d oor de leidingen heen moet stromen, vormen voor afnemers een emissievrij en emissiearm alternatief voor aardgas. Maar wat betekent dit voor de producenten en afnemers van grijze waterstof? Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 117 OO n n z z ee r r ee ss p p oo n n ss : : Als de backbone klaar is, wordt er waarschijnlijk nog niet genoeg groene waterstof geproduceerd om te voldoen aan de vraag naar waterstof. In de aanvangsfase is er dus blauwe en grijze waterstof nodig. Maar als er straks voldoende duurzaam geproduceerde waterstof beschikbaar is, is het dan fair om niet duurzaam geproduceerde waterstof onder dezelfde voorwaarden gebruik te laten maken van een net dat bedoeld is om de energietransitie te faciliteren? In een toekomstige rol als waterstofnetbeheerd er zal Gasunie dus voorzichtig moeten zijn met het accommoderen van niet-duurzaam geproduceerde waterstof. Dit schuurt met onze principes van non-discriminatoire toegang en mogelijk stoten we onze bestaande klanten voor het hoofd. Samen met de overheid, toezichthouder en industriesector zullen we een goede modus moeten vinden voor de toegang van verschillende kleuren waterstof tot het net, zowel in een beginsituatie waarin het net nog niet gereguleerd is, als d aarna. Dekkingsmanco’s OO n n ss dd ii l ee m m m m aa : : Gasunie Transport Services zorgt er voor dat haar leidingen te allen tijde voldoen aan wet- en regelgeving, waaronder het Besluit externe veiligheid Transportleidingen (BevB). Vanaf de jaren ’60 spraken we bij de aanleg van onze gasleidingen met de gemeente (vaak in dubbelrol als grondeigenaar en eigenaar van het gemeentelijk gasbedrijf) af dat onze leidingen minimaal 85 centimeter diep in hun grond zouden liggen. Bij de aanleg van leidingen in agrarische grond verplichtten we ons tegenover d e eigenaren dat onze leidingen altijd minimaal 60 centimeter diep zouden liggen. Dat deden we zodat het risico op leidingbeschadigingen zo klein mogelijk zou blijven en agrariërs zonder problemen hun land konden blijven bewerken. Door het systeem van KLIC-meldingen en andere maatregelen is de kans op leidingschade tegenwoordig kleiner dan vroeger. Aan de BevB houden we ons strikt, want dit zorgt er voor dat het risico van gasleidingen op de omgeving binnen d e wettelijke kaders blijft. Tegelijkertijd constateren we dat we niet in alle gevallen aan de ‘jaren ’60-normen’ van 85 cm respectievelijk 60 cm voldoen. Herstel van deze zogenaamde dekkingsmanco’s kost circa € 350 miljoen; kosten die we volledig zouden moeten doorbelasten aan de klanten van GTS en daarmee indirect aan de eindgebruikers. OO n n z z ee r r ee ss p p oo n n ss : : In 2021 hebben we een nieuw beleid voor deze situaties vastgesteld. Op plekken waar we niet ‘compliant’ zijn aan de gemaakte privaatrechtelijke afspraken, gaan we in gesprek met de eigenaren van de grond. In sommige gevallen spreken we met de eigenaar af dat deze het perceel (tijdelijk) niet bewerkt in ruil voor compensatie. Ook benaderen we grondroerders, die een KLIC-melding doen voor een perceel met een dekkingsmanco, proactief voor het maken van afspraken over de gepland e graafwerkzaamheden. Als het vanwege het risico nodig is, treffen we extra maatregelen, zoals het aanbrengen van beschermplaten bij slootkruisingen. Zo blijven we de risico’s op graafschade en transportonderbrekingen binnen de geaccepteerde bandbreedtes houden, blijven we ‘compliant’ aan de wet (BevB) en hoeft GTS aanzienlijk minder kosten door te berekenen in de tarieven. Eigenaren van grond met een dekkingsmanco kunnen GTS verplichten om de dekking te herstellen. Dit zal sporad isch gebeuren, zo verwachten we. De kosten van het nieuwe beleid schatten we in 2022 en 2023 op eenmalig € 4 miljoen en daarna op jaarlijks € 0,6 miljoen. Stijgende CO₂-emissies OO n n ss dd i i l l ee m m m m aa : : Gasunie doet tot 2030 grote inspanningen om de CO -emissies te reduceren die we in onze eigen bedrijfsvoering veroorzaken. Zo vervangen we de komende jaren onze gasgedreven compressoren door elektrische compressoren en scherpen we onze maatregelen ter voorkoming van methaan-lekkages aan. Tegelijkertijd verwachte n we dat onze eigen CO -emissies de komende jaren zullen toenemen. Aardgas vervangt steenkool in de elektriciteitsproductie waardoor wij veel gas blijven vervoeren. Daarnaast zetten we steeds grotere volumes hoogcalorisch gas om naar laagcalorisch gas; een proces waarbij we stikstof bijmengen in installaties in Wieringermeer (vanaf 2019) en Zuidbroek (vanaf 2022). Het produceren en bijmengen van stikstof veroorzaakt CO -uitstoot. 2 2 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 118 OO n n z z ee r r ee ss p p oo n n ss : : Het bijmengen van stikstof is nodig om te zorgen dat er voldoende laagcalorisch gas, oftewel aardgas van Groningen-kwaliteit, voor Nederlandse eindgebruikers beschikbaar is. Zou Gasunie dit niet doen, dan kan het Groningenveld niet dicht of zouden alle eindgebruikers hun gasinstallaties moeten laten ombouwen; een maatregel die ‘Groningen-gas’-klanten in België en Duitsland wel moeten nemen. In Nederland hebben regering en energiesector besloten dat de samenleving, vanwege d e grote aantallen klanten, laagcalorisch gas aangeboden blijft krijgen totdat de energietransitie voltooid is. Dat dit betekent dat de eigen emissies van Gasunie hierdoor hoger uitvallen, is iets dat wij als bedrijf in het maatschappelijk belang moeten accepteren en goed moeten blijven uitleggen aan onze stakeholders. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 119 08 Governance Governance Algemeen Corporate governance gaat over de manier waarop Gasunie wordt bestuurd, hoe daar toezicht op wordt gehouden en hoe wij daarover verantwoording afleggen. Goede corporate governance is een voorwaarde voor het effectief en efficiënt realiseren van gestelde doelen. Het zorgt voor een adequate beheersing van risico’s en voor een weloverwogen afweging van de belangen van alle stakeholders van Gasunie. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 1. Aandeelhouder N.V. Nederlandse Gasunie (Gasunie) is een naamloze vennootschap met de Nederlandse Staat als enig aandeelhouder. De aandelen worden gehouden door het ministerie van Financiën. 2. Auditcommissie D e Auditcommissie van de raad van commissarissen h oudt met name toezicht op de risicobeheersings- en c ontrol-systemen, de jaarlijkse en halaarlijkse fi nanciële verslaglegging, de financiering van de o nderneming en pensioenen. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 120 3. Belonings\- & selectie/benoemingscommissie De raad van commissarissen heeft geen afzonderlijke Remuneratiecommissie (best practice 2.3.2). Remuneratie is belegd bij de gecombineerde Belonings- & selectie/benoemingscommissie. Dit vindt zijn rechtvaardiging in het feit dat het remuneratiebeleid voor de raad van bestuur bij Gasunie als staatsdeelneming wordt vastgesteld in nauwe afstemming met de overheid als enige aandeelhouder. Het beloningsbeleid wordt periodiek herijkt en voorgelegd aan de aandeelhouder te goedkeuring. De laatste herijking heeft plaatsgevonden in 2021. 4\. Raad van commissarissen De raad van commissarissen bestaat uit zes* personen en treedt op als werkgever van de statutaire bestuurders van Gasunie, houdt toezicht op de raad van bestuur en staat het bestuur met raad terzijde. Op basis van de Gaswet en de statuten worden ook belangrijke besluiten van GTS en andere dochtermaatschappijen aan de Raad ter goedkeuring voorgelegd. * Tijdelijk per ultimo 2021 uit acht personen, na terugtreden van twee leden per maart 2022 weer uit zes personen. 5\. Onaankelijk Behoudens één commissaris zijn alle RvC-leden onaankelijk zoals bedoeld in de Corporate Governance Code. Ten aanzien van Anja Mutsaers wordt gebruik gemaakt van de regeling zoals vastgelegd in best practices 2.1.7 (i) en 2.1.8 (iii), en zijn bijkomende afspraken gemaakt om elke vorm en mogelijke schijn van belangenverstrengeling te vermijden. Hiermee is naar het oordeel van de raad van commissarissen voldaan aan de eisen voor onaankelijkheid zoals bedoeld in de Corporate Governance Code. 6\. Diversiteit raad van commissarissen Er zijn twee* vrouwelijke commissarissen. Twee commissarissen hebben ultimo 2021 (ook) de Duitse nationaliteit. Bij het invullen van toekomstige vacatures wordt steeds gekeken naar een evenwichtig en divers samengestelde raad van commissarissen. * Per ultimo 2021 tijdelijk drie. 7. Diversiteit raad van bestuur In 2021 was één lid van de raad van bestuur vrouw (50% van de statutaire leden, 25% van de totale raad van bestuur). Alle leden van de raad van bestuur hebben de Nederlandse nationaliteit. Het beleid is erop gericht om bij toekomstige vacatures diversiteit een belangrijke rol te geven in het wervings\- en selectieproces. 8\. Internal audit De afdeling Internal Audit hield in 2021, naast de reguliere controles, audits op het onderwerp privacy (AVG), het request-to-pay proces en het klantproces bij de deelnemingen. Ook keken we naar de lessen die we achteraf konden trekken uit de realisatie van de caverne EnergyStock en keken we naar de projectbeheersing tijdens de uitvoering van een belangrijk intern IT-project. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 121 9\. Externe accountant De externe accountant wordt benoemd door de algemene vergadering, waarvoor de raad van commissarissen een voordracht kan doen. PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. is vanaf boekjaar 2015 externe accountant van Gasunie. De externe accountant is herbenoemd tot en met 2022. Voor het eind van die termijn vindt een nieuwe aanbesteding plaats voor de periode na 2022. 10\. Gemitigeerd structuurregime Voor de onderneming geldt het zogenoemde gemitigeerde structuurregime. De governance- structuur is gebaseerd op boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, de statuten van de vennootschap en diverse interne reglementen. Ook de Gaswet bevat diverse bepalingen die van invloed zijn op de governance van Gasunie. 11\. Document of Representation De verantwoording van de (business)units aan de raad van bestuur vindt plaats via het Document of Representation (DoR). Hiermee geven de (business)units formele terugkoppeling in welke mate wordt voldaan aan de minimale vereisten voor management control. Dit document wordt jaarlijks met de raad van commissarissen besproken. 12\. Naleving van de Nederlandse CGC Gasunie past de Nederlandse Corporate Governance Code (CGC) toe voor zover dit toepasbaar is, alhoewel de code alleen geldt voor ondernemingen met een aandelenbeursnotering. De principes en best practice- bepalingen van de code zijn veelal geïmplementeerd in de statuten en in de diverse reglementen. 13. Tegenstrijdige belangen Wij leven best practice-bepaling 2.7.4 na waarin wordt bepaald dat transacties met tegenstrijdige belangen die worden uitgevoerd door de leden van de raad van bestuur en de raad van commissarissen in het jaarverslag moeten worden vermeld. In 2021 hebben dergelijke transacties niet plaatsgevonden. Verantwoording De raad van bestuur is zich ervan bewust dat de beheerssystemen, hoe professioneel deze ook zijn, geen absolute zekerheid kunnen bieden dat de ondernemingsdoelstellingen worden gerealiseerd, noch dat deze systemen onjuistheden van materieel belang, verlies, fraude en overtredingen van wetten en regels volledig kunnen voorkomen. Ten aanzien van financiële verslaggevingsrisico's verklaart de raad van bestuur dat de interne risicobeheersings- en control-systemen voldoende mate van zekerheid geven, dat de financiële verslaggeving geen materiële onjuistheden bevat, en dat de risicobeheersings\- en control-systemen in het verslagjaar adequaat hebben gewerkt. Eventuele tekortkomingen, waar dit jaar geen sprake van is, worden opgenomen in het jaarverslag. Materiële risico’s die komend jaar relevant zijn maken onderdeel uit van dit jaarverslag. De verwachting is dat de continuïteit van de vennootschap minimaal voor de komende twaalf maanden gewaarborgd is. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 122 Beschikbaarheid documentatie Op de website van Gasunie zijn de volgende documenten over onze corporate governance beschikbaar: het reglement houdende principes en best practices voor de raad van commissarissen en de commissies; het reglement houdende principes en best practices voor de raad van bestuur; de regeling 'Meld wat mis is' (de regeling inzake het omgaan met het vermoeden van een misstand); de Gedragswijzer Samen Werken; een ‘pas toe of leg uit’-overzicht met betrekking tot de toepassing van de Corporate Governance Code. Risk Management, Control en Compliance GG oo v v ee r r n n aa n n cc ee ee n n M M aa n n aa gg ee m m ee n n tt CC oo n n tt r r oo l Het Governance en Management Control-bouwwerk van Gasunie is gebaseerd op het Three Lines Model. Het uitgangspunt van dit model is dat het lijnmanagement (de eerste lijn) de operationele verantwoordelijkheid draagt voor het beheer van risico’s. De tweede lijn bestaat uit specialisten die de eerste lijn ondersteunen en adviseren, zoals Risk Management, Control en Compliance. De derde lijn wordt tenslotte gevormd door Internal Audit die door middel van het uitvoeren van aud its de werking en effectiviteit van het risicomanagement- en control-systeem beoordeelt. De raad van bestuur draagt de eindverantwoordelijkheid voor het risicomanagement en legt daarover verantwoording af aan de raad van commissarissen. De raad van commissarissen spreekt op regelmatige basis met (leden van) de raad van bestuur over Governance en Management Control, waarbij onder meer belangrijke risico's en uitkomsten van audits worden besproken. Risicomanagement is daarmee een activiteit die op alle niveaus in de organisatie terugkomt. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 123 R R ii Ri R Ri R ss ii cc oo m m aa n n aa gg ee m m ee n n tt B elangrijke aspecten in de uitvoering van risicomanagement zijn het vaststellen van de corporate risicobereidheid en h et uitvoeren van risicoanalyses op verschillende niveaus in de organisatie. De corporate risicobereidheid en de c orporate risicoanalyse worden hieronder in meer detail beschreven. CC oo r r p p oo r r aa tt ee R R ii Ri R Ri R ss ii cc oo bb ee r r ee i i dd h h ee i i dd D e raad van bestuur stelt ieder jaar de risicobereidheid vast ten aanzien van de drie pijlers van de strategie. Op deze w ijze doen we een uitspraak over de mate waarin de organisatie bereid is om risico’s te nemen ten behoeve van het b ehalen van de strategische doelen. Daarnaast hanteren we een aantal algemene principes die de Strategische Pijlers o verstijgen en waaraan we als organisatie te allen tijde moeten voldoen. De risicobereidheid dient als leidraad in s trategische en operationele besluitvorming. A A A l gg ee m m ee n n ee P P r r ii n n cc ii p p ee ss W e proberen onveilige situaties te voorkomen die onze naasten, medewerkers, aannemers, of de omgeving in gevaar k unnen brengen. We handelen op basis van de hoogste veiligheidsstandaarden in onze sector. We doen ons uiterste b est om materiële fouten in financiële systemen of externe rapportages te voorkomen, en we zijn niet bereid om r isico’s te nemen die onze toegang tot financiële markten zouden kunnen beperken. W e hechten grote waarde aan de naleving van de wet. In onze operationele activiteiten kunnen we geconfronteerd w orden met dilemma’s, waar we vervolgens op transparante wijze mee omgaan. We proberen risico’s te vermijden d ie onze reputatie kunnen beschadigen ten behoeve van het behouden van onze licencetooperateen onzelicencetogrow. S trategische richting Optimaliseren infrastructuur W e richten ons op het behouden van onze licence to operate. Besluiten op het gebied van transportzekerheid nemen w e in lijn met ons risicogebaseerd assetmanagement-raamwerk. Het lage gereguleerde rendement in deze S trategische Pijler gaat gepaard met een risico-avers financieel profiel. Langetermijn interne economische w aardecreatie is hier belangrijk. We stellen inkomsten zeker voordat strategische investeringsbesluiten worden g enomen. S trategische richting Europees verbindend A lhoewel transportzekerheid even belangrijk is als in Strategische Pijler Optimaliseren Infrastructuur, accepteren we d at we in zekere mate aankelijk zijn van vertrouwde partijen die andere operationele standaarden kunnen hanteren. F inanciële risico’s op het gebied van strategische investeringen baseren we op een acceptabele balans t ussen risks en rewards. Daarnaast toetsen we strategische investeringen op hun publieke relevantie en m aatschappelijke impact. De focus ligt hierbij op langetermijn externe economische waardecreatie. S trategische richting Versnellen energietransitie D e aankelijkheid van externe partners en het innovatieve karakter van projecten in deze Strategische Pijler, kan a ndere operationele standaarden vereisen. Ondernemerschap is benodigd voor onze waardecreatie op lange termijn, w at gepaard gaat met een hogere financiële risicobereidheid voor strategische investeringen. We zijn bereid meer o nzekerheid te accepteren met betrekking tot verwachte rendementen ten behoeve van het versnellen van de e nergietransitie en de langetermijn externe maatschappelijke waarde die dit creëert. CC oo m m p p l i i aa n n cc ee m m aa n n aa gg ee m m ee n n tt C ompliance bij Gasunie richt zich op het bevorderen en handhaven van de naleving van (inter)nationale wet- en r egelgeving, alsmede van procedures, normen en interne regels. Het doel van compliance is de integriteit van de o rganisatie te borgen, het bestuur en de medewerkers te beschermen en het voorkomen van (risico’s op) wettelijke e n regulatoire sancties, materieel financieel verlies en reputatieschade van de organisatie. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 124 Het compliancemanagementsysteem van Gasunie is gebaseerd op de internationale richtlijn voor compliancemanagement en vastgelegd in ons compliancestatuut. Het statuut beschrijft de verantwoordelijkheden voor compliance en de monitoring van en rapportage over compliance. Alle medewerkers van Gasunie zijn verantwoordelijk voor en aanspreekbaar zijn op hun eigen gedrag. De (unit)managers zijn als ‘first line’ verantwoordelijk voor de naleving van regels in hun unit of afdeling. De corporate compliance officer heeft als ‘second line’ een onaankelijke rol en rapporteert direct aan de raad van bestuur. Er wordt jaarlijks gerapporteerd over het compliancesysteem aan de raad van commissarissen via de Compliance-brief. Het compliancebeleid is verder uitgewerkt in diverse interne documenten, waaronder de Gedragswijzer Samen Werken, de Meld wat mis is Regeling, Beleidsuitgangspunten omgaan met informatie, het GTS Reglement en de Reglementen houdende principes en best practices voor het bestuur en de raad van commissarissen. Daarnaast verbinden leveranciers zich aan de Gasunie Supplier Code of Conduct. Bij het opstellen van de Gedragswijzer was het uitgangspunt: welk gedrag hebben we nodig om onze ambities voor 2030 waar te kunnen maken? En wat verwachten we van elkaar op het gebied van integer handelen? De Gedragswijzer is tot stand gekomen in overleg met de raad van bestuur, het senior management en medewerkers van Gasunie via klankbordgroepen. De regeling “Meld wat mis is” borgt dat medewerkers vertrouwelijk melding kunnen doen van ongewenste omgangsvormen of integriteitskwesties. Gasunie heeft in Nederland zeven interne vertrouwenspersonen, verspreid over de Gasunie-locaties, die vertrouwelijk kunnen worden geraadpleegd, plus één externe vertrouwenspersoon, waarvoor hetzelfde geldt. Daarnaast heeft Gasunie in Nederland een onderzoekscommissie die meldingen onderzoekt. Niet elk gesprek bij de vertrouwenspersonen leidt tot een melding waar de onderzoekscommissie zich over buigt. En ook niet elke melding komt voort uit een gesprek bij de vertrouwenspersonen; mensen kunnen de onderzoekscommissie ook direct benaderen. In 2021 hebben zich in totaal negentien mensen bij de vertrouwenspersonen gemeld. Zij hebben in totaal zestien zaken aangekaart, waarvan dertien met betrekking tot ongewenste omgangsvormen en drie met betrekking tot integriteitskwesties. Bij acht van de negentien mensen betrof het overige onderwerpen waar zij vrijblijvend over wilden sparren (privé, arbeidsconflicten, zorg om welzijn collega). De onderzoekscommissie heeft in 2021 geen meldingen betreffende ongewenste omgangsvormen en integriteit gehad en we hebben geen gevallen van omkoping geconstateerd. Een onderzoek dat in 2020 was gestart naar fraude door enkele medewerkers en door medewerkers van een leverancier is in 2021 afgerond en heeft tot personele consequenties geleid. In Duitsland kunnen Gasunie-medewerkers voor het doen van meldingen terecht bij een zevental vertrouwenspersonen, een ‘equal opportunities officer’, de Betriebsrat of de afdeling HR. Gasunie Deutschland heeft in 2021 geen meldingen betreffende ongewenste omgangsvormen en integriteit ontvangen en heeft geen gevallen van omkoping geconstateerd. Iedere Gasunie-medewerker dient zorgvuldig om te gaan met bedrijfsmiddelen en informatie. In dit kader zijn de “Beleidsuitgangspunten omgaan met informatie” opgesteld. Dit document geeft een overzicht van de belangrijkste regels voor het omgaan met informatie en de daartoe ter beschikking gestelde bedrijfsmiddelen binnen Gasunie. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 125 D e Reglementen houdende principes en best practices voor het bestuur en de raad van commissarissen reflecteren de p rincipes en best practices bepalingen van de Nederlandse Corporate Governance Code, voor zover deze relevant zijn v oor en toegepast worden op de vennootschap. H H ee t t bb ee h h ee ee r r ss ee n n v v aa n n dd ee r r ii ss ii cc oo ’’ ss dd ii ee w w ii jj iji iji l oo p p ee n n G asunie hanteert een aantal instrumenten om de verschillende (soorten) risico’s in kaart te brengen: 1. 2. 3. 4. 5. 1. Corporate Risk Analysis (CRA) I n de CRA analyseren we jaarlijks de belangrijkste s trategische en operationele risico’s die het realiseren v an onze strategie op middellange tot lange termijn in d e weg kunnen staan en/of de uitvoering van onze b edrijfsprocessen negatief kunnen beïnvloeden. De CRA v ormt een integraal onderdeel van ons corporate b usinessplan dat drie jaar vooruitkijkt en dat we elk jaar v ernieuwen. 2. Business Risk Analysis (BRA) V oor onze businessunits en serviceproviders voeren we j aarlijks een BRA uit. Deze bestaat uit (i) de corporate r isico’s die aan de betreffende businessunit of s erviceprovider toegewezen zijn, en uit (ii) de risico’s d ie specifiek van toepassing zijn op de businessunit r espectievelijk serviceprovider. De BRA kijkt naar risico’ s o p de korte tot middellange termijn en vormt een i ntegraal onderdeel van de businessunit-plannen. 3. Project Risk Analysis (PRA) P rojectrisicoanalyses voeren we uit gedurende de v erschillende fasen van een project. De belangrijkste p rojectrisico’s verwerken we in de interne rapportages e n controleplannen van de afdelingen die betrokken z ijn bij deze projecten. 4. Operational Risk Analysis (ORA) O perationele risicoanalyses voeren we uit op b edrijfsprocessen. De uitkomsten van ORA’s verwerken w e in de interne rapportages en controleplannen van d e afdelingen die betrokken zijn bij deze processen. 5. Interne Controle Plannen (ICP) M itigerende maatregelen die worden genomen om in d e operationele risicoanalyse gedefinieerde risico’s te b eheersen, moeten worden getoetst op effectiviteit. D at doen we in interne controleplannen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 126 In onderstaand overzicht presenteren we een beknopt overzicht van de actuele corporate risico’s. Alle gepresenteerde risico’s hebben een potentieel significante materiële impact op het behalen van de strategische doelstellingen of op de uitvoering van bedrijfsprocessen. In 2021 hebben we bij de algemene risico’s het scoren van een lage ESG-rating toegevoegd. OO n n z z ee ss tt r r aa tt ee gg ii ss cc h h ee r r ii ss ii cc oo ’’ ss W W aa tt ii ss h h ee tt r r ii ss ii cc oo ?? W W aa t t ii ss dd ee r r ii ss i i cc oo tt r r ee n n dd ?? H H oo ee m m aa n n aa g g ee n n w w ee h h ee tt r r ii ss ii cc oo ?? Robuustheid van omzetregulering in gastransport + Lange-termijn terugverdiencapaciteit van assets in gastransport + Beschikbaarheid van, en competitie bij, investeringsmogelijkheden in gas assets - In dialoog blijven met toezichthouders en andere belanghebbenden om regulering te optimaliseren in de context van een dalende benutting van de assets Optimaliseren van asset management in termen van kosten- en risico-efficiëntie Bevorderen van internationale marktintegratie In dialoog blijven met toezichthouders en andere belanghebbenden om regulering te optimaliseren in de context van efficiëntie-vereisten en afschrijvingstermijnen Bevorderen van alternatieve benutting van de assets (bijv: biomethaan en waterstof) Rekening houden met de mogelijke omschakeling naar waterstof bij de aanleg van nieuwe pijpleidingen Actief monitoren en voorbereiden van investeringsmogelijkheden en onderhouden van relaties met relevante partijen Onderzoeken brownfield business development voor bestaande assets Onderzoeken van hergebruik van assets voor alternatieve energiedragers Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 127 Maatschappelijk draagvlak voor investeringen in de energietransitie en gas assets ++ Ontwikkeling van upstream en downstream markten in investeringen in de energietransitie-investeringen +/- Juridisch mandaat en regulering voor investeringen in de energietransitie- investeringen + Technologische ontwikkelingen afwijkend van onze strategie, of versnellend buiten onze paraatheid +/- Reputatie in relatie tot de uitvoering van grote en complexe projecten + Versterken van stakeholder management en maatschappelijke betrokkenheid Uitdragen van Gasunie’s narratief in maatschappelijke discussies over de energietransitie Zelf investeren in diverse onderdelen van de waardeketen investeren (binnen wettelijke grenzen) Nauwe samenwerking onderhouden met partijen in de waardeketen Ontwikkelen van initiatieven om de vraag in de gehele waardeketen te stimuleren Waarborgen van nadrukkelijke aandacht voor Public Affairs representatie in Nederland en de EU Uitbreiden van Public Affairs representatie in Duitsland Versterken van samenwerking met andere TSOs op Europees niveau Aandacht voor diversificatie in New Energy portfolio Actief portfoliobeheer in New Energy portfolio (periodieke evaluatie) Verwerken van technologische ontwikkelingen in strategieherzieningen Waarborgen van adequate allocatie van financiële en persoonlijke middelen voor projecten met een grote maatschappelijke impact Strikt handhaven van hoge kwaliteitsstandaarden en gedragscodes op het gebied van projectmanagement Aandacht voor actief contractmanagement in de uitvoering van projecten Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 128 Geopolitieke ontwikkelingen met consequenties voor asset-benutting en business development +/- Onderhouden van relaties met (inter)nationale stakeholders Aandacht voor internationale vertegenwoordiging en samenwerkingen Uitvoeren van geopolitieke scenarioanalyses en verwerken daarvan in contracten, besluitvorming en bedrijfsprocessen OO n n z z ee oo p p ee r r aa tt ii oo n n ee l ee r r ii ss ii cc oo ’’ ss R R ii Ri R Ri R ss ii cc oo SS aa m m ee n n v v aa t t t t ii n n gg v v aa n n r r ee ss p p oo n n ss ee m m aa aa t t r r ee gg ee l ee n n Onvoldoende naleving ESG met invloed op reputatie of financiering ICT Security Veiligheid, Gezondheid, en Milieu Prioriteit geven aan energie-efficiëntie en methaanreductie Uitgeven van groene obligaties met ESG- voorwaarden Hanteren van transparantie in ESG-prestaties Organiseren van diverse bewustwordingsprogramma’s en opleidingen voor medewerkers Organiseren van operationele scenario’s en stress tests op kritische processen Up-to-date blijven op het gebied van certificeringen, software, kennis, ontwikkelingen, et cetera Toepassen van Gasunie’s Technische Standaarden Bevorderen van aandacht voor VGM-prestaties van aannemers en leveranciers Optimaliseren van leveranciersinspecties Toepassen van risicogebaseerd assetmanagement Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 129 Personeel en organisatorische verandering Fraude Supply chains Kredietrisico Intern optimaliseren van Strategische Personeelsplanning Continue aandacht voor duurzame inzetbaarheid (bijv: permanentie educatie, omscholing, arbeidsvoorwaarden) en talentontwikkeling Intensiveren aandacht voor positionering Gasunie als werkgever en professionalisering van rekrutering Verder verkennen van organisatie en werkomgeving op basis van hybride werkvormen Inbouwen van voldoende checks & balances bij fraudegevoelige processen Integreren van fraude in diverse bewustwordingsprogramma’s en simulaties Integreren van frauderisico’s in operationele risicoanalyses Hanteren van beleidsregels voor beperkt aantal leveranciers voor cruciale onderdelen Onderhouden van regelmatige contacten met leveranciers van cruciale onderdelen Bewaken van kredietwaardigheid van leveranciers van cruciale onderdelen Toepassen van interne beleidsregels voor kredietrisicobeheer Centralisatie van kredietrisicobeheer in de organisatie Actief monitoren van kredietwaardigheid van geselecteerde partijen Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 130 R R ii RiR RiR ss ii cc oo bb ee h h ee ee r r ss i i n n gg - t t ee r r uu gg bb l ii k k oo p p 2 2 00 2 2 1 1 De organisatie heeft zich snel aangepast aan de operationele gevolgen van de COVID-19-pandemie. De economische impact van de pandemie is indirect zichtbaar in de uitvoering van projecten in de vorm van kostenstijgingen. Het nieuwe Methodebesluit van de ACM heeft voor de korte termijn enige onzekerheid weggenomen met betrekking tot de toekomstige winstgevendheid en terugverdiencapaciteit van onze Nederlandse gastransportdiensten. Risicomanagement speelt een prominente rol in de ontwikkeling van nieuwe projecten, zoals op het gebied van waterstof, CCS en warmte. In 2021 namen we een positieve investeringsbeslissing voor WarmtelinQ, nadat het risicoprofiel significant verbeterde als gevolg van subsidietoezeggingen. Risicomanagement is een grotere rol gaan spelen in het checken van de robuustheid van de strategie als gevolg van risicogestuurde scenario-analyses en strategische early warning signs. R R ii RiR RiR ss ii cc oo bb ee h h ee ee r r ss i i n n gg - v v oo oo r r uu ii tt bb l ii k k oo p p 2 2 00 2 2 2 2 De publieke steun voor de energietransitie groeit. Wet- en regelgeving lijken zich ook in een positieve richting te ontwikkelen. Deze strategische succesfactoren blijven echter kwetsbaar en vergen voortdurende aandacht. Nieuwe risico’s die ontstaan, zijn een potentieel reputatierisico als gevolg van partnerschappen met spelers uit de fossiele sector en de toenemende aankelijkheid van overheidsfinanciering en dus van veranderingen in overheidssteun. We gaan onderzoeken hoe we de bestaande risicobereidheid kunnen aanpassen aan het herziene waardecreatiemodel. Als gevolg daarvan gaan we onze risicobereidheid meer toetsen op maatschappelijke impact. We gaan risicomanagement verder integreren in de besluitvorming rondom projecten. Waar relevant gaan we werken aan het verbeteren van risicomanagement op het niveau van projectenportfolio’s. We gaan onze strategische scenarioanalyse doorontwikkelen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 131 Verslag van de raad van commissarissen A ls raad van commissarissen (hierna RvC of raad) houden wij toezicht op en staan de bestuurders met raad terzijde ( gevraagd en ongevraagd) met betrekking tot het formuleren en realiseren van de doelstellingen, strategie en het b eleid van N.V. Nederlandse Gasunie. Wij treden op als werkgever van de statutaire leden van de raad van bestuur ( RvB). De RvC richt zich op het belang van de vennootschap en weegt daartoe de belangen van de bij de v ennootschap betrokkenen, zoals: aandeelhouder, medewerkers, directe en indirecte klanten en de maatschappij ( ‘’het publieke belang’’). I n 2021 waren maatregelen die moeten bijdragen aan sluiting van het Groningenveld volop in uitvoering. Belangrijkste w erkzaamheden voor Gasunie betreffen de bouw van de stikstofinstallatie in Zuidbroek, investeringen in het netwerk e n de advisering over de leveringszekerheid aan de minister van EZK. Ten aanzien van de energietransitie was er sprake v an een faseverandering: van visievorming naar besluitvorming en implementatie. Daarnaast hebben we samen met de R vB een aantal veranderingen in onze governance doorgevoerd om inhoud te geven aan toezicht vanuit de optiek va n k orte- en langetermijn-waardecreatie. Ook is de samenstelling van de RvC gewijzigd met meer internationale v erbindingen, in het bijzonder met Duitsland. O nze omgeving D e Russische inval in Oekraïne is een humanitaire ramp. We leven mee met de bevolking die nu lijdt. Het Russische k rijgsgeweld en de politieke en economische reacties daarop zullen gevolgen hebben voor de Europese e nergievoorziening. Dit alles vindt plaats in een tijd dat de collectieve aankelijkheid van geïmporteerd aardgas groter i s geworden met het reduceren van de productie in Nederland. De gasprijzen, die in 2021 al aanzienlijk stegen en toen l eidden tot grote kostenstijgingen voor bedrijven en gezinnen, zijn op het moment van schrijven nog verder omhoog g egaan. ENTSOG, de organisatie van Europese gastransportbedrijven, publiceerde eind 2021 een studie die c oncludeerde dat de gasaankelijkheid van Europa qua infrastructuur beheersbaar is, maar dat de gasopslagen v oldoende gevuld moeten zijn om de leveringszekerheid tijdens een koude winter te kunnen borgen. Ook op e nergietransitiegebied zien we de onderlinge internationale aankelijkheden toenemen. Voorbeelden hiervan zijn de E uropese klimaatdoelstellingen, regie van de Europese Commissie en nieuwe grensoverschrijdende samenwerkingen. D e ook met klimaatverandering verband houdende overstromingen in Limburg en delen van Duitsland hebben de u rgentie voor de energietransitie en het beperken van de temperatuurstijging tot 1,5 graad nog duidelijker gemaakt. B ij de VN Klimaatconferentie COP26 in Glasgow zijn bijkomende stappen gezet voor het verminderen van fossiele b randstoffen. De Europese Commissie zette haar Green Deal om in een ambitieus 'Fit for 55’ pakket: maatregelen die c oncreet moeten leiden tot 55% minder uitstoot van broeikasgassen in 2030. En in 2021 kwamen zowel in Duitsland al s N ederland nieuwe coalitieakkoorden tot stand met flinke ambities op het vlak van de vermindering van uitstoot. Een b elangrijke mijlpaal werd bereikt met het besluit van de Nederlandse regering ten aanzien van de uitrol van een n ationale infrastructuur voor het transport van waterstof en de opdracht voor Gasunie om deze aan te leggen. In a anvulling besloot het kabinet om hiervoor ook de financiële middelen vrij te maken. Waterstof, zon, wind, groen gas, C O -afvang, -transport en -opslag (CCS) en restwarmte zijn belangrijk in alle plannen. In onze regio zien we v erschillende keuzes ten aanzien van de inzet van aardgas of bijdrage van kernenergie. In Nederland wordt de a ardgasvraag afgebouwd en wordt een verkenning gestart naar de bouw van kerncentrales, in Duitsland betekenen de ‘ ’Kohleausstieg’’ en de ‘’Atomausstieg’’ juist dat de overheid daar een toename van gas-gebaseerde elektriciteit o pwekking verwacht. 2 K ortom, met de sluiting van het Groningenveld en de energietransitie, is de positie, rol en aankelijkheid van N ederland in nieuwe (internationale) energieketens vergroot. Dit is belangrijk voor het energiebeleid in onze k ernlanden: Nederland en Duitsland en daarmee voor de activiteiten van Gasunie. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 132 Onze werkzaamheden B B uu ss ii n n ee ss ss p p l aa n n ee n n w w aa aa r r dd ee cc r r ee aa tt ii ee 2 2 00 2 2 2 2 - 2 2 00 2 2 4 4 De raad stelde het Gasunie Businessplan 2022 -2024 vast, inclusief het daarbij horende risicoprofiel en het fundingplan. Geïnspireerd door het Transition Pathway Initiative heeft Gasunie doorgerekend welke invloed zij op basis van het Businessplan tot en met 2030 heeft op het Nederlandse nationale transitiepad dat moet leiden tot 95% CO -reductie in 2050. Hieruit wordt duidelijk hoe Gasunie met haar Visie 2030 kan bijdragen aan de Nederlandse klimaatdoelstellingen. Uit de berekeningen komt naar voren dat Gasunie invloed heeft op circa 50% van de voor 2030 geplande CO -reductie in Nederland. Binnen dat deel kan Gasunie zorgen voor ongeveer 33 procentpunt red uctie door met haar infrastructuur te faciliteren dat Nederlandse bedrijven en huishoudens hun aardgasverbruik kunnen omzetten naar waterstof of groen gas en dat afgevangen CO wordt getransporteerd en opgeslagen*. Dit is -naast het borgen van leveringszekerheid en de investeringen ten behoeve van de sluiting van het Groningenveld- de belangrijkste manier waarop Gasunie maatschappelijke waarde kan creëren. 2 2 2 * De overige 17 procentpunt bestaat uit wegvallende aardgasvraag. De investeringen die uit het Businessplan voortvloeien kunnen oplopen tot € 7 miljard cumulatief over de periode tot en met 2030, aankelijk van de realisatie van investeringsprojecten en grote onzekerheden in ontwikkelingen in de energietransitie. Eén element hiervan is het nog ontwikkelende reguleringskader voor de markten waarin de energietransitie-activiteiten worden ontplooid. Dit brengt nieuwe risico’s voor Gasunie met zich mee, wat vraagt om nauw contact met d e aandeelhouder en goede afstemming met de beleidsmaker(s) en toezichthouder(s). De winstgevendheid wordt verwacht te dalen als een logische consequentie van lagere gereguleerde rendementen in Nederland en Duitsland en hogere businessdevelopment-kosten. De raad beoordeelt de financierbaarheid van het businessplan en de daarmee samenhangende Visie2030 als passend binnen de ten doel gestelde credit rating (Solid A). P P l aa n n r r ee aa l ii ss aa t t ii ee i i n n 2 2 00 2 2 1 1 Gasunie presteerde goed op het gebied van een veilige infrastructuur en had een robuuste prestatie op het gebied va n kosten en winstgevendheid. Ook deelnemingen zoals Gate, EnergyStock en Vertogas laten resultaten zien in lijn met hun plannen. De raad keurde meerdere investeringsbesluiten goed, waaronder investeringen in het Duitse netwerk ten behoeve van de Nederlandse en Duitse leveringszekerheid als gevolg van de energietransitie. Op het vlak van energietransitie namen wij besluiten ten aanzien van: WarmtelinQ, de voorbereidende activiteiten voor het Porthos CO - opslagproject en een voorinvestering voor ond erdelen met lange levertijden van de eerste delen van het nationale waterstoftransportnetwerk. 2 Ook bespraken wij meermaals de voortgang ten aanzien van de bouw van de stikstofinstallatie in Zuidbroek en de aansluiting van negen industriële klanten op het hoogcalorische netwerk van GTS. Deze maatregelen zijn gericht op het mogelijk maken van een sluiting van het Groningenveld. Ook is gesproken over andere projecten die in komende jaren tot kunnen investeringsbesluiten leid en. In de eerste plaats natuurlijk het besluit van de Nederlandse regering om Gasunie aan te wijzen voor de ontwikkeling van de Nederlandse waterstoftransportinfrastructuur. Maar ook andere projecten, hoewel nog verder weg, zijn belangrijk in deze fase. Samen met TenneT (Nederland en Duitsland), Energinet (Denemarken) en Havenbedrijf Rotterdam werden door Gasunie plannen verder gebracht voor de North Sea Wind Power Hub. En met Shell, het Duitse RWE, het Noorse Equinor en Groningen Seaports werd en stappen gezet met een van de grootste waterstofprojecten van Europa: NortH2. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 133 De RvC ondersteunt de ambities van de onderneming op al deze gebieden en probeert de RvB hierin constructief te begeleiden. In adviserend opzicht sprak de raad meermaals ook over andere onderwerpen, zoals de leveringszekerheid in een internationaal en geopolitiek perspectief, de nieuwe reguleringsregimes in Nederland en Duitsland en de Duitsland-strategie. OO r r gg aa n n ii ss aa tt ii ee ii n n oo n n tt w w i i kk kk ee l ii n n gg De transformatie van Gasunie van aardgastransportbedrijf naar energie-infrastructuuronderneming heeft grote gevolgen voor de organisatiestructuur en -cultuur en de mogelijkheden en ontwikkelingen van medewerkers. Om de ontwikkelmogelijkheden voor medewerkers beter in beeld te krijgen wordt gewerkt aan een strategisch personeelsplan. In dit kader is de raad verheugd dat het in dit tweede COVID-19-jaar toch gelukt is om met de Ondernemingsraad regelmatig contact te houd en, waarvan één keer in een gezamenlijke fysieke en zeer interactieve bijeenkomst. De RvC heeft een bijzondere interesse in talentontwikkeling. Helaas hebben we een bijeenkomst met nieuwe trainees, de ‘topklas’’, technische trainees en medewerkers in het businessdevelopment-ontwikkelprogramm a moeten afzeggen vanwege de pandemie. De raad heeft Han Fennema voorgedragen voor herbenoeming voor een nieuwe termijn als CEO en voorzitter van d e raad van bestuur. Hij is een drijvende kracht geweest om de transitie-agenda van Gasunie vorm te geven. Gasunie begint ‘water onder de kiel’ te krijgen bij de transitie-agenda en een aantal grote investeringsbesluiten moet in de komende periode genomen worden. Daarom willen we graag stabiliteit in het goed functionerende RvB-team behouden en hebben wij Han Fennema graag als ‘kapitein aan boord’. JJ aa aa r r r r ee k k ee n n i i n n g g 2 2 00 2 2 1 1 De raad heeft het jaarverslag 2021 besproken en na kennisneming van het positieve advies van de Audit Commissie en de goedkeurende controleverklaring van de externe accountant PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., besloten de jaarrekening over 2021 ter vaststelling aan te bieden aan de algemene vergadering. Tevens stelt de raad voor om va n de nettowinst € 217,5 miljoen uit te keren als dividend en € 93,2 miljoen toe te voegen aan de overige reserves. Samenstelling en werkwijze raad van commissarissen RR vv RvR RvR CC gg oo v v ee r r n n aa n n cc ee ii n n v v ee r r aa n n dd ee r r ii n n gg In een extern begeleide evaluatie in 2020 concludeerden de RvB en RvC dat de transitie van Gasunie van aardgastransportbedrijf naar energie-infrastructuuronderneming betekent dat we ook veranderingen moeten aanbrengen in een aantal aspecten van de (onderlinge) governance van de RvC en RvB. De voorzitters van RvB en RvC zijn hiervoor in 2021 gezamenlijk op onderzoek uitgegaan, onder andere door met experts te spreken en te rade te gaan bij andere bedrijven in transitie. Dit inspirerend e traject heeft geleid tot een aantal gezamenlijke veranderingen die de RvB en RvC doorvoeren in hun agenda, werkwijze en samenstelling. Onder andere: Het creëren van maatschappelijke waarde verankeren in missie/visie, doelstellingen en KPI’s en hierover rapporteren; Meer aandacht voor dilemma’s en strategische risico’s in de besprekingen van strategie en Businessplan; In de opvolging binnen de RvC wordt specifiek gezocht naar strategische denkkracht, kennis van en verbinding me t Duitsland, Brussel/EU. Daarnaast specifiek aandacht voor kennis op het gebied van fusies en overnames en joint ventures. In de RvC wordt de voertaal Engels, om ruimte te maken voor Duitse en andere nationaliteiten en de blik over de grens te verruimen; Een tijdlijn van grote investeringen die de voornaamste mijlpalen vormen van het geplande transitiepad voor Gasunie in het Businessplan en een reguliere, rollende planning van alle projecten die op termijn besluitvorming van de RvC (c.q. aandeelhouder) vragen; Mogelijkheid tot inzetten van een Risk Assessment Committee (RAC) vanuit de RvC bij complexe projecten; Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 134 Meer aandacht voor de personele aspecten van verandering door periodieke bespreking van de strategische personeelsplanning en meer ontmoetingen met Ondernemingsraad en medewerkers; In de jaarlijkse RvC-evaluatie naast aandacht voor formele board performance ook aandacht voor informele board- rollen en onderlinge interactie. SS a a m m ee n n ss tt ee l l l l i i n n gg ee n n bb ee ss p p r r ee k k i i n n gg ee n n Ate Visser is door de RvC voorgedragen bij de aandeelhouder voor herbenoeming voor een nieuwe periode van vier jaar met ingang van 29 maart 2022. Daarnaast zijn we verheugd met de benoeming van Johannes Meier en Anja Mutsaers als nieuwe commissarissen, vooruitlopend op het reglementair (na twee perioden) aftreden van Willem Schoeber en Martika Jonk in 2022. Johannes brengt een verruiming van onze blik naar de Duitse en Europese energietransitie. Hij was voorheen CEO bij de European Climate Found ation en heeft een sterke achtergrond in digitalisering. Anja is advocaat, partner en bestuurslid bij De Brauw Blackstone Westbroek en brengt grote juridische kennis en ervaring in fusie- en overnametrajecten, joint ventures en de energiesector. De raad vergaderde in 2021 (grotendeels online in verband met COVID-19) vijftien maal, waarvan tweemaal zonder de RvB: over het eigen functioneren en over het Porthosproject. Daarnaast werd eenmaal plenair vergad erd met de voltallige RvC en Ondernemingsraad. Tevens zijn leden van de RvC aangeschoven bij overlegvergaderingen van de OR. Leden van de raad hadden werkbezoeken aan de stikstofinstallatie (bestaand en in aanbouw) Zuidbroek, EnergyStock en HyStock. De voorzitters van de RvB en RvC hadden een overleg met hun collega’s van TenneT. Bij de Gasunie Veiligheidsdag waren de RvC-leden Ate Visser, Willem Schoeber en Pieter Duisenberg virtueel aanwezig via een vooraf ingesproken film. Naast eigen ind ividuele permanente educatie-activiteiten van leden, organiseren de RvB en RvC ook jaarlijks een aantal gezamenlijke sessies. In 2021 zijn er verdiepingssessies gehouden over de infrastructuurverkenning II3050 (samen met RvB en RvC van TenneT), de internationale aardgas- en waterstofmarkt en besluitvormingsprocessen in de energietransitie. CC oo n n tt aa cc tt ee n n m m ee t t dd ee OO n n dd ee r r n n ee m m i i n n gg ss r r aa aa dd Gedurende 2021 hebben individuele leden van de raad een tweetal overlegvergaderingen met de Ondernemingsraad bijgewoond. Ook is het dit jaar mogelijk geweest om het inmiddels traditionele najaarsgesprek met de Ondernemingsraad fysiek te laten plaatsvinden in aanwezigheid van alle commissarissen. In verschillende gespreksrondes aan deeltafels zijn er vrijelijk gedachten uitgewisseld over de koers van Gasunie en de daarbij behorende uitdagingen voor de organisatie. Dit gesprek word t als zeer nuttig ervaren door beide partijen. De OR heeft een actieve rol gespeeld in het opstellen van de profielen en selectie(gesprekken) van de nieuwe commissarissen. Uiteindelijk heeft dit er ook toe geleid dat de OR heeft ingestemd met de voordracht tot benoeming van Anja Mutsaers als voordrachtscommissaris. B B ee l oo n n ii n n gg ss - && ss ee l ee cc tt ii ee // bb ee n n oo ee m m ii n n gg ss cc oo m m m m i i ss ss ii ee (( B B B B CC )) Leden: Martika Jonk (voorzitter), Dirk Jan van den Berg, Pieter Duisenberg, Anja Mutsaers (m.i.v. 1 december) De BBC heeft in 2021 viermaal digitaal vergaderd over reguliere onderwerpen, zoals de realisatie van de doelen voor de vaststelling van de variabele beloning over 2020, het vaststellen van nieuwe kwantitatieve en kwalitatieve doelen voor de variabele targetbeloning van de RvB over 2021 en de remuneratieparagraaf voor het jaarverslag met betrekking tot 2020. Led en van de commissie hebben gedurende het jaar veel tijd besteed aan het benoemingsproces van twee nieuwe commissarissen. De discussies en bevindingen van de BBC worden gerapporteerd in de plenaire vergaderingen van de RvC. De vergaderstukken en notulen van de commissie worden aan alle commissarissen ter beschikking gesteld. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 135 W ij zijn werkgever van de statutaire leden van de RvB en verantwoordelijk voor een goed functionerende RvB in zijn g eheel. Daartoe voeren de leden van de BBC periodiek formele functioneringsgesprekken met alle leden van de RvB, h et meest recent in januari 2022. Daarnaast kunnen we uit de vele contacten die we met de bestuurders hebben, maar o ok met de Ondernemingsraad en anderen binnen en buiten de organisatie ons ook anderszins een oordeel vormen o ver de wijze waarop het bestuur de onderneming leidt. De raad is van mening dat het functioneren van het bestuur g oed is en goed past bij de fase waarin Gasunie zit. D e uitkomsten van de jaarlijkse beoordeling zijn van grote invloed op de hoogte van de uit te keren variabele b eloning. Deze past ons inziens bij het belang dat de realisatie van de langetermijndoelen van de vennootschap heeft. M aar ook bij zaken als veiligheid, leveringszekerheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen; zaken die van b elang zijn voor de license to operate van Gasunie. De bepaling van de uit te keren variabele beloning gebeurt door de v oltallige raad op advies van de BBC. AA uu d d ii t t cc oo m m m m ii ss ss ii ee L eden: Carolina Wielinga (voorzitter), Willem Schoeber, Ate Visser, Johannes Meier (m.i.v. 1 september) D e Auditcommissie ondersteunt de RvC met het toezicht op, onder meer, de opzet en werking van de interne r isicobeheersings- en controlesystemen, het financiële verslagleggingsproces en de instelling en handhaving van d aarbij horende interne procedures, de financiering van de vennootschap en de relatie met de in- en externe a ccountants. De Auditcommissie heeft in 2021 vijf keer vergaderd. Naast de leden van de commissie waren in de r eguliere overlegvergaderingen de CFO, de interne auditor en de externe accountant steeds aanwezig, evenals de c oncerncontroller. Daarnaast heeft de commissie met de externe accountants en de interne auditor vergaderd buiten a anwezigheid van het management. O p de agenda stonden reguliere onderwerpen zoals de periodieke interne en externe financiële rapportages, het B usinessplan, de fiscaliteit, de financiering, winstbestemming en dividend, de periodieke verslagen van de operational a uditor en de vaststelling van zijn werkplan, het controleplan van de externe accountant, het jaarverslag 2020, inclusief d e jaarrekening 2020, de management letter en het accountantsverslag, het Document of Representation van het b estuur, de risicomatrix en de beheersing van de belangrijkste risico’s, de ontwikkelingen in de informatietechnologie e n de organisatie en effectiviteit van de beveiliging met het oog op een veilig en betrouwbaar gastransport. O ok in 2021 is weer nadrukkelijk aandacht besteed aan strategische risico’s en informatieveiligheid. De voorzitter van d e Auditcommissie spreekt voorafgaand aan de vergaderingen van de Auditcommissie rechtstreeks met de externe a ccountant, meestal in aanwezigheid van de CFO. De discussies en bevindingen van de Auditcommissie worden g erapporteerd in de plenaire vergaderingen van de RvC. De vergaderstukken en notulen van de commissie worden aa n a lle commissarissen ter beschikking gesteld. CC oo n n tt aa cc tt m m ee t t dd ee aa aa n n dd ee ee l h h oo uu dd ee r r M et de aandeelhouder (de Directeur Financieringen namens het ministerie van Financiën) is vanuit de raad één keer f ormeel overleg gevoerd en daarnaast heeft nog een aantal informele telefonische overleggen plaatsgevonden. Ook h eeft in dit COVID-jaar gelukkig een fysieke bespreking kunnen plaatsvinden tijdens de algemene vergadering. Dit is g ecombineerd met een werkbezoek van het team van de directie Financieringen van het minister van Financiën aan de i n aanbouw zijnde stikstofinstallatie Zuidbroek. Onderwerpen van bespreking waren de strategie, het Businessplan, f undingplan, grote projecten en het functioneren van de raad van bestuur. D e relatie met de aandeelhouder is open en constructief. Dat is zeker in deze periode belangrijk, omdat de e nergietransitie meer dan voorheen een actieve rol vraagt van de aandeelhouder en een intensievere interactie tusse n a andeelhouder, raad van bestuur en commissarissen. De overheid speelt een belangrijke regisserende en faciliterende r ol in het transitiepad en zij bepaalt de randvoorwaarden voor alle spelers inclusief Gasunie. Maar ook betekenen de Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 136 nieuwe en vaak pionierende projecten die in het kader van de energietransitie door Gasunie worden geïnitieerd een nieuwe afweging tussen risico, rendement en maatschappelijke waarde, die door aandeelhouder, RvB en RvC in gezamenlijkheid moet worden aangegaan. Dank! Het COVID-19 virus was ook in 2021 een feit. Gasunie heeft ondanks de pandemie en het vele thuiswerken dit jaar toch goed kunnen functioneren, zowel in haar primaire infrastructurele en operationele activiteiten als bij haar ontwikkelings\- en investeringsprojecten. Dit heeft veel gevraagd van de medewerkers. Wij danken alle medewerkers en de raad van bestuur voor de samenwerking en voor hun inzet, betrokkenheid en veerkracht. Wij zijn trots op de maatschappelijke waarde die Gasunie in 2021 heeft gerealiseerd en het ‘water onder de kiel’ met koers op de Visie 2030. Groningen, maart 2022 Raad van commissarissen van N.V. Nederlandse Gasunie Pieter Duisenberg, voorzitter Dirk Jan van den Berg, vicevoorzitter Carolina Wielinga Martika Jonk Ate Visser Willem Schoeber Johannes Meier Anja Mutsaers Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 137 Samenstelling raad van commissarissen D rs. P.J. (Pieter) Duisenberg RC ( voorzitter RvC) ( 1967, Nederlandse nationaliteit, man) D atum eerste benoeming: 1 september 2019 E erste termijn loopt af in 2024 (AvA) L id van de Belonings- & selectie/benoemingscommissie O O v v e e r r i i g g e e b b e e s s t t u u u u r r s s ff u u n n c c t t ii e e s s Drs. D.J. (Dirk Jan) van den Berg (vicevoorzitter RvC) (1953, Nederlandse nationaliteit, man) Datum eerste benoeming: 1 oktober 2014 Datum herbenoeming: 21 maart 2019 (AvA) Lid van de Belonings- & selectie/benoemingscommissie O O v v e e r r ii g g e e b b e e s s t t u u u u r r s s ff u u n n c c t t ii e e s s Voorzitter Vereniging Universiteiten van Nederland (UNL) Voorzitter Stichting van het Onderwijs (StvhO) Vice-voorzitter Dagelijks Bestuur Neth-Er Lid raad van toezicht Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) Lid raad van commissarissen Stadion Feijenoord Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland (hoofdfunctie) Voorzitter raad van toezicht NWO Lid raad van commissarissen Air France-KLM Voorzitter Atlantische Commissie Voorzitter raad van commissarissen FMO (Nederlandse Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden N.V.) Voorzitter van de Board van Tradesparent BV Voorzitter van de Stichting Vrienden van het Orkest van de Achttiende Eeuw D rs. C. (Carolina) Wielinga RA ( 1970, Nederlandse nationaliteit, vrouw) D atum eerste benoeming: 15 april 2019 E erste termijn loopt af in 2023 V oorzitter van de Audit Commissie OO v v ee r r i i gg ee bb ee ss t t uu uu r r ss ff uu n n cc tt ii ee ss Mr. M.M. (Martika) Jonk (1959, Nederlandse nationaliteit, vrouw) Datum eerste benoeming: 1 oktober 2013 Datum herbenoeming: 30 maart 2017 (AvA) Datum tweede herbenoeming: 29 maart 2021 (AvA) Datum aftreden: 29 maart 2022 (AvA) Voorzitter van de Belonings- & selectie/benoemingscommissie OO v v ee r r ii gg ee bb ee ss tt uu uu r r ss f f uu n n cc tt ii ee ss Chief Financial Officer BDR Thermea Group B.V. (hoofdfunctie) Lid raad van commissarissen Corbion Nederland (tot 1 januari 2022) Commissaris marketing en communicatie in KNRB- bestuur Chairman Supervisory Board NX Filtration (per 11 juni 2021) Of Counsel, CMS Derks Star Busmann N.V. (hoofdfunctie) Lid raad van toezicht St. Catharina Ziekenhuis Lid raad van commissarissen Heijmans N.V. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 138 Ir. A.S. (Ate) Visser (1956, Nederlandse nationaliteit, man) Datum eerste benoeming: 6 juli 2018 Eerste termijn loopt af in 2022 (AvA) Lid van de Audit Commissie OO v v ee r r ii gg ee bb ee ss t t uu uu r r ss ff uu n n cc tt ii ee ss Dr. Willem Schoeber (1948, Nederlandse en Duitse nationaliteit, man) Datum eerste benoeming: 1 oktober 2013 Datum herbenoeming: 30 maart 2016 (AvA) Datum tweede herbenoeming: 24 maart 2020 (AvA) Datum aftreden: 29 maart 2022 (AvA) Lid van de Audit Commissie OO v v ee r r ii gg ee bb ee ss t t uu uu r r ss ff uu n n cc t t ii ee ss Lid Executive Advisory Council van RLG International Inc. Lid raad van commissarissen Stargate Oil Terminal Rotterdam B.V. Director van Immaterial Ltd. Voorzitter van de Board van Recircle Ltd. Lid raad van advies van NL Space Campus Consultant, Dr. Willem Schoeber Unternehmensberatung Prof. Dr. J. (Johannes) Meier (1963, Duitse nationaliteit, man) Datum eerste benoeming: 1 september 2021 Eerste termijn loopt af in 2025 (AvA) Lid van de Audit Commissie OO v v ee r r i i gg ee bb ee ss t t uu uu r r ss ff uu n n cc tt i i ee ss Mr. A.L.M. (Anja) Mutsaers (1970, Nederlandse nationaliteit, vrouw) Datum eerste benoeming: 1 december 2021 Eerste termijn loopt af in 2026 (AvA) Lid van de Belonings- & selectie/benoemingscommissie OO v v ee r r i i gg ee bb ee ss t t uu uu r r ss ff uu n n cc tt i i ee ss Managing Director and Founder Xi GmbH (Gütersloh, Duitsland) (hoofdfunctie) Non-executive Director New Work SE (Hamburg, Duitsland) Chair Advisory Board Stiftung Mercator (Essen, Duitsland) Member Advisory Board Meridian Stiftung (Essen, Duitsland) Member of the Board Unicef Germany (Köln, Duitsland) Practice Partner, De Brauw Blackstone Westbroek (hoofdfunctie) Lid raad van commissarissen Het Concertgebouw N.V. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 139 Rooster van aftreden raad van commissarissen 2021 Naam Benoeming Herbenoeming 2e herbenoeming Tot Regulier 8 jaar mr. M.M. Jonk (1959) 1‑okt‑13 AvA 2017 AvA 2021 AvA 2022 AvA 2022 dr. W.J.A.H. Schoeber (1948) 1‑okt‑13 AvA 2016 AvA 2020 AvA 2022 AvA 2022 ir. A.S. Visser (1956) 6‑jul‑18 AvA 2022 AvA 2026 drs. D.J. van den Berg (1953) 1‑okt‑14 AvA 2019 AvA 2023 AvA 2023 drs. C. Wielinga RA (1970) (O R) 15‑apr‑19 AvA 2023 AvA 2027 drs. P.J. Duisenberg RC (1967) 1‑sep‑19 AvA 2024 AvA 2028 prof.dr. J. Meier (1963) 1‑sep‑21 AvA 2025 AvA 2029 mr. A.L.M. Mutsaers (1970) (O R) 1‑dec‑21 AvA 2026 AvA 2030 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 140 Samenstelling raad van bestuur J.J. (Han) Fennema, CEO en voorzitter van de raad van bestuur (1964, Nederlandse nationaliteit, man) Han Fennema is op 1 januari 2014 toegetreden tot de raad van bestuur. Op 1 maart 2014 nam hij de functie over van CEO en voorzitter van de raad van bestuur. Han Fennema is herbenoemd op 1 maart 2022. Han Fennema heeft als voorzitter van de RvB een aantal specifieke taken en verantwoordelijkheden. Deze hangen nauw samen met de coördinerende rol van de CEO en zijn genoemd in artikel 4.2 van het Reglement houd ende principes en best practices voor het bestuur. Daarnaast is hij verantwoordelijk voor de business units GTS en GUD en de afdelingen Human Resources, Corporate Business Development, Communicatie, Public Affairs, Audit en Veiligheid. Han Fennema was van 2010 tot 2014 bestuursvoorzitter van Enexis, een functie die hij tussen 2011 en 2013 combineerde met het voorzitterschap van Netbeheer Nederland. Daarvoor werkte hij onder meer bij Eneco en Exxon Mobil. Han Fennema is als informaticus afgestud eerd aan de Universiteit van Twente. N N e e v v e e n n ff u u n n c c tt i i e e s s Bestuurslid Koninklijke Vereniging van Gasfabrikanten in Nederland (KVGN) Lid raad van toezicht Hanzehogeschool in Groningen (vicevoorzitter) Lid aandeelhouderscommissie Nord Stream A.G. Lid International Supervisory Board Energy Delta Institute Lid adviesraad Clingendael International Energy Programme Lid Executive Committee International Gas Union Lid strategische adviesraad TNO Energy Transition Bestuurslid Nederlands-Duitse Handelskamer, per 16 september 2021 J. (Janneke) Hermes, CFO (1978, Nederlandse nationaliteit, vrouw) Janneke Hermes is sinds 1 oktober 2019 CFO en lid van de raad van bestuur. Binnen de raad van bestuur is Janneke Hermes verantwoordelijk voor de financiële verslaglegging en legt verantwoording hierover af aan de Audit Commissie en de raad van commissarissen. Daarnaast is zij verantwoordelijk voor: Finance & Control, Treasury, Risk Management, Inkoop, ICT en Juridische Zaken. Janneke Hermes heeft binn en Gasunie d iverse leidinggevende functies bekleed. Zo was zij manager treasury control (2005-2007), manager arbeidsvoorwaarden (2014-2016) en sinds 2016 manager corporate finance. Janneke Hermes studeerde econometrie aan de Rijksuniversiteit Groningen en volgde het New Board Program van Nyenrode Business Universiteit. N N ee v v ee n n ff uu n n cc tt i i ee ss Bestuurslid Pensioenfonds N.V. Nederlandse Gasunie Lid raad van toezicht Openbaar Onderwijs Groningen, per 1 oktober 2021 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 141 B.J. (Bart Jan) Hoevers, titulair lid (1971, Nederlandse nationaliteit, man) Bart Jan Hoevers is op 1 september 2017 toegetreden tot de raad van bestuur als titulair lid. Bart Jan Hoevers is herbenoemd op 1 september 2021. Bart Jan is algemeen directeur van Gasunie Transport Services B.V. Bart Jan Hoevers is binnen de raad van bestuur verantwoordelijk voor de aandachtsgebieden Unit Operations en Projects. Bart Jan Hoevers is sinds 2007 werkzaam voor Gasunie, achtereenvolgens als projectmanager business development, manager regelgevend e zaken en manager netwerkontwikkeling. Daarvoor werkte hij voor het ministerie van Financiën -met staatsdeelnemingen als aandachtsgebied- en De Nederlandsche Bank. Hoevers studeerde monetaire economie aan de Rijksuniversiteit Groningen. N N ee v v ee n n ff uu n n cc tt ii ee ss Bestuurslid Netbeheer Nederland Lid van de European Network of Transmission System Operators for Gas, tot 1 juli 2021 President European Network of Transmission System Operators for Gas, per 1 juli 2021 U. (Ulco) Vermeulen, titulair lid (1959, Nederlandse nationaliteit, man) Ulco Vermeulen is op 1 mei 2016 toegetreden tot de raad van bestuur als titulair lid. Hij is herbenoemd op 1 mei 2020. Ulco Vermeulen is directeur Business Development & Participations en verantwoordelijk voor het aandachtsgebied Participations. Vermeulen heeft economie gestudeerd aan de Rijksuniversiteit Groningen. N N e e v v e e n n f f u u n n c c tt ii e e s s Lid raad van commissarissen Anthony Veder Group N.V., per 1 april 2021 Lid raad van commissarissen ICE Endex Holding B.V. Bestuursvoorzitter Groen Gas Nederland Lid International Supervisory Board Energy Delta Institute Lid raad van toezicht New Energy Coalition Bestuursvoorzitter TKI Gas Lid raad van commissarissen Ommelander Ziekenhuis Groningen Rooster van aftreden raad van bestuur 2021 Naam Benoeming Herbenoeming T weede herbenoeming Tot B.J. Hoevers (1971) 1-sep-2017 (titulair lid) 1‑sep‑21 2025 J.J. Fennema (1964) 1-jan-2014 (lid) 1-maart-2014 (vz/CEO ) 24‑apr‑18 1-maart-2022 2026 J. Herm es (1978) 1-okt-2019 (lid/CFO ) 2023 U. Vermeulen (1959) 1-mei-2016 (titulair lid) 1-m ei-2020 2024 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 142 Remuneratiebeleid raad van bestuur Het remuneratiebeleid is door de algemene vergadering op 14 juli 2021 vastgesteld, op voordracht van de raad van commissarissen met inachtneming van het advies van de Belonings- & selectie/ benoemingscommissie. Doelstellingen en principes van het remuneratiebeleid Het remuneratiebeleid is gericht op het aantrekken, motiveren en vasthouden van bestuurders met de juiste kwaliteit en ervaring, zowel uit eigen kweek als bewezen talent uit de markt. De beloning reflecteert d e verantwoordelijkheid die de bestuurders dragen, en is afgezet tegen geldende beloningsprincipes in de markt, zoals hierna wordt uitgelegd. Dit bestuurlijke talent is noodzakelijk voor het realiseren van de doelstellingen van de strategie van Gasunie. Bij de uitvoering van dit beleid gelden de volgende overwegingen: Met de Nederlandse Staat als enig aandeelhouder, past Gasunie in beginsel de uitgangspunten toe die gelden voor het beloningsbeleid van staatsd eelnemingen. Indien dit naar de mening van de raad van commissarissen tot onacceptabele risico’s voor de onderneming leidt, zal de raad van commissarissen in overleg treden met de aandeelhouder. Voor het remuneratiepakket van bestuurders hanteert Gasunie een marktvergelijking op basis van een relevante arbeidsmarktreferentiegroep; deze groep bestaat uit (semi-) publieke, private en internationale ondernemingen die zich zowel qua grootte (aantal medewerkers, assets en omzet) als qua activiteiten in voldoende mate laten vergelijken met Gasunie. In de vergelijking zitten met name bedrijven uit de energie-, distributie-, installatie-, bouw- en ingenieursad viessector. De structuur van de bezoldiging van bestuurders wordt vastgesteld aan de hand van de marktvergelijking, waarbij aangesloten wordt bij de beloningsverhoudingen binnen de onderneming, zodat er een logisch doorlopende salarislijn is van de functies in de raad van bestuur naar de functies onder de raad van bestuur. De variabele beloning geldt aankelijk van de realisatie van doelen op korte en lange termijn en op operationeel en strategisch gebied. Beloningselementen De remuneratie bestaat uit: een vast gedeelte (basisjaarsalaris); een variabel gedeelte, aankelijk van het realiseren van zowel korte- als langetermijndoelstellingen, zoals in onderstaande teksten gespecificeerd; een werkgeversbijdrage in de pensioenpremie; overige secundaire arbeidsvoorwaarden. Basisjaarsalaris De raad van commissarissen limiteert bij benoeming van bestuurders de som van vast en variabel jaarsalaris tot het maximum van € 397.205 (niveau 2021) voor de voorzitter van de raad van bestuur. De raad van commissarissen bepaalt de jaarlijkse groei van het salaris. Als het maximumsalaris is bereikt, wordt verdere groei beperkt tot de structurele verhogingspercentages van de cao. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 143 Variabele beloningselementen De variabele beloningselementen zijn gebaseerd op het beloningsbeleid dat door de aandeelhouder is goedgekeurd. Het maximum van de variabele beloningselementen is 20% van het basisjaarsalaris. De doelen voor het behalen van deze beloningselementen worden jaarlijks vastgesteld. Ze moeten ambitieus zijn en de op langetermijn- waardecreatie gerichte strategie van de onderneming reflecteren. De realisatie van de doelstellingen wordt discretionair vastgesteld waarbij rekening wordt gehouden met alle omstandigheden en ontwikkelingen in het afgelopen jaar. De raad van commissarissen heeft de bevoegdheid om, binnen de hiervoor aangegeven limieten, de variabele bezoldiging aan te passen wanneer deze tot onbillijke uitkomsten leidt vanwege buitengewone omstandigheden in de prestatieperiode. De raad van commissarissen heeft eveneens de bevoegdheid de variabele beloning die is toegekend op basis van onjuiste (financiële) gegevens of 'incorrect gedrag' terug te vorderen van bestuurders. De raad van commissarissen laat zich bij het bepalen van de prestatiecriteria, zowel voor de korte als voor de lange termijn, leiden door de strategische doelstellingen van Gasunie. Bij de vaststelling van de strategie wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de maatschappelijke functie van de activiteiten van Gasunie en de effecten op de samenleving. Ook daarvoor zijn prestatiecriteria ontwikkeld, gerelateerd aan veiligheid en transportzekerheid. De variabele beloningselementen zijn verdeeld over vijf targets, elk met een weging van 4%. Vier reguliere targets hebben betrekking op het op een veilige, betaalbare en een betrouwbare manier realiseren van de bedrijfsdoelstellingen van Gasunie en op het wezenlijk verder brengen van het bedrijf in het realiseren van de lange termijn strategische doelstellingen. De RvC stelt jaarlijks een specifiek vijfde target vast, gericht op een thema waarvoor in dat jaar extra aandacht wordt gevraagd. Voor 2021 zag dit toe op de nadere uitwerking van het MVO- beleid en de concrete bijdrage die Gasunie in dit kader zal gaan leveren. Gewicht Realisatie 1. Targets 2021 Operational excellence – gericht op prestaties in 2021: 4% 3% a) Veiligheid en betrouwbaarheid van operaties i TRFI-score <= 2,7 ii Aantal uncontrolled events <=3 iii Aantal transportonderbrekingen <=6 b) Financiële prestaties i Net O perating Costs van € 308m ii ROIC >=4,42% c) Acties gericht op het m ogelijk maken van de aouw van de productie Groningenveld 2. Groei in business – gericht op lange termijn waardecreatie 4% 3% 3. O rganisatieontwikkeling – gericht op lange termijn waardecreatie 4% 4% 4. Positionering van (aard)gas en Gasunie – gericht op lange termijn waardecreatie 4% 4% 5. MVO -beleid en bijbehorende Green Deals verder verankeren in het handelen van Gasunie en haar medewerkers 4% 4% Totaal 20% 18% Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 144 Pensioen O p de leden van de raad van bestuur is de pensioenregeling van Gasunie van toepassing. Deze regeling is op basis van m iddelloon en bevat een eigen bijdrage van de bestuurders in overeenstemming met de regels zoals die ook van t oepassing zijn op andere medewerkers van Gasunie. O verige secundaire arbeidsvoorwaarden G asunie heeft voor haar bestuurders een pakket secundaire arbeidsvoorwaarden dat ook op andere medewerkers van t oepassing is. O verige uitgangspunten B B e e n n o o e e m m ii n n gg s s dd u u u u r r B ij benoeming van leden van de raad van bestuur geldt een benoemingsduur van vier jaar, met de mogelijkheid tot v erlenging met telkens vier jaar. De statutaire bestuurders hebben een dienstverband met Gasunie met dezelfde duur a ls de benoemingsperiode. Hun dienstverband eindigt van rechtswege in het geval de bestuurder niet wordt h erbenoemd. OO p p z z ee g g t t ee r r m m i i j j iji iji n n V oor de leden van de raad van bestuur geldt een opzegtermijn van de arbeidsovereenkomst van drie maanden. Voor d e vennootschap geldt een opzegtermijn van zes maanden. V V e e VeV VeV r r tt r r ee k k vv ee r r gg oo ee dd ii n n gg V oor bestuurders geldt, behoudens kennelijke onredelijkheid, een beperking van de ontslagvergoeding conform de C orporate Governance Code, te weten maximaal één basisjaarsalaris (het “vaste” deel van de remuneratie). Deze v ergoeding omvat tevens de eventuele transitievergoeding. In geval van niet-herbenoeming wordt in beginsel geen v ertrekvergoeding toegekend. Een voorstel van de raad van commissarissen tot afwijking van dit beginsel vereist de g oedkeuring van de aandeelhouder. CC h h a a n n g g ee oo ff cc oo n n t t r r oo l l V oor bestuurders geldt een ‘change of control-clausule’, waarbij in geval van beëindiging van het dienstverband naar a anleiding van een fusie of overname van de vennootschap door een niet tot de vennootschap behorende partij, of in h et kader van een aan de raad van bestuur opgelegde wezenlijke verandering in aard, aansturing of structuur van de o nderneming, aan de bestuurder een vergoeding wordt toegekend van maximaal één basisjaarsalaris (het “vaste” deel v an de remuneratie), ongeacht op wiens initiatief de beëindiging plaatsvindt. B eloningspakket 2021 O p basis van het hiervoor genoemde beleid heeft de raad van commissarissen voor de leden van de raad van bestuur d e volgende basisjaarsalarissen en variabele beloningen toegekend: In euro’s Basisjaarsalaris 2021 Variabele beloning (m.b.t . prest at ies 2021) De heer J.J. Fennema 329.562 59.321 Mevrouw J. Herm es 263.639 47.455 De heer U. Verm eulen 263.639 47.455 De heer B.J. Hoevers 263.639 47.455 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 145 Realisatie variabele beloning De raad van commissarissen heeft de variabele beloning van de raad van bestuur over het jaar 2021 vastgesteld op 18%. De Belonings- & selectie/benoemingscommissie heeft geadviseerd ten aanzien van de realisatie van de doelstellingen en de kwantitatieve elementen zijn geverifieerd door de interne auditor. Bij de vaststelling van de variabele beloning heeft de raad van commissarissen in ogenschouw genomen dat Gasunie in 2021 zowel operationeel als financieel goede resultaten heeft geboekt. Ten aanzien van veiligheid en transportzekerheid is gewerkt binnen de aangescherpte normen. Gasunie heeft voortgang geboekt in de realisatie van de energietransitie-agenda, met name op het vlak van waterstof. Specifiek voor 2021 was een target opgenomen met betrekking tot het verder ontwikkelen van het MVO-beleid. Door middel van de uitwerking van de zogenoemde Green Deals is een ambitieus pakket aan maatregelen ontwikkeld. Het niet halen van de ROIC\- en NOC-targets is besproken, alsmede de verbetering die kan worden geboekt op het vlak van projectexecutie van projecten in de energietransitie. De uitbetaling van de variabele beloning vindt plaats na vaststelling door de aandeelhoudersvergadering. Beloningsverhouding De beloningsverhouding bij Gasunie is 5,05. De verhouding is uitgedrukt als ratio tussen de totale bezoldiging van de hoogst betaalde medewerker en de mediaan van de totale bezoldiging van alle overige medewerkers van Gasunie in Nederland. De totale bezoldiging is gebaseerd op de som van het fiscale jaarloon en de kosten van pensioen (werkgeversbijdrage). Bij de berekening van de mediaan zijn alleen die medewerkers betrokken die het gehele jaar in dienst waren. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 146 Bestuursverklaring ( in de zin van artikel 5:25c lid 2 sub c Wft) D e raad van bestuur verklaart dat, voor zover hen bekend, d e jaarrekening een getrouw beeld geeft van de activa, de passiva, de financiële positie en het resultaat van de v ennootschap en de gezamenlijke in de consolidatie opgenomen ondernemingen; en dat het jaarverslag een getrouw b eeld geeft omtrent de toestand op de balansdatum, de gang van zaken gedurende het boekjaar van de vennootschap e n van de met haar verbonden ondernemingen waarvan de gegevens in haar jaarrekening zijn opgenomen en dat in h et jaarverslag de wezenlijke risico’s waarmee de vennootschap wordt geconfronteerd, zijn beschreven. D e raad van bestuur, D hr. J.J. Fennema*, voorzitter M evr. J. Hermes* D hr. B.J. Hoevers D hr. U. Vermeulen G roningen, 3 maart 2022 * statutair bestuurder Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 147 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 148 09 Geconsolideerde jaarrekening Geconsolideerde balans per 31 december 2021 (vóór resultaatbestemming) In miljoenen euro’s Noot 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Activa Vaste activa - materiële vaste activa 4,5 9.077,5 9.125,0 - investeringen in joint ventures 7 284,0 241,2 - investeringen in geassocieerde deelnem ingen 8 0,5 0,5 - overige deelnemingen 9 515,2 509,3 - uitgestelde belastingvorderingen 10 258,0 267,4 Totaal vaste activa 10.135,2 10.143,4 Vlottende activa - voorraden 11 49,7 47,2 - handels- en overige vorderingen 12 228,6 173,6 - vennootschapsbelasting 13 28,0 3,9 - liquide m iddelen 14 38,3 17,9 Totaal vlot t e nde act iva 344,6 242,6 Totaal activa 10.479,8 10.386,0 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 149 In miljoenen euro’s Noot 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Passiva Totaal eigen vermogen toekomend aan de aandeelhouder 15 6.429,3 6.341,0 Langlopende schulden \- rentedragende leningen 16 2.506,0 2.360,1 \- leaseverplichtingen 17 96,9 92,5 \- contractverplichtingen 18 46,2 47,2 \- uitgestelde belastingverplichtingen 19 193,9 179,1 \- personeelsbeloningen 20 118,2 127,6 \- overige voorzieningen 21 28,8 30,2 Totaal langlopende schulden 2.990,0 2.836,7 Kortlopende schulden \- kortlopende financieringsverplichtingen 22 744,2 958,2 \- leaseverplichtingen 17 7,8 7,5 \- contractverplichtingen 18 3,6 3,4 \- handels\- en overige schulden 23 304,9 228,2 \- vennootschapsbelasting 13 - 11,0 Totaal kort lopende schulden 1.060,5 1.208,3 Totaal passiva 10.479,8 10.386,0 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 150 Geconsolideerde winst-en-verliesrekening over 2021 In miljoenen euro’s Noot 2021 2020 Voortgez ette bedrijfsact iviteiten Netto-omzet 26 1.386,3 1.372,2 Aan investeringen toegerekende kosten 5 61,6 54,8 Personeelskosten 27 ‑198,3 ‑190,9 Afschrijvingskosten 5,28 ‑347,9 ‑327,3 Terugname bijzondere waardevermindering 4 - 300,0 Overige kosten 29 ‑486,6 ‑350,1 Totale lasten ‑971,2 ‑513,5 Bedrijf sresult aat 415,1 858,7 Financiële baten 30 2,3 2,8 Financiële lasten 31 ‑59,3 ‑70,6 Aandeel in resultaat joint ventures 7 29,3 31,0 Aandeel in resultaat geassocieerde deelnemingen 8 - - Dividend van overige deelnemingen 9 32,5 31,3 Re sultaat vóór belastingen 419,9 853,2 Belastingen 32 ‑109,2 ‑253,5 Result aat na belast ingen 310,7 599,7 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 151 Geconsolideerd overzicht van het totaalresultaat over 2021 In miljoenen euro’s Noot 2021 2020 Result aat na belast ingen, z oals opgenomen in de geconsolideerde winst-en-verliesrekening 310,7 599,7 Saldo van actuariële winsten en verliezen terzake van personeelsbeloningen, 20,43 10,9 ‑6,2 waarvan vennootschapsbelasting ‑3,2 1,9 Totaal van de resultaten verwerkt in het eigen vermogen, welke bij realisatie niet worden geherclassificeerd naar de winst-en- verliesrekening 7,7 ‑4,3 Mutatie van tegen reële waarde gewaardee rde overige deelnem ingen 9,42 ‑1,1 ‑5,7 Mutaties in de cashflow hedge reserve, 15,41 - ‑1,2 waarvan vennootschapsbelasting - 0,3 Mutatie in de cashflow hedges reserves van joint ventures en geassocieerde deelnem ingen 7,43 11,4 5,7 Totaal van de re sultaten verwerkt in het eigen vermogen, welke bij realisatie worden geherclassificeerd naar de winst-en- verliesrekening 10,3 ‑0,9 Totaal van de gerealiseerde en niet - gerealiseerde resultaten 328,7 594,5 Toe te rekenen aa n aandeelhouder 328,7 594,5 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 152 Geconsolideerd mutatieoverzicht van het eigen vermogen over 2021 In miljoenen euro’s Aandelen kapitaal Cash flow hedge reserve Reële waarde reserve Overige reserves Onverdeeld resultaat Totaal 2021 Stand per 1 januari 2021 0,2 - 336,5 5.404,6 599,7 6.341,0 Totaal van de gerealiseerde en niet- gerealiseerde resultaten over het boekjaar - - ‑1,1 19,1 310,7 328,7 Wijziging in uitgestelde belastingen - - - 21,8 - 21,8 Uitgekeerd dividend 2020 - - - - ‑262,3 ‑262,3 Toegevoegd aan de overige reserves - - - 337,4 ‑337,4 - Stand per 31 december 202 1 0,2 - 335,4 5.782,9 310,7 6.429,2 2020 Stand per 1 januari 2020 0,2 0,9 342,2 5.180,1 412,0 5.935,4 Totaal van de gerealiseerde en niet- gerealiseerde resultaten over het boekjaar - ‑0,9 ‑5,7 1,4 599,7 594,5 Wijziging in uitgestelde belastingen - - - 99,5 - 99,5 Uitgekeerd dividend 2019 - - - - ‑288,4 ‑288,4 Toegevoegd aan de overige reserves - - - 123,6 ‑123,6 - Stand pe r 31 december 2020 0,2 - 336,5 5.404,6 599,7 6.341,0 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 153 Geconsolideerd kasstroomoverzicht over 2021 In miljoenen euro’s Noot 2021 2020 Kasstroom uit operationele activiteiten Netto-omzet 3,26 1.386,3 1.372,2 Totale lasten 27,28,29 ‑971,2 ‑513,5 Bedrijf sresult aat 415,1 858,7 Aanpassingen voor: - afschrijvingskosten 5,28 347,4 318,4 - terugname bijzondere waardevermindering 4,5 - ‑300,0 - mutatie voorraden 11 ‑2,5 ‑0,3 - mutatie operationeel werkkapitaal 12,23 54,3 9,0 - mutatie voorzieningen 20,21 ‑10,9 4,1 - resultaat desinvesteringen 28 0,5 8,9 Kasstroom uit be drijf soperaties 803,9 898,8 Ontvangen rente 30 1,2 1,7 Ontvangen dividend joint ventures 7 17,8 22,4 Ontvangen dividend overige kapitaalbelangen 9 32,5 31,3 Betaalde rente 31 ‑77,7 ‑80,0 Betaalde vennootschapsbelasting 32 ‑101,5 ‑59,1 Kasstroom uit operationele activit eit en 676,2 815,1 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 154 In miljoenen euro’s Noot 2021 2020 Kasstroom uit investeringsactiviteiten Acquisities (exclusief m eegekochte kasmiddelen) 2 - ‑11,5 Investeringen in materiële vaste activa 5 ‑298,9 ‑327,5 Desinvesteringen in materiële vaste activa 5 11,4 - Investeringen in joint ventures 7 ‑19,9 ‑14,7 Investeringen in overige kapitaalbelangen 8 ‑7,0 - Kasstroom uit investeringsactiviteit en ‑314,4 ‑353,7 Kasstroom uit financieringsactiviteiten Opname langlopende leningen 16 638,7 - Aflossing van langlopende leningen 16 ‑733,2 ‑21,4 Leasebetalingen 17 ‑9,6 ‑9,0 Opname (aflossing) kortlopende financieringsverplichtingen 22 25,0 ‑170,0 Uitgekeerd dividend 44 ‑262,3 ‑288,4 Kasstroom uit financieringsactiviteiten ‑341,4 ‑488,8 Nett o kasstroom in het boekjaar 20,4 ‑27,4 Liquide middelen primo periode 14 17,9 45,3 Liquide middelen ultimo periode 14 38,3 17,9 Mutatie liquide middelen 20,4 ‑27,4 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 155 1 0 Toelichting op de geconsol ideerde jaarrekening T oelichting op de geconsolideerde jaarrekening A lgemeen OO p p m m aa k k ee n n ee n n v v aa ss t t ss t t ee l l ee n n v v aa n n dd ee jj aa aa r r r r ee k k ee n n ii n n gg D e jaarrekening 2021 is opgemaakt door de raad van bestuur op 3 maart 2022. De opgemaakte jaarrekening wordt o p 29 maart 2022 ter vaststelling voorgelegd aan de algemene vergadering. V V e e VeV VeV r r ss l aa gg gg ee v v ee n n dd ee ee n n tt ii tt ee ii tt N .V. Nederlandse Gasunie (hierna ook: ‘Gasunie’ of ‘de vennootschap’) is een Europees energie- i nfrastructuurbedrijf. De vennootschap heeft zijn domicilie in Groningen, Nederland. D e voornaamste activiteit is het aanbieden van gereguleerde transportdiensten in Nederland en in Duitsland. G asunie zet haar infrastructuur en kennis in toenemende mate in voor verdere ontwikkeling en integratie van a lternatieve energiebronnen en -dragers, zoals waterstof, warmte en groen gas alsmede de ontwikkeling van CCS. G asunie neemt verder deel in samenwerkingsverbanden voor pijpleidingen die het Gasunie-transportnet verbinden m et buitenlandse markten. Daarnaast biedt Gasunie ook andere diensten aan op het gebied van energie- i nfrastructuur, waaronder gasopslag en de certificering van groen gas. D e vennootschap is een Naamloze Vennootschap en is statutair en feitelijk gevestigd te Groningen, Nederland op d e Concourslaan 17 en is ingeschreven onder KvK-nummer 02029700. N.V. Nederlandse Gasunie is het ultieme g roepshoofd. Alle op balansdatum geplaatste aandelen van N.V. Nederlandse Gasunie worden gehouden door de S taat der Nederlanden. V V e e VeV VeV r r ss l aa gg gg ee v v ii n n gg ss p p ee r r ii oo dd ee D eze jaarrekening heeft betrekking op het boekjaar 2021 dat eindigde op de balansdatum van 31 december 2021. P P r r ee ss ee n n tt aa t t ii ee - ee n n ff uu n n cc tt ii oo n n ee l ee v v aa l uu tt aa D e jaarrekening wordt gepresenteerd in euro’s, wat ook de functionele valuta is van de vennootschap. Alle b edragen zijn, tenzij anders vermeld, opgenomen in miljoenen euro’s. CC oo n n tt ii n n uu ïï tt ee ii tt D eze jaarrekening is opgesteld uitgaande van de continuïteitsveronderstelling. Het management is van mening dat e r geen onzekerheid bestaat over het hanteren van de continuïteitsveronderstelling. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 156 OO n n dd ee r r dd ee l ee n n v v aa n n h h ee tt bb ee ss tt uu uu r r ss v v ee r r ss l aa gg ee n n dd ee jj aa aa r r r r ee k k ee n n ii n n gg Het bestuursverslag, als bedoeld in art. 2:391 van het Burgerlijk Wetboek, bestaat uit de volgende secties van het jaarverslag en de jaarrekening: Over dit jaarverslag Ons verhaal over 2021 Het profiel van Gasunie Onze externe economische waardecreatie Onze externe maatschappelijke waardecreatie Onze interne economische waardecreatie Onze interne maatschappelijke waardecreatie Governance (uitgezonderd het ‘Verslag van de raad van commissarissen’) Informatie over financiële instrumenten (noot 24 ‘Financiële instrumenten’ van de geconsolideerde jaarrekening) Bijlagen (uitgezonderd het 'Verslag van de OR') De geconsolideerde jaarrekening bestaat uit de geconsolideerde balans, de geconsolideerde winst-en- verliesrekening, het geconsolideerd overzicht van het totaalresultaat, het geconsolideerd mutatieoverzicht van het eigen vermogen en het geconsolideerd kasstroomoverzicht. In de voornoemde overzichten zijn referenties opgenomen. Met deze referenties wordt verwezen naar de toelichting op de jaarrekening. De toelichtingen bij de in de geconsolideerde jaarrekening opgenomen financiële overzichten maken integraal deel uit van de geconsolideerde jaarrekening. De geconsolideerde jaarrekening en de vennootschappelijke jaarrekening vormen samen de statutaire jaarrekening van de vennootschap. Basis voor opstelling OO v v ee r r ee ee n n ss t t ee m m m m ii n n g g ss v v ee r r k k l aa r r ii n n g g Op grond van de Verordening (EG) nr. 1606/2002 van het Europees Parlement stelt de vennootschap haar geconsolideerde jaarrekening op in overeenstemming met de bepalingen van de International Financial Reporting Standards (IFRS), zoals bekrachtigd door de Europese Unie en in overeenstemming met de bepalingen van Titel 9 Boek 2 Burgerlijk Wetboek (BW). IFRS omvat in dit kader zowel de International Financial Reporting Standards (IFRS) als de International Accountin g Standards (IAS), die door de International Accounting Standards Board zijn uitgebracht, en de interpretaties van IFRS- en IAS- standaarden, uitgebracht door het IFRS Interpretations Committee (IFRIC) respectievelijk het Standing Interpretations Committee (SIC). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 157 N N ii ee uu w w ee ee n n gg ee w w i i jj iji iji z z ii gg dd ee ss tt aa n n dd aa aa r r dd ee n n v v oo oo r r dd ee fifi n n aa n n cc i i ëë l ee v v ee r r ss l aa gg gg ee v v i i n n gg Tenzij anders aangegeven zijn met betrekking tot het boekjaar 2021 de onderstaande wijzigingen in standaarden van kracht geworden: Amendments to IFRS 9, IAS 39 and IFRS17: Interest Rate Benchmark Reform Amendment to IFRS 16 Leases COVID-19-Related Rent Concessions Amendments to IFRS 4 Insurance Contracts – deferral of IFRS 9 Amendments to IFRS 9, IAS 39, IFRS 7, IFRS 4 and IFRS 16 Interest Rate Benchmark Reform – Phase 2 IFRS 17 Insurance Contracts; including Amendments to IFRS 17 (vanaf boekjaar 2023) Amendments to IFRS 3 Business Combinations, IAS 16 Property, Plant and Equipment and IAS 37 Provisions, Contingent Liabilities and Contingent Assets (vanaf boekjaar 2022) Annual Improvements 2018-2021 (vanaf boekjaar 2022) Daarnaast worden onderstaande standaarden of wijzigingen daarin naar verwachting in de nabije toekomst van kracht. Van deze standaarden is de EU-goedkeuring nog niet afgerond. Amendments to IAS 1 Presentation of Financial Statements: Classification of Liabilities as Current or Non- current - Deferral of Effective Date (vanaf boekjaar 2023) Amendments to IAS 1 Presentation of Financial Statements and IFRS Practice Statement 2: Disclosure of Accounting policies (vanaf boekjaar 2023) Amendments to IAS 8 Accounting policies, Changes in Accounting Estimates and Errors: Definition of Accounting Estimates (vanaf boekjaar 2023) Amendments to IAS 12 Income Taxes: Deferred Tax related to Assets and Liabilities arising from a Single Transaction (vanaf boekjaar 2023) Amendments to IFRS 17 Insurance contracts: Initial Application of IFRS 17 and IFRS 9 – Comparative Information (vanaf boekjaar 2023) Uit een analyse door de vennootschap blijkt dat zowel de vastgestelde standaarden als de nog te bekrachtigen standaarden geen materiële impact hebben op het vermogen, de kasstromen en het resultaat van de vennootschap en dat geen sprake is van significante additionele toelichtingen. Om die reden zijn de gevolgen van deze wijzigingen voor de vennootschap niet in detail toegelicht in deze jaarrekening. OO oo r r dd ee l ee n n ee n n ss cc h h aa tt tt ii n n gg ee n n dd oo oo r r h h ee tt m m aa n n aa gg ee m m ee n n tt Het management maakt bij het opstellen van de jaarrekening gebruik van schattingen en beoordelingen die de gerapporteerde bedragen voor activa en passiva op balansdatum en het resultaat over het boekjaar kunnen beïnvloeden. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen. De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden periodiek beoordeeld. Herzieningen van schattingen worden opgenomen in de periode waarin de schatting wordt herzien en in toekomstige perioden waarvoor de herziening gevolgen heeft. Indien het voor het geven van het in artikel 2:362 lid 1 BW vereiste inzicht noodzakelijk is, is de aard van de oordelen en de schattingen, inclusief de bij de onzekerheden behorende veronderstellingen, opgenomen in de toelichting op de desbetreffende jaarrekeningposten. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 158 De invloed van oordelen en schattingen van het management is significant bij de: Waardering en de bepaling van de levensduur van de vaste activa (zoals opgenomen in noot 4 ‘Onderzoek naar bijzondere waardeverminderingen’ en noot 5 ’Materiële vaste activa’); Waardering van de overige deelnemingen (zoals opgenomen in noot 9 ‘Overige deelnemingen’); Waardering en de bepaling van de voorziening voor opruimingskosten en saneringen (noot 21 ‘ Overige voorzieningen’); Waardering van de uitgestelde belastingvorderingen (noot 10 ‘Uitgestelde belastingvorderingen’). Waardering van de pensioenverplichtingen (zoals opgenomen in noot 20 ‘Personeelsbeloningen’); Classificatie van de kapitaalsbelangen (zoals opgenomen in noot 6 ’Investeringen in joint operations’ en noot 7 ‘Investeringen in joint ventures’). In bepaalde gevallen worden de voornoemde oordelen en schattingen ook beïnvloed door de ontwikkelingen op het gebied van de energietransitie en door aangescherpte milieu- en klimaatdoelstellingen. Het management neemt ook deze ontwikkelingen mee in zijn oordelen en schattingen. B B ee p p aa l ii n n gg v v aa n n dd ee r r ee ëë l ee w w aa aa r r dd ee Voor een aantal waarderingsgrondslagen en toelichtingen is bepaling van de reële waarde vereist. De reële waarde van een financieel instrument is het bedrag waarvoor een actief kan worden verhandeld of een passief kan worden afgewikkeld tussen ter zake goed geïnformeerde partijen, die tot een transactie bereid en van elkaar onaankelijk zijn. De reële waarde van beursgenoteerde financiële instrumenten wordt bepaald aan de hand van de biedprijs. De reële waarde van niet-beursgenoteerde financiële instrumenten wordt bepaald door de verwachte kasstromen contant te maken tegen een disconteringsvoet die gelijk is aan de geldende risicovrije marktrente voor de resterende looptijd, vermeerderd met krediet- en liquiditeitsopslagen. De reële waarde van derivaten waarbij geen onderpand wordt uitgewisseld, wordt bepaald door het contant maken van de kasstromen aan de hand van de relevante swapcurve, vermeerderd met krediet- en liquiditeitsopslagen. Bij het bepalen van de reële waarde van een actief of een verplichting maakt de vennootschap zoveel mogelijk gebruik van op de markt waarneembare gegevens. De reële waarden worden geclassificeerd naar verschillende niveaus op basis van een reële-waardehiërarchie, aankelijk van de gehanteerde informatie op basis waarvan de waarderingstechnieken zijn toegepast. De verschillende waarderingsniveaus zijn als volgt gedefinieerd: Niveau 1: Op basis van genoteerde prijzen op actieve markten voor hetzelfd e instrument. Niveau 2: Op basis van prijzen op actieve markten voor vergelijkbare instrumenten of op basis van andere waarderingstechnieken, waarbij alle benodigde significante gegevens direct of indirect zijn ontleend aan zichtbare marktgegevens. Niveau 3: Op basis van waarderingstechnieken, waarbij alle benodigde significante gegevens niet zijn ontleend aan zichtbare marktgegevens. Als de gehanteerde informatie die wordt gebruikt voor het bepalen van de reële waarde van een actief of verplichting binnen verschillende niveaus van de reële-waardehiërarchie vallen, dan wordt de bepaalde reële waarde in zijn geheel geclassificeerd in het laagste niveau dat van toepassing is. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 159 De vennootschap verwerkt herrubriceringen tussen de niveaus van de reële-waardehiërarchie aan het eind van de verslagperiode waarin de wijziging zich heeft voorgedaan. De vennootschap beoordeelt voortdurend wijzigingen in belangrijke gehanteerde informatie en stelt de reële waardebepalingen indien nodig hierop bij. Significante grondslagen voor de financiële verslaggev ing GG r r oo n n dd ss l l aa gg ee n n v v oo oo r r cc oo n n ss oo l l i i dd aa t t i i ee A A A l l gg lgl lgl ee mm ee ee nn In de geconsolideerde jaarrekening zijn de financiële gegevens van het groepshoofd N.V. Nederlandse Gasunie en haar groepsmaatschappijen opgenomen. Groepsmaatschappijen zijn vennootschappen waarover overheersende zeggenschap kan worden uitgeoefend. Van overheersende zeggenschap is sprake als de vennootschap, direct of indirect: macht (power) heeft over de relevante activiteiten van de betreffende vennootschap en is blootgesteld aan of gerechtigd is tot va riabele opbrengsten uit hoofd e van de betrokkenheid bij de vennootschap; en over de mogelijkheid beschikt zijn macht over de vennootschap te gebruiken om de omvang van de opbrengsten van de investeerder te beïnvloeden. In het algemeen wordt overheersende zeggenschap verondersteld als de vennootschap meer dan 50% van de stemrechten of stemgerechtigde aandelen bezit. Dit wordt echter naar de feitelijke omstandigheden per individuele deelneming beoordeeld. Bij gewijzigde omstandigheden beoordeelt de vennootschap opnieuw of sprake is van overheersende zeggenschap. Groepsmaatschappijen worden integraal geconsolideerd vanaf de datum waarop overheersende zeggenschap over de groepsmaatschappij is verkregen. De groepsmaatschappijen word en niet meer in de consolidatie opgenomen vanaf de datum waarop geen sprake meer is van overheersende zeggenschap. De posten in de geconsolideerde jaarrekening worden volgens uniforme grondslagen van waardering en resultaatbepaling vastgesteld. Intragroepssaldi en -transacties, alsmede eventuele niet-gerealiseerde winsten en verliezen uit intra- groepstransacties, worden geëlimineerd. CC oo nn ss oo ll ii dd aa tt ii ee kk rr ii nn gg In noot 55 ‘Overzicht groepsmaatschappijen en deelnemingen’ is een overzicht opgenomen van alle in de consolidatie begrepen groepsmaatschappijen. BB e e d d rr i i jj ijiiji ff s s fsf fsf c c o o mm bb ii nn a a t t ii e e ss e e nn g g o o o o d d w w ii ll ll Bedrijfscombinaties, zoals fusies of overnames, worden verantwoord volgens de acquisitiemethode van IFRS 3 ‘Business Combinations’. De verkrijgingsprijs van een acquisitie is het totaal van opgeofferde activa, aangegane of overgenomen verplichtingen en (eventueel) door de overnemende partij uitgegeven eigen vermogen instrumenten. De kosten die verband houden met de bedrijfscombinatie worden direct ten laste van de winst-en- verliesrekening gebracht. De bij de bedrijfscombinaties verkregen identificeerbare activa, passiva en voorwaardelijke verplichtingen worden door de vennootschap, als verkrijgende partij, verantwoord tegen de reële waarde op de overnamedatum. Voorwaardelijke vergoedingen worden initieel gewaardeerd tegen reële waarde op de verkrijgingsdatum. Een voorwaardelijke vergoeding die kwalificeert als een financieel instrument, wordt tegen reële waarde gewaardeerd, waarbij wijzigingen in reële waarde worden verantwoord in de winst-en- verliesrekening op het moment dat deze wijzigingen zich voordoen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 160 Het meerdere van de verkrijgingsprijs van een acquisitie boven het aandeel in de reële waarde van de netto identificeerbare activa, passiva en voorwaardelijke verplichtingen wordt, indien van toepassing, gekwalificeerd als goodwill en wordt opgenomen onder de immateriële vaste activa. Na de eerste opname wordt de goodwill gewaardeerd tegen kostprijs minus (eventuele) geaccumuleerde bijzondere waardeverminderingen. GG r r oo n n dd ss l aa gg ee n n v v oo oo r r dd ee oo m m r r ee k k ee n n ii n n gg v v aa n n v v r r ee ee m m dd ee v v aa l uu tt aa Transacties luidend in vreemde valuta worden bij de eerste verwerking gewaardeerd in de functionele valuta door omrekening tegen de wisselkoers tussen de functionele valuta en de vreemde valuta die geldt op de datum van de transactie. In vreemde valuta luidende monetaire activa en verplichtingen worden op balansdatum in de functionele valuta omgerekend tegen de op die datum geldende wisselkoersen. Valutakoersverschillen die voortkomen uit de afwikkeling van monetaire posten word en verwerkt in de winst-en-verliesrekening in de periode dat zij zich voordoen. Valutakoersverschillen die voortkomen uit de omrekening van monetaire posten in vreemde valuta, worden verwerkt in de winst-en-verliesrekening in de periode dat zij zich voordoen, tenzij op deze transacties hedge accounting is toegepast. Niet-monetaire activa en passiva in vreemde valuta die tegen historische kostprijs worden opgenomen, worden naar de functionele valuta omgerekend tegen d e geldende wisselkoersen op de transactiedatum. Valutakoersverschillen die optreden bij de omrekening van in aanmerking komende kasstroomhedges, voor zover de afdekking effectief is, worden verwerkt als niet-gerealiseerde resultaten. G rondslagen voor de waardering en de resultaatbepaling A A A l gg ee m m ee ee n n De grondslagen die worden toegepast voor de waardering van de activa en de passiva en de resultaatbepaling zijn gebaseerd op historische kosten, tenzij anders vermeld in de verdere grondslagen. De gehanteerde grondslagen voor de waardering en de resultaatbepaling zijn ongewijzigd ten opzichte van het voorgaande boekjaar. De vergelijkende cijfers over 2020 zijn voor vergelijkingsdoeleinden aangepast. Het boekresultaat op desinvesteringen is met ingang van 2021 gepresenteerd ond er de afschrijvingskosten in plaats van onder de overige kosten. Dit is toegelicht in noot 28 ‘Afschrijvingskosten’. V V a a VaV VaV ss tt ee aa cc tt ii v v aa M M aa tt ee rr ii ëë ll ee v v aa ss tt ee aa cc tt ii v v aa Materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de kostprijs, verminderd met de cumulatieve afschrijvingen en de cumulatieve bijzondere waardeverminderingen. De kosten van periodiek groot onderhoud zijn bij de initiële opname verwerkt in de boekwaarde van het actief op basis van de componentenbenadering. Rentelasten worden geactiveerd als deze betrekking hebben op de aankoop, constructie of productie van kwalificerende activa, waarvoor geldt dat het actief noodzakelijkerwijze pas na een aanzienlijke tijdsperiode (langer dan één jaar) klaar is voor het beoogde gebruik. Afschrijvingen worden bepaald door de kosten van de materiële vaste activa minus hun geschatte restwaarde lineair af te schrijven over hun geschatte gebruiksduur. Op grond en terreinen en gas in de leidingen wordt niet afgeschreven. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 161 E en belangrijk deel van de activa is bedoeld voor de gereguleerde bedrijfsactiviteiten. Regulering van de t oekomstige kasstromen door de toezichthouder bepaalt mede de realiseerbare waarde van de gereguleerde a ctiva. Hierbij zijn belangrijke schattingen en oordelen van het management vereist, onder andere ten aanzien van d e levensduur, restwaarde en de toekomstige kasstromen uit hoofde van het gastransport. De restwaarde van het a ctief, de gebruiksduur en de afschrijvingsmethodes worden jaarlijks beoordeeld. In noot 5 ‘Materiële vaste activa’ i s een nadere toelichting opgenomen inzake de verwachte gebruiksduur van de activa. D e materiële vaste activa worden onderscheiden naar categorieën. Per categorie is de levensduur en de b ijbehorende afschrijvingstermijn bepaald. In noot 5 ‘Materiële vaste activa’ is toegelicht welke categorieën zijn o nderkend alsmede wat de afschrijvingstermijn per categorie is. B ijdragen van derden in de kosten van de aanleg van de energie-infrastructuur worden op de investeringen in m indering gebracht, voor zover het overheidsbijdragen (waaronder subsidies) of andere niet-transportcapaciteit g erelateerde bijdragen betreft. Klantbijdragen voor investeringen die wel gerelateerd zijn aan transportcapaciteit, w orden als contractverplichting opgenomen in de balans overeenkomstig de bepalingen van IFRS 15 en worden o vereenkomstig de looptijd van het contract met de klant periodiek ten gunste van de winst-en-verliesrekening g ebracht. Als sprake is van een significante financieringscomponent in de klantbijdragen, worden de fi nancieringslasten verantwoord onder de financiële lasten. Onder het hoofd ‘Netto-omzet’ in deze grondslagen w ordt de voornoemde verwerking nader toegelicht. M ateriële vaste activa die op balansdatum nog niet in bedrijf zijn, worden verantwoord onder de ‘vaste b edrijfsmiddelen in uitvoering’. Na de ingebruikname worden de betreffende activa naar hun aard gerubriceerd o nder één van de hoofdcategorieën. De hoeveelheden gas en stikstof die permanent aanwezig zijn in de p ijpleidingen en cavernes en die benodigd zijn voor het gastransport en de gasopslag en de daaraan gerelateerde d iensten, worden opgenomen onder de ‘andere vaste bedrijfsmiddelen’. In geval van mutaties in de permanente g asvoorraden geldt dat het begrip kostprijs wordt ingevuld door gebruikmaking van de gemiddelde gasprijs van de p eriode waarin de mutatie plaatsvond. E en winst of een verlies op de desinvestering van een materieel vast actief wordt verwerkt onder de a fschrijvingskosten in de winst-en-verliesrekening op het moment van buitengebruikstelling. D e materiële vaste activa waarvan de vennootschap op grond van een leaseovereenkomst het gebruiksrecht heeft, w orden eveneens in de balans opgenomen. Zie hiervoor ook de grondslagen onder het hoofd ‘Leasing’. II nn v v ee s s tt ee rr ii nn g g ee nn ii nn jj oo ii nn tt oo pp ee rr aa tt ii oo nn s s I nvesteringen in joint operations zijn deelnemingen waarin de vennootschap gezamenlijke zeggenschap uitoefent e n waarbij de vennootschap rechten ten aanzien van de activa heeft en verplichtingen ten aanzien van de schulden v an de deelneming. I n de financiële overzichten worden de rechten ten aanzien van de activa en verplichtingen ten aanzien van de s chulden van de deelneming en de bijbehorende rechten op de opbrengsten en lasten van de joint operations o pgenomen. I I n n v v e e ss t t e e r r i i n n gg e e n n i i n n jj o o i i n n t t v v e e n n t t u u r r e e ss I nvesteringen in joint ventures zijn deelnemingen waarin de vennootschap met andere partijen gezamenlijke z eggenschap uitoefent en rechten heeft op de netto-activa van de deelnemingen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 162 Deze deelnemingen worden volgens de equity-methode gewaardeerd. Overeenkomstig deze methode worden de deelnemingen opgenomen tegen de verkrijgingsprijs (inclusief goodwill) vermeerderd met het aandeel in het resultaat en het aandeel in de overige gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten vanaf het moment van verwerving en verminderd met het aandeel in de dividenduitkeringen. In de winst-en-verliesrekening en in het geconsolideerde overzicht van het totaalresultaat wordt het aandeel van de vennootschap in het (totaal)resultaat van de joint ventures opgenomen. I I n n v v ee ss tt ee r r i i n n gg ee n n i i n n gg ee aa s s s s sss sss oo cc i i ee ee r r dd ee dd ee ee l l n n ee m m i i n n gg ee n n Investeringen in geassocieerde deelnemingen zijn deelnemingen waarin de vennootschap invloed van betekenis uitoefent op het zakelijke en financiële beleid, maar waarover geen overheersende zeggenschap kan worden uitgeoefend. Deze deelnemingen worden volgens de equity-methode gewaardeerd. Overeenkomstig deze methode worden de deelnemingen opgenomen tegen de verkrijgingsprijs (inclusief goodwill) vermeerderd met het aandeel in het resultaat en het aandeel in d e overige gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten vanaf het moment van verwerving en verminderd met het aandeel in de dividenduitkeringen. In de winst-en-verliesrekening wordt het aandeel van de vennootschap in het resultaat van de geassocieerde deelnemingen opgenomen. E E l l i i m m i i n n aa tt i i ee v v aa n n tt r r aa n n ss aa cc tt i i ee ss m m ee tt dd ee ee l l n n ee m m i i n n gg ee n n Niet-gerealiseerde winsten uit hoofde van transacties met deelnemingen verwerkt volgens de equity-methode, worden geëlimineerd naar rato van het belang dat de vennootschap in de deelneming heeft. OO v v ee rr ii gg igi igi ee dd ee ee ll nn ee mm ii nn gg ee nn Overige deelnemingen worden op basis van IFRS 9 na de eerste verwerking gewaardeerd tegen reële waarde, waarbij niet-gerealiseerde winsten of verliezen worden verwerkt in het totaalresultaat. Er vindt geen recycling via de winst-en-verliesrekening plaats. Bij het bepalen van de reële waarde van de overige deelnemingen maakt het management aannames en schattingen, onder andere ten aanzien van de verwachte toekomstige kasstromen en de disconteringsvoet. In noot 9 ‘Overige deelnemingen’ zijn de voornaamste aannames en veronderstellingen nader toegelicht. In het geval dat de reële waarde niet betrouwbaar kan worden vastgesteld op basis van deze aannames, wordt de kostprijs of nettovermogenswaarde gehanteerd als benadering van de reële waarde en is dit gegeven vermeld in de toelichting op de jaarrekening. Het resultaat deelneming van de overige deelnemingen wordt in de winst-en-verliesrekening verwerkt op het moment d at formeel besloten is tot het uitkeren van d ividend door deze deelnemingen dan wel het moment van betaalbaarstelling. BB i i jj ijiiji zz jzj jzj oo nn dd ee rr ee w w aa aa rr dd ee v v ee rr mm ii nn dd ee rr ii nn gg ee nn v v aa nn v v aa ss tt ee aa cc tt ii v v aa Aan het eind van iedere verslaggevingsperiode onderzoekt de vennootschap of sprake is van een bijzondere waardevermindering van de vaste activa, waaronder de materiële en de financiële vaste activa. Het management bepaalt daartoe de realiseerbare waarde van de activa. De realiseerbare waarde is de hoogste van de directe en de indirecte opbrengstwaarde. Als de realiseerbare waarde lager is dan de boekwaarde, dan wordt het verschil ten laste van de winst-en-verliesrekening gebracht. De aard van de materiële vaste activa leidt ertoe dat de realiseerbare waarde veelal niet per actief kan worden bepaald. In deze gevallen wordt de realiseerbare waarde bepaald van de kasstroomgenererende eenheid waartoe het actief behoort. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 163 D e vennootschap onderzoekt ook periodiek of een bijzonder waardeverminderingsverlies dat in voorgaande p erioden is verantwoord, niet meer bestaat of is afgenomen. Als wordt vastgesteld dat een in het verleden v erantwoord bijzonder waardeverminderingsverlies niet meer bestaat of is afgenomen, dan wordt de t oegenomen boekwaarde van de desbetreffende activa of kasstroom genererende eenheid niet hoger gesteld dan d e boekwaarde die bepaald zou zijn als geen bijzondere waardevermindering voor het actief of de kasstroom g enererende eenheid zou zijn verantwoord. Een eventuele terugname wordt in de winst-en-verliesrekening v erantwoord. V V l oo t t t t ee n n dd ee aa cc t t ii v v aa V V o o Vo V Vo V oo rr rr aa dd ee nn V oorraden worden opgenomen tegen kostprijs uitgaande van de gemiddelde inkoopprijzen of lagere realiseerbare w aarde. De kostprijs bestaat uit de verkrijgings- of vervaardigingsprijs, vermeerderd met eventuele overige kosten o m de voorraden op hun huidige plaats en in hun huidige staat te brengen. De opbrengstwaarde is gebaseerd op de m eest betrouwbare schatting van het bedrag dat de voorraden maximaal zullen opbrengen, onder aftrek van nog t e maken kosten. HH aa nn dd ee ll s s - - ee nn oo vv ee rr ii g g ig i ig i ee v v oo rr dd ee rr ii nn g g ee nn H andels- en overige vorderingen worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen de reële waarde. V orderingen op handelsdebiteuren en overige vorderingen worden na eerste opname gewaardeerd tegen g eamortiseerde kostprijs, omdat het businessmodel van de vennootschap toeziet op het incasseren van de c ontactuele kasstromen uit hoofde van voornoemde vorderingen en de kasstromen uitsluitend toezien op de b etaling van de verschuldigde hoofdsom plus eventuele interest. D e vennootschap past vanwege de korte looptijd van de handels- en overige vorderingen de vereenvoudigde m ethode van IFRS 9 toe voor het waarderen van de handels- en overige vorderingen (op basis van de lifeti me e xpected credit losses). Hierbij wordt een voorziening gevormd ter dekking van de verwachte kredietverliezen, g ebaseerd op de nog te ontvangen bedragen en de waarschijnlijkheid van niet-betaling. Ook wordt rekening g ehouden met eventuele verkregen zekerheden, die het kredietverlies mogelijk kunnen beperken. O nder de post handelsvorderingen zijn ook de per balansdatum nog niet gefactureerde bedragen begrepen van in h et boekjaar verleende diensten. Als daartoe een objectieve aanleiding is, wordt hierop ook een voorziening w egens oninbaarheid gevormd. L L ii qq uu ii dd ee mm ii dd dd ee ll ee nn L iquide middelen omvatten de beschikbare geldmiddelen in de vorm van uitstaande bedragen bij banken en bij a ndere derden, zoals bankrekeningen of tegoeden in de vorm van deposito’s of callgelden. Een deposito komt a lleen in aanmerking als kasequivalent als dit binnen negentig dagen kan worden omgezet in een gekend bedrag a an geldmiddelen en niet onderhevig is aan een significant risico van waardeverminderingen. D e liquide middelen worden aangehouden met als doel aan de kortlopende verplichtingen te kunnen voldoen en w orden in beginsel niet aangehouden voor het doen van investeringen of voor andere doeleinden. A A A f f gg ee l ee ii dd ee fi fi n n aa n n cc ii ëë l ee ii n n ss t t r r uu m m ee n n t t ee n n C C aa s s hh fl fl oo ww hh ee d d g g dg d dg d ee aa cc cc oo uu nn tt ii nn g g I n een beperkt aantal gevallen maakt de vennootschap gebruik van afgeleide financiële instrumenten ten einde fi nanciële risico’s ingevolge toekomstige transacties (kasstromen) te beheersen. Dit betreft bijvoorbeeld v alutatermijncontracten die ingezet worden om koersrisico’s op toekomstige transacties in vreemde valuta af te Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 164 dekken. Deze instrumenten worden bij de eerste opname verantwoord tegen de reële waarde per de datum waarop het contract is aangegaan (in beginsel is de waarde bij inceptie nihil). Vervolgens wordt de reële waarde aan het eind van iedere verslaggevingsperiode opnieuw bepaald. De winst of het verlies op het effectieve deel van het afdekkinginstrument wordt verwerkt in de cash flow hedge reserve in het eigen vermogen, onder aftrek van uitgestelde belastingen. Een eventueel ineffectief gedeelte van de afdekking wordt onmiddellijk in de winst-en- verliesrekening verwerkt. Wanneer een afdekkinginstrument wordt afgewikkeld, blijft de winst of het verlies op het effectieve deel in het eigen vermogen opgenomen, voor zover naar verwachting de onderliggende kasstroom nog zal plaatsvinden. Als de onderliggende kasstroom niet langer verwacht wordt, wordt de winst of het verlies op het effectieve deel, dat is uitgesteld in het eigen vermogen, onmid dellijk ten gunste of ten laste gebracht van de winst-en-verliesrekening. De afgeleide financiële instrumenten die aangewezen en effectief zijn in het kader van hedge accounting, worden verwerkt overeenkomstig de afgedekte positie. Aankelijk van de aard en de looptijd van de afgedekte positie vindt rubricering als langlopend of kortlopend plaats. G G rr oo nn dd s s dsd dsd tt oo ffff ee ffeff ffeff nn cc oo nn tt rr aa cc tt ee nn Contracten gesloten voor de inkoop van hulpstoffen, zoals energie ten behoeve van eigen gebruik in de normale bedrijfsactiviteiten, worden in overeenstemming met IFRS 9.2.4 niet in de balans opgenomen. OO v v ee r r i i gg igi igi ee aa f f gg fgffgf ee l l ee i i dd ee fi fi n n aa n n cc i i ëë l l ee i i n n ss tt r r uu m m ee n n tt ee n n Voor overige afgeleide financiële instrumenten waarvoor geen cash flow hedge accounting wordt toegepast, worden veranderingen in de reële waarde vanaf eerste opname direct verwerkt in de winst-en-verliesrekening. Als de reële waarde van een derivaat positief is, wordt het instrument opgenomen onder de post overige vorderingen. Als de waarde van een derivaat negatief is, vindt verantwoording plaats onder de post overige schulden. Aankelijk van de aard en de looptijd van het ond erliggend contract vindt rubricering als langlopend of kortlopend plaats. L L a a LaL LaL n n gg l l o o p p e e n n dd e e s s c c h h u u l l dd e e n n Dit betreft verplichtingen met een resterende nominale looptijd van meer dan één jaar. De aflossingsverplichtinge n die binnen één jaar vervallen worden opgenomen onder kortlopende schulden. Rentedragende leningen worden bij de eerste opname gewaardeerd tegen reële waarde, verminderd met de transactiekosten en disagio. Na de eerste opname worden de rentedragende leningen gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve-rentemethode, waarbij de transactiekosten en het disagio ten laste van de winst-en-verliesrekening gebracht worden in de periode waarop zij betrekking hebben. De nog niet i n de winst-en-verliesrekening verwerkte bedragen van het disagio en de transactiekosten worden verwerkt als verlaging van de langlopende schulden waarop ze betrekking hebben. Voor bepaalde leningen is de te betalen couponrente mede gebaseerd op te bereiken toekomstige duurzaamheidsdoelstellingen. Als deze duurzaamheidsdoelstellingen niet worden behaald, leidt dit tot een verhoging van de couponrente. Aan het eind van iedere verslagperiode evalueert de vennootschap d e verwachte realisatie van de duurzaamheidsdoelstellingen. Als de vennootschap verwacht dat de duurzaamheidsdoelstellingen niet worden behaald, dan wordt de effectieve rente vanaf dat moment hierop aangepast en komen de additionele rentekosten op basis van de effectieve-rentemethode ten laste van de winst-en-verliesrekening. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 165 D e leningen worden verwijderd uit de balans op het moment dat de contractuele verplichting is vervallen of v erlopen. P P ee r r ss oo n n ee ee l l ss bb ee l l oo n n i i n n g g ee n n D e personeelsbeloningen worden als last in de winst-en-verliesrekening verantwoord in de periode waarin de a rbeidsprestatie wordt verricht en, voor zover nog niet uitbetaald, als verplichting op de balans opgenomen. O nder de personeelskosten wordt verstaan alle kosten die verband houden met personeelsbeloningen tijdens en n a afloop van het dienstverband. De verplichtingen van de vennootschap met betrekking tot personeelsbeloningen o mvatten naast de in rechte afdwingbare verplichtingen, ook eventuele verplichtingen waarbij sprake is van een s ituatie waarin de vennootschap geen ander reëel alternatief heeft dan het nakomen van die verplichting (‘feitelijke v erplichtingen’). D e verplichtingen met betrekking tot de personeelsbeloningen hebben betrekking op pensioenverplichtingen, j ubileumuitkeringen en de kosten van de secundaire arbeidsvoorwaarden na pensionering voor post-actieve en g epensioneerde werknemers. P P ee r r ss oo n n ee l ee v v oo oo r r z z ii ee n n ii n n gg ee n n D e personele voorzieningen bestaan uit de voorziening voor pensioenverplichtingen en overige personele v oorzieningen. PP ee nn ss ii oo ee nn rr e e gg ege ege ee ll ii nn gg ee nn D e vennootschap is pensioenregelingen aangegaan die haar werknemers aanspraak geven op onder andere o uderdoms- en nabestaandenpensioen. V oor de medewerkers van Gasunie in Nederland geldt een collectief beschikbare premieregeling (toegezegde- b ijdrageregeling) die een looptijd had tot en met 31 december 2021. De regeling houdt in dat de vennootschap zich v erplicht heeft tot het betalen van een vaste, vooraf vastgestelde, premie. Deze premie is gebaseerd op een v oorwaardelijk middelloonsysteem, in lijn met de vigerende fiscale- en pensioenwetgeving. De pensioenopbouw i n het voorwaardelijk middelloonsysteem is gemaximeerd op 1,875% per jaar over de gemiddelde p ensioengrondslag tot ten hoogste het wettelijk maximaal pensioengevend salaris. De pensioenopbouw is niet g egarandeerd. De verschuldigde premie uit hoofde van de pensioentoezeggingen aan de werknemers wordt b etaald aan de Stichting Pensioenfonds Gasunie. De Stichting voert de pensioenregeling uit. Voor 2022 en verder is o pnieuw een collectief beschikbare premieregeling (toegezegde-bijdrageregeling) overeengekomen. V oor de werknemers van Gasunie Deutschland, die vanaf 2012 in dienst zijn getreden, is sprake van een regeling die i s herverzekerd bij een pensioenfonds. Ook deze regeling kwalificeert als een toegezegde bijdrageregeling. De w erkgeversbijdrage wordt per jaar bepaald en bedraagt voor 2021 4% van het pensioengevend salaris tot aan de v astgestelde drempelwaarde en 15% van het pensioengevend salaris boven de vastgestelde drempelwaarde. U itgangspunt bij de verwerking van de voornoemde regelingen is dat de in de verslagperiode te verwerken p ensioenlast gelijk is aan de over die periode aan de pensioenuitvoerder verschuldigde pensioenpremies. Voor z over de verschuldigde premies op balansdatum nog niet zijn voldaan, wordt hiervoor een verplichting o pgenomen. Als de op balansdatum reeds betaalde premies de verschuldigde premies overtreffen, wordt een o verlopende actiefpost opgenomen voor zover sprake zal zijn van terugbetaling door het fonds of van v errekening met in de toekomst verschuldigde premies. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 166 De contante waarde van de voorziening voor de pensioenverplichting voor de werknemers van Gasunie Deutschland die vóór 2012 in dienst zijn getreden, wordt berekend in overeenstemming met de projected unit credit method. In de berekening zijn belangrijke aannames gedaan over de marktrente op bedrijfsobligaties van hoge kwaliteit ter bepaling van de disconteringsvoet, de verwachte toekomstige salarisverhogingen, de verwachte toekomstige pensioenverhogingen en de gemiddelde levensverwachting. Voor aanvullende informatie over deze variabelen wordt verwezen naar noot 20 ‘Personeelsbeloningen’ van de nadere toelichting op de geconsolideerde jaarrekening. Actuariële winsten en verliezen en ervaringsaanpassingen worden verantwoord in het overzicht van het totaalresultaat en vervolgens verwerkt in het eigen vermogen in de periode waarin zij zich voordoen, onder aftre k van uitgestelde belastingen. Jaarlijks worden de relevante actuariële berekeningen opgesteld en beoordeeld door externe actuarissen. De overige personele voorzieningen worden hierna toegelicht. V V o o VoV VoV oo rr zz ii ee nn ii nn gg v v oo oo rr jj uu b b ii ll ee uu mm uu ii tt kk ee rr ii nn gg ee nn De voorziening heeft betrekking op de jubileumuitkeringen die de vennootschap uitkeert aan haar werknemers bij dienstjubilea. Er is rekening gehouden met de kans dat de uitkering plaatsvindt en met een disconteringsvoet vóór belastingen, die rekening houdt met de huidige marktbeoordelingen voor de tijdswaarde van geld en de risico’s die inherent zijn aan de verplichting. V V o o VoV VoV oo r r z z i i ee n n i i n n gg v v oo oo r r kk o o ss oso oso tt ee n n v v aa n n dd ee ss ee cc uu n n dd aa i i r r ee aa r r bb ee i i dd ss dsd dsd v v oo oo r r w w aa aa r r dd ee n n n n aa p p ee n n ss i i oo n n ee r r i i n n gg v v oo oo r r p p o o ss oso oso tt - - aa cc tt i i ee v v ee ee n n gg ee p p ee n n ss i i oo n n ee ee r r dd ee w w e e rr kk nn e e mm e e rr ss De voorziening heeft betrekking op de vergoeding die de vennootschap verstrekt aan haar werknemers na hun pensionering. De voorziening vertegenwoordigt de contante waarde van de al ingegane verplichtingen met betrekking tot post-actieve en gepensioneerde werknemers. Er is rekening gehouden met de levensverwachting en met een disconteringsvoet vóór belastingen, die rekening houdt met de huidige marktbeoordelingen voor de tijdswaarde van geld en de risico’s die inherent zijn aan de verplichting. Aan het eind van iedere verslaggevingsperiode worden de veronderstellingen die ten grondslag liggen aan de personele voorzieningen getoetst en bijgesteld aan de hand van overlevingstafels en rente- en kostenontwikkelingen. OO v v ee r r ii gg ee v v oo oo r r z z ii ee n n ii n n gg ee n n Een voorziening wordt in de balans opgenomen wanneer er sprake is van: een in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting, die het gevolg is van een gebeurtenis in het verleden; waarvan een betrouwbare schatting kan worden gemaakt; en het waarschijnlijk is dat voor afwikkeling van die verplichting een uitstroom van middelen nodig is. Het bedrag opgenomen als voorziening is de best mogelijke schatting op de balansdatum van de uitgaven die vereist zijn om aan de bestaande verplichting te voldoen, rekening houdend met de waarschijnlijkheid van de gebeurtenis. De overige voorzieningen betreffen de voorziening voor bepaalde opruimingskosten en saneringen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 167 V V o o VoV VoV oo rr zz ii ee nn ii nn gg v v oo oo rr oo pp rr uu ii mm ii nn gg ss kk o o ss oso oso tt ee nn ee nn ss aa nn ee rr ii nn gg ee nn Deze voorziening wordt gevormd naar aanleiding van besluiten van de vennootschap om binnen afzienbare tijd specifiek aanwijsbare activa buitengebruik te stellen, te verwijderen of te saneren en waarvoor wetgeving dat in voorkomende gevallen vereist. De omvang van de voorziening wordt mede bepaald aan de hand van ervaringscijfers van eerdere opruimingen en saneringen. De voorziening is gewaardeerd op de contante waarde van de uitgaven die naar verwachting vereist zullen zijn o m de verplichting af te wikkelen. De disconteringsvoet wordt bepaald vóór belastingen en houdt rekening met de huidige marktbeoordelingen voor de tijdswaarde van geld en de risico’s die inherent zijn aan de verplichting. L L e e aa s s ii n n gg De initiële verwerking en waardering van leases is als volgt: De vennootschap onderscheidt leaseverplichtingen in lease en non-lease componenten. De non-lease componenten vallen niet onder de reikwijdte van IFRS 16. De kosten ingevolge deze non-lease componenten worden verantwoord in de winst-en-verliesrekening in de periode waarop ze betrekking hebben; De verwachte looptijd van de leaseverplichting wordt bepaald op basis van de contractuele looptijd van de overeenkomst, waarbij rekening is gehouden met de optionele verlengingsmogelijkheden, in het geval de vennootschap redelijkerwijs verwacht hiervan gebruik te maken; Indien van toepassing wordt bij de waardering van de leaseverplichtingen rekening gehouden met restwaardegaranties, significante variabele leasebetalingen en boeteclausules; De leaseverplichtingen worden in beginsel contant gemaakt tegen de impliciete rentevoet. Waar de impliciete rentevoet niet direct uit de leaseovereenkomst afleidbaar is, wordt gebruik gemaakt van de incrementele rentevoet van de vennootschap. Voor portfolio’s van leases met vergelijkbare condities is gebruik gemaakt van een rentevoet die voor het portfolio als geheel representatief is; Het gebruiksrecht actief dat met de lease is verbonden, wordt initieel tegen contante waarde van de leaseverplichting in de balans opgenomen, eventueel vermeerderd met direct toerekenbare bijkomende kosten; De leaseovereenkomsten met een looptijd van korter dan één jaar of met een contractwaarde van minder dan € 5.000 zijn overeenkomstig de uitzonderingsbepalingen van IFRS 16 niet in de balans opgenomen. De bij de leaseverplichting behorende activa zijn verantwoord onder de materiële vaste activa in de hoofdcategorie gebruiksrecht activa. De vervolgwaardering van de leases is als volgt: Gebruiksrecht activa zijn gewaardeerd tegen de kostprijs, verminderd met de lineaire afschrijving berekend over de verwachte looptijd van de leaseovereenkomst en met eventuele bijzondere waardeverminderingsverliezen. Bepaling van de kostprijs is hiervoor toegelicht onder d e initiële verwerking en waard ering van leases; De leaseverplichtingen worden na eerste opname gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs op basis va n de effectieve-rentemethode; Indien de uitgangspunten in de leaseovereenkomst wijzigen (bijvoorbeeld door indexering of andere modificaties), wordt de boekwaarde van de leaseverplichting en het gebruiksrecht actief opnieuw bepaald en in de balans verwerkt. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 168 H H aa n n dd e e l s s - - e e n n o o v v e e r r ii gg e e k k o o r r t t l o o p p e e n n dd e e s s c c h h u u l dd e e n n K ortlopende schulden en overige financiële verplichtingen worden na eerste opname gewaardeerd tegen de g eamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve-rentemethode. De effectieve rente wordt direct in de winst- e n-verliesrekening verwerkt. N N ee t t t t oo - oo m m z z ee t t O nder netto-omzet wordt verstaan de opbrengsten van aan derden geleverde diensten inzake gastransport en g asopslag en daaraan gerelateerde diensten, onder aftrek van kortingen (bij niet-gereguleerde diensten) en over d eze omzet geheven belastingen, zoals omzetbelasting. Hierbij maakt de vennootschap inschattingen over het r isico van kredietverlies door niet-betaling en, in het geval van contractverplichtingen door klantbijdragen, van de r elevante rentevoet. A ls het resultaat van een transactie aangaande het verlenen van een dienst betrouwbaar kan worden geschat, w ordt de opbrengst met betrekking tot die dienst verwerkt naar rato van de verrichte prestaties in het boekjaar. D e vennootschap levert diensten op het gebied van gastransport, -opslag en aanverwante diensten. Deze diensten w orden aangeboden als capaciteitsdiensten. Hierbij verwerven klanten het recht om voor een vooraf o vereengekomen periode (uur, dag, maand, etc.) gebruik te maken van vooraf gecontracteerde capaciteiten. De v ennootschap beschouwt de dienst als geleverd en verantwoordt dienovereenkomstig de omzet over het verloo p v an de tijd. De realisatie van de netto-omzet kan betrouwbaar worden vastgesteld. De vennootschap ontvangt g een vergoeding van afnemers anders dan de vooraf overeengekomen bedragen. D e tarieven voor de gereguleerde activiteiten worden vastgesteld door onaankelijke toezichthouders in N ederland en Duitsland. Op de gereguleerde omzetten worden geen kortingen toegepast. Wel kan sprake zijn van k lantbijdragen in de aanleg of verbetering van transportinfrastructuur of kortingen/vooruitbetalingen in het niet- g ereguleerde domein. Deze worden onder IFRS 15 als contractverplichting beschouwd en in de balans opgenomen e n over de verwachte gebruiksduur van het actief periodiek ten gunste van de winst-en-verliesrekening gebracht. I n het geval een vooruitbetaling of korting een significante financieringscomponent bevat, wordt de hoogte van d eze component bepaald op basis van een schatting van de relevante rentevoet. De financieringscomponent w ordt verantwoord in de financiële baten en lasten in de periode waarop deze betrekking heeft. AA aa n n ii n n v v ee ss t t ee r r ii n n gg ee n n t t oo ee gg ee r r ee k k ee n n dd ee k k oo ss t t ee n n H ieronder worden begrepen de eigen bedrijfskosten ten dienste van de vervaardiging van materiële vaste activa. H et betreft voornamelijk de kosten van eigen en inleenpersoneel en een deel van de organisatiekosten van de o ndersteunende afdelingen. OO v v ee r r h h ee ii d d ss ss uu bb ss ii d d ii ee ss E xploitatiesubsidies worden ten gunste van de winst-en-verliesrekening van het jaar gebracht ten laste waarvan de g esubsidieerde bestedingen komen. Eventuele vooruitontvangen bedragen worden onder de kortlopende s chulden opgenomen. V ooruitontvangen investeringssubsidies worden initieel gepresenteerd onder de overlopende passiva. Deze i nvesteringssubsidies worden vervolgens, zodra de investeringsuitgaven aanvangen en voldoen aan de v oorwaarden voor activering, in mindering gebracht op de materiële vaste activa waarvoor de subsidie is beschikt. O O v v e e r r i i g g e e k k o o s s t t e e n n D e kosten worden bepaald op historische basis, met inachtneming van de hiervoor al vermelde grondslagen voor d e waardering en worden toegerekend aan de verslagperiode waarop zij betrekking hebben. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 169 F F ii n n aa n n c c ii ë ë l e e b b aa t t e e n n e e n n l aa s s t t e e n n Hieronder worden begrepen de baten en de lasten die verband houden met de financiering en soortgelijke baten en lasten. Rentebaten en soortgelijke baten worden verantwoord in de periode waartoe zij behoren, rekening houdend met de effectieve rentevoet van de desbetreffende actiefpost, indien hun bedrag bepaalbaar is en hun ontvangst waarschijnlijk. Rentelasten en soortgelijke lasten worden verantwoord in de periode waartoe zij behoren. Financiële lasten omvatten ook de amortisatie van disagio en transactiekosten en betaalde premies bij tussentijdse terugkoop van obligatieleningen. De verwerking van de geactiveerde rentelasten is beschreven onder het hoofd ‘Materiële vaste activa’. B B ee l aa ss t t ii n n g g ee n n oo v v ee r r h h ee t t r r ee ss uu l t t aa aa t t Belastingen over het resultaat omvatten de over de verslagperiode en voorgaande periodes verschuldigde winstbelastingen en de uitgestelde belastingen. Deze belastingen worden in de winst-en-verliesrekening opgenomen, behalve voor zover deze betrekking hebben op posten die rechtstreeks in het eigen vermogen worden opgenomen, in welk geval het belastingeffect ook rechtstreeks in het eigen vermogen wordt verwerkt. De over het boekjaar verschuldigde belasting is d e naar verwachting te betalen belasting over de belastbare winst over het boekjaar, berekend aan de hand van belastingtarieven die zijn vastgesteld op verslagdatum, dan wel waartoe al materieel is besloten op verslagdatum, en eventuele correcties op de over voorgaande jaren verschuldigde belasting. De verschuldigde belasting wordt berekend rekening houdend met fiscaal vrijgestelde posten en geheel of gedeeltelijk niet-aftrekbare kosten. Als de boekwaarde van de activa en d e verplichtingen voor de financiële verslaggeving afwijkt van de fiscale boekwaarde, is sprake van tijdelijke verschillen. Voor alle belastbare tijdelijke verschillen wordt een uitgestelde belastingverplichting opgenomen. Voor alle verrekenbare tijdelijke verschillen wordt een uitgestelde belastingvordering opgenomen, voor zover het waarschijnlijk is dat er voldoende fiscale winst beschikbaar zal zijn voor toekomstige verrekening. Hiertoe zijn door de vennootschap aannames gedaan over de toekomstige fiscale winsten en het moment van realisatie van de tijdelijke verschillen. De uitgestelde belastingverplichtingen en -vorderingen worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. Bij de waardering worden de belastingtarieven gehanteerd die naar verwachting van toepassing zullen zijn op de periode waarin realisatie zal plaatsvinden op basis van de belastingtarieven en de belastingwetgeving waarvan het wetgevingsproces materieel is afgerond op balansd atum. De uit eventuele tariefswijziging van de vennootschapsbelasting voortvloeiende mutaties worden verwerkt in de winst-en-verliesrekening, met uitzondering van de mutaties die oorspronkelijk rechtstreeks zijn verwerkt in het eigen vermogen. Deze mutaties worden rechtstreeks in het eigen vermogen verwerkt. (Uitgestelde) belastingvorderingen en -verplichtingen worden gesaldeerd indien: een wettelijk a fd wingbaar recht bestaat om de belastingvorderingen en -verplichtingen te salderen en de vorderingen en verplichtingen samenhangen met door dezelfde belastingautoriteit opgelegde winstbelasting aan dezelfde belasting verschuldigde entiteit; en/of; op verschillende belasting verschuldigde entiteiten die voornemens zijn de belastingvorderingen en - verplichtingen te salderen of waarvan de belastingvorderingen en -verplichtingen gelijktijdig worden gerealiseerd. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 170 Tussen N.V. Nederlandse Gasunie en haar Nederlandse 100%-groepsmaatschappijen bestaat een fiscale eenheid voor de Nederlandse vennootschapsbelasting. Tussen Gasunie Deutschland GmbH & Co. KG (Gasunie Deutschland) en haar Duitse 100%-groepsmaatschappijen bestaat een fiscale eenheid voor de Duitse vennootschapsbelastingen. F F ii n n aa n n cc ii ëë l ee ii n n ff oo r r m m aa t t ii ee p p ee r r ss ee gg m m ee n n t t Informatie over de bedrijfsactiviteiten waarover afzonderlijke financiële informatie beschikbaar is en waarvan de bedrijfsresultaten regelmatig worden beoordeeld door het management, dient per segment toegelicht te worden. De vennootschap heeft de onderstaande operationele segmenten gedefinieerd: Gasunie Transport Services Gasunie Deutschland Participations Voor een nadere toelichting op de financiële informatie per segment wordt verwezen naar noot 3 ‘Financiële informatie per segment’ van de nadere toelichting op de geconsolideerde jaarrekening. K K aa s s s s t t r r o o o o m m o o v v e e r r z z i i c c h h t t De kasstroom uit operationele activiteiten wordt op basis van de indirecte methode bepaald, uitgaande van de netto-omzet in de geconsolideerde winst-en-verliesrekening. De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht bestaan uit de liquide middelen en soortgelijke tegoeden die zonder beperkingen en zonder significant risico van waardeverminderingen als gevolg van de transactie kunnen worden omgezet in geldmiddelen. De vennootschap presenteert ontvangen en betaald e rente, ontvangen dividenden van joint ventures, geassocieerde deelnemingen en overige deelnemingen en betaalde vennootschapsbelasting als onderdeel van de kasstroom uit operationele activiteiten. De verkrijgingsprijs van acquisities is opgenomen onder de kasstroom uit investeringsactiviteiten, voor zover betaling in geld heeft plaatsgevonden. De in de geacquireerde deelneming of activiteiten aanwezige geldmiddelen zijn op de aankoopprijs in mindering gebracht. Kasstromen uit afgeleid e financiële instrumenten die worden verantwoord als cash flow hedge, worden in dezelfde categorie ingedeeld als de kasstromen uit de afgedekte posities. G G ee b b ee uu r r tt ee n n ii ss ss ee n n n n aa b b aa l aa n n ss dd aa tt uu m m Gebeurtenissen die nadere informatie geven over de feitelijke situatie per balansdatum en die blijken tot aan de datum van het opmaken van de jaarrekening worden verwerkt in de jaarrekening. Gebeurtenissen die geen nadere informatie geven over de feitelijke situatie per balansdatum worden niet in de jaarrekening verwerkt. Als dergelijke gebeurtenissen van belang zijn voor de oordeelsvorming van de gebruikers van de jaarrekening, worden de aard en de geschatte financiële gevolgen ervan toegelicht in d e jaarrekening. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 171 11 Nadere toelichting op de geconsolideerde jaarrekening 1. Significante aangelegenheden en gebeurtenissen in 2021 COVID-19-pandemie Als Europees energie infrastructuurbedrijf heeft Gasunie de gevolgen van de COVID-19-pandemie op de bedrijfsvoering en op de financiële positie continu bewaakt. De vennootschap heeft hierbij uiteenlopende scenario’s overwogen die gedurende 2021 telkens zijn geactualiseerd aan de hand van de meeste recente informatie en ontwikkelingen. Er zijn aanvullende maatregelen genomen om de operationele bedrijfsvoering, waaronder onder meer de continuïteit van het gastransport en de gasopslag, veilig en betrouwbaar te kunnen blijven uitvoeren. De financiële resultaten over 2021 en de balanspositie ultimo 2021 zijn niet significant nadelig beïnvloed door de pandemie. Er zijn geen belangrijke bedrijfsactiviteiten stopgezet en grote investeringsprojecten vonden – waar noodzakelijk met aanpassingen als gevolg van aangescherpte (veiligheids)richtlijnen – d oorgang. Wel is de uitvoering van enkele belangrijke projecten vertraagd door de gevolgen van de pandemie. De omzet en kosten van zowel de gereguleerde activiteiten als de niet-gereguleerde of van regulering vrijgestelde activiteiten wijken als gevolg van de pandemie niet substantieel af van het businessplan. Er hebben in 2021 geen aanpassingen plaatsgevonden in de verwerking van de verkoop-, inkoop- en leasecontracten. De bestaande contracten geven geen aanleid ing tot het opnemen van additionele verplichtingen of voorzieningen in de balans. De herfinancieringskalender is door de pandemie niet gewijzigd. Ook de liquiditeitspositie is goed, inclusief toegang tot de geld- en kapitaalmarkten. De vennootschap heeft geen beroep gedaan op de financiële noodmaatregelen die de overheden in Nederland en Duitsland hebben ingeroepen. De COVID-19-pandemie had geen belangrijke gevolgen voor de waardering van de handels- en overige vord eringen. Ook het dividendbeleid is niet gewijzigd. De vennootschap heeft in het bijzonder onderzocht of de COVID-19-pandemie invloed heeft gehad op de transacties die worden verwerkt overeenkomstig de onderstaande verslaggevingsstandaarden: Omzetverantwoording Waardering van vaste activa Financiële instrumenten Leases Voorzieningen Belastingen De vennootschap concludeert dat in 2021 – net als voor het boekjaar 2020 – de COVID-19-pandemie geen belangrijke gevolgen heeft gehad voor de toepassing van bovenstaande waarderingsgrondslagen. Voor het boekjaar 2022 verwacht de vennootschap eveneens geen belangrijke gevolgen voor de toepassing van bovenstaande waarderingsgrondslagen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 172 Ontwikkeling energiekosten De vennootschap zag zich in 2021 geconfronteerd met sterk toenemende kosten voor de inkoop van gas en elektriciteit ten behoeve van eigen gebruik voor het gastransport, balanceeracties in het gastransportnetwerk en de interne en externe productie van stikstof voor de kwaliteitsconversie. De prijzen van gas en elektriciteit kenden een bijzonder grillig verloop, met name in de tweede helft van het boekjaar. Van de totale toename in de energiekosten in 2021 is een bedrag van ongeveer € 80 miljoen tot € 85 het gevolg van hogere prijzen voor energie. Onder de huidige regulering in Nederland en Duitsland geldt dat de kosten die samenhangen met prijsontwikkeling van de energiekosten gedeeltelijk worden nagecalculeerd en worden verrekend in de toekomstige tarieven. Op 1 februari 2021 heeft de ACM het methodebesluit 2022-2026 voor groepsmaatschappij GTS gepubliceerd. Ten aanzien van de energiekosten van GTS wordt in het methodebesluit 2022-2026 geen nacalculatie op energieprijze n toegepast. De benadering van de ACM, waarbij het prijsrisico door GTS wordt gedragen, is naar de mening van GTS gebaseerd op een onjuist beeld van de energiekosten van GTS en de invloed die GTS hierop heeft en leidt tot onevenredige financiële risico’s voor de vennootschap. GTS heeft op 10 december 2021 een beroepsschrift ingediend bij het CBb tegen het methodebesluit 2022-2026, onder meer ten aanzien van het aspect van de energiekosten. Het is op de opmaakdatum van de jaarrekening 2021 nog niet bekend wanneer het CBb de ingestelde beroepen inhoudelijk behandelt. Meer informatie over de gevolgen van de energieprijsontwikkeling op de waardering van het gastransportnetwerk is opgenomen in noot 4 ‘Onderzoek naar bijzondere waardeverminderingen’. Dividenduitkering De vennootschap heeft in 2021 € 262,3 miljoen (boekjaar 2020: € 288,4 miljoen) dividend uitgekeerd aan haar enige aandeelhouder, de Staat der Nederlanden. Het betrof de resultaatbestemming over het boekjaar 2020, overeenkomstig het besluit van de algemene vergadering van 29 maart 2021. Nadere informatie hierover is opgenomen in noot 44 ‘Onverdeeld resultaat’. 2. Bedrijfscombinaties en nieuwe entiteiten In 2021 vonden geen bedrijfscombinaties plaats (2020: acquisitie ZEBRA gasleiding en de EHD-netten). Wel zijn in 2021 een aantal nieuwe entiteiten opgericht met als doel het verder vormgeven van de energietransitie. Deze nieuwe entiteiten richten zich onder andere op het ontwikkelen van CCS, warmte en waterstof activiteiten. De oprichting van deze entiteiten had geen significante invloed op het geconsolideerde resultaat en d e geconsolideerde kasstromen over 2021 of het geconsolideerde vermogen ultimo 2021 en is om die reden niet nader toegelicht in deze jaarrekening. De nieuw opgerichte entiteiten zijn opgenomen in noot 55 ‘Overzicht groepsmaatschappijen en deelnemingen’. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 173 3. Financiële informatie per segment D e financiële informatie wordt gesegmenteerd naar de activiteiten van de vennootschap. De operationele s egmenten weerspiegelen de managementstructuur. De vennootschap onderscheidt de volgende segmenten: GG aa ss uu n n ii ee T T r r aa n n ss p p oo r r t t SS ee r r vv rvr rvr ii cc ee ss Dit segment beslaat het netbeheer in Nederland en is verantwoordelijk voor de aansturing van het gastransport, de ontwikkeling van het netwerk en de bijbehorende installaties en het bevorderen van de marktwerking. GG aa ss uu n n ii ee D D ee uu t t ss cc h h l aa n n dd Dit segment beslaat het netbeheer in Duitsland en is verantwoordelijk voor de aansturing van het gastransport, de ontwikkeling van het netwerk en de bijbehorende installaties en het bevorderen van de marktwerking. P P aa r r tt i i cc ii p p aa tt ii oo n n ss Dit segment richt zich op het ontwikkelen van projecten ten behoeve van de energietransitie, het optimaal benutten van de bestaande deelnemingen en het faciliteren van de komst van nieuwe gasstromen naar Noordwest-Europa via LNG-aanvoer en lange afstandspijpleidingen. Onder dit segment vallen ook een aantal samenwerkingsverbanden voor pijpleidingen die het Gasunie-transportnet verbinden met buitenlandse markten. D e grondslagen voor de waardering en de resultaatbepaling van de segmenten zijn gelijk aan de grondslagen zoals g ehanteerd bij het opstellen van deze geconsolideerde jaarrekening. De activa, opbrengsten en resultaten van een s egment omvatten zowel posten die rechtstreeks tot dat segment behoren als posten die redelijkerwijs aan dat s egment kunnen worden toegerekend. Omdat de financiering van de vennootschap overwegend op c oncernniveau plaatsvindt, vindt geen segmentering van de passiva plaats en wordt hierover daarom niet separaat g erapporteerd. Transacties tussen bedrijven die toebehoren aan de segmenten worden verricht tegen een z akelijke grondslag. In de financiële informatie per segment worden transacties tussen segmenten geëlimineerd. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 174 Opbrengsten en resultaat per segment De informatie over de opbrengsten en het resultaat per segment is als volgt: In miljoenen euro's Netto-omz et Result aat 2021 2020 2021 2020 Segmenten \- Gasunie Transport Services 965,6 945,7 260,1 651,7 \- Gasunie Deutschland 298,8 310,9 138,5 166,8 \- Participations 167,9 151,9 16,5 40,2 Inter-segment elim inatie ‑46,0 ‑36,3 - - Segment entotaal 1.386,3 1.372,2 415,1 858,7 Saldo van niet-gealloceerde financiële baten en lasten en resultaat uit deelnemingen 4,8 ‑5,5 Result aat vóór belast ingen 419,9 853,2 Belastingen ‑109,2 ‑253,5 Opbrengst en en resultaat na belastingen 1.386,3 1.372,2 310,7 599,7 Gedurende 2021 heeft het segment Gasunie Transport Services voor €16,9 miljoen (2020: €8,9 miljoen), het segment Gasunie Deutschland voor €0,4 miljoen (2020: €0,1 miljoen) en het segment Participations voor €28,7 miljoen (2020: €27,3 miljoen) aan inter-segment diensten geleverd. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 175 Activa per segment De informatie over de activa per segment is als volgt: In miljoenen euro's Act iva 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Segmenten \- Gasunie Transport Services 6.591,9 6.898,7 \- Gasunie Deutschland 1.644,0 1.587,9 \- Participations 1.641,3 1.389,4 Segment entotaal 9.877,2 9.876,0 Niet-gealloceerde activa 602,6 510,0 Totaal activa 10.479,8 10.386,0 Als gevolg van de splitsing van GTS B.V. is ultimo 2021 een bedrag van €243,9 miljoen aan activa overgegaan van het segment Gasunie Transport Services naar het segment Participations. Nadere informatie over de splitsing van GTS B.V. is opgenomen in noot 38 ‘Financiële vaste activa’. Een nadere toelichting op de investeringen in de materiële vaste activa is opgenomen in noot 5 ‘Materiële vaste activa’. De gealloceerde activa omvat de materiële vaste activa, de investeringen in joint ventures en geassocieerde deelnemingen en de investeringen in de overige deelnemingen. De niet-gealloceerde activa bestaan uit de uitgestelde belastingvorderingen en de vlottende activa. De investeringen in en de afschrijvingen van materiële vaste activa en de andere belangrijke niet-geldelijke posten zijn als volgt: In miljoenen euro's Gasunie T ransport Services Gasunie Deut schland Part icipat ions Segment en totaal Investeringen materiële vaste activa 2021 212,5 95,0 4,3 311,8 2020 262,6 78,5 32,8 373,9 Afschrijvingen m ateriële vaste activa 2021 ‑265,8 ‑44,1 ‑37,5 ‑347,4 2020 ‑241,8 ‑40,9 ‑35,7 ‑318,4 Andere belangrijke niet-geldelijke posten 2021 0,8 2,6 0,8 4,2 2020 314,6 5,9 2,1 322,6 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 176 De andere belangrijke niet-geldelijke posten bestaan onder meer uit de mutaties in de personele\- en overige voorzieningen, de resultaten op desinvesteringen en bepaalde kosten van de toegezegd-pensioen regeling. In 2020 werden de andere belangrijke niet-geldelijke posten van het segment Gasunie Transport Services significant beïnvloed door het positieve effect van een terugname van een eerder verantwoorde bijzondere waardevermindering van €300,0 miljoen. Activa per geografisch gebied Het bepalen van de vaste activa per geografisch gebied vindt primair plaats aan de hand van het gebied waar de activiteiten plaatsvinden. De vennootschap onderscheidt twee geografische gebieden: Nederland en buiten Nederland. De onderverdeling van de activa naar geografisch gebied is als volgt: In miljoenen euro's Vaste activa 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Nederland 7.470,4 7.522,0 Buiten Nederland 2.406,8 2.354,0 Totaal vast e act iva 9.877,2 9.876,0 De in de tabel opgenomen vaste activa omvat de materiële vaste activa alsmede het aandeel in de joint ventures, de geassocieerde deelnemingen en de overige deelnemingen. Informatie over joint ventures en geassocieerde deelnemingen De segmentinformatie over joint ventures en geassocieerde deelnemingen is als volgt: In miljoenen euro's Investeringen in joint vent ures en geassocieerde deelnemingen Aandeel in het vermogen van joint ventures en geassocieerde deelnemingen 2021 2020 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Segmenten \- Gasunie Transport Services - - - - \- Gasunie Deutschland - - 108,0 102,7 \- Participations 19,9 14,7 176,5 139,0 Segment entotaal 19,9 14,7 284,5 241,7 De investeringen in joint ventures zien in 2021 met name toe op de deelnemingen Gate terminal en SKW. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 177 In miljoenen euro's Acquisities joint ventures en geassocieerde deelnemingen Aandeel in resultaat joint ventures en geassocieerde deelnemingen 2021 2020 2021 2020 Segm enten - Gasunie Transport Services - - - - - Gasunie Deutschland - - 5,7 6,5 - Participations - - 23,6 24,5 Segment entotaal - - 29,3 31,0 Een nadere toelichting op de mutaties in joint ventures en geassocieerde deelnemingen is opgenomen in noot 7 ‘Investeringen in joint ventures’ en noot 8 ‘Investeringen in geassocieerde deelnemingen’. 4. Onderzoek naar bijzondere waardeverminderingen Aan het eind van iedere verslaggevingsperiode onderzoekt de vennootschap of sprake is van gebeurtenissen of indicaties voor bijzondere waardeverminderingen van vaste activa. Zoals onder noot 1 ‘Significante aangelegenheden en gebeurtenissen in 2021’ vermeld, geldt dat de COVID-19-pandemie – net als in 2020 – geen gevolgen heeft gehad voor de waardering van de vaste activa per 31 december 2021. Onderstaand volgt voor de belangrijkste kasstroomgenererende eenheden de verdere analyse. Gastransportnetwerk Nederland De waardering van het gastransportnetwerk in Nederland is mede aankelijk van de gereguleerde inkomsten van de onderneming. De vennootschap heeft begin 2021 de waardering van het gastransportnetwerk onderzocht naar aanleiding van het op 1 februari 2021 gepubliceerde Methodebesluit GTS 2022-2026. De uitkomsten van dat onderzoek hebben geleid tot een terugname van een eerder verantwoorde bijzondere waardevermindering van € 300,0 miljoen, die reeds is verwerkt in de jaarrekening 2020. De terugname was met name het gevolg van een lagere IFRS-disconteringsvoet na belastingen. Bij het waarderingsonderzoek zijn verder belangrijkste aannames en veronderstellingen gedaan inzake de bepaling van de statische efficiency (de mate van efficiëntie van GTS in relatie tot andere Europese netbeheerders) na de reguleringsperiode 2022-2026 en de kapitaalkostenvergoeding voor de reguleringsperiode 2022-2026. Ten aanzien van de voornoemde aannames en veronderstellingen zijn in 2021 geen nieuwe inzichten verkregen, die relevant zijn voor het opmaken van de jaarrekening 2021. Begin 2021 is zowel d oor Gasunie’s groepsmaatschappij GTS B.V. als door marktpartijen een pro forma beroep ingesteld tegen het methodebesluit bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb). Verdere inhoudelijke detaillering van de beroepsgronden heeft in december 2021 plaatsgevonden door middel van het indienen van een beroepsschrift bij het CBb. De bezwaren van GTS zien toe op robuustheid van het benchmark-onderzoek, waaronder de (wijze van) bepaling van de statische efficiëntie, de (wijze van) bepaling van het gereguleerde rendement en het regime van nacalculatie van de inkoopkosten voor energie. Het is op de opmaakdatum van de jaarrekening 2021 nog niet bekend wanneer het CBb de ingestelde beroepen inhoudelijk behandelt. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 178 Ten aanzien van de ontwikkelingen in de energiekosten geldt dat deze kosten voor het boekjaar 2021 in Nederland gedeeltelijk worden nagecalculeerd en worden verrekend in de toekomstige tarieven. Hoewel de uitkomst van het ingestelde beroep bij het CBb voor de periode 2022-2026 nog niet definitief is, heeft de vennootschap geconcludeerd dat de gestegen energieprijzen in de tweede helft van 2021 geen indicatie zijn voor een bijzondere waardevermindering van het gastransportnetwerk per 31december 2021. Hierbij is ook in overweging genomen dat de energieprijzen niet goed voorspelbaar zijn en ultimo 2021 beïnvloed worden door diverse nationale en Europese factoren, zoals het hersteltempo van de economie, de vulgraden van gasbergingen en diverse geopolitieke ontwikkelingen. Uit de beoordeling door de vennootschap blijken verder geen andere gebeurtenissen of indicaties voor een bijzondere waardevermindering van het gastransportnetwerk in Nederland per 31december 2021. Gastransportnetwerk Duitsland De waardering van het gastransportnet in Duitsland is mede aankelijk van de gereguleerde inkomsten van de onderneming. In 2019 is door het Duitse ministerie van Economische Zaken een wetgevingsonderzoek gestart naar onder meer een wijziging van de regeling voor investeringsvergoedingen. Sindsdien is onderzocht of het huidige reguleringskader op dit punt gewijzigd moet worden, met als doel het versnellen van investeringen die mede nodig zijn voor de energietransitie. De wijzigingen moeten er toe leiden dat geplande en goedgekeurde investeringen sneller in gebruik worden genomen. Op 25juni 2021 heeft de Duitse Bondsraad nieuwe wetgeving (de ‘AregV Novelle’) goedgekeurd. Een belangrijke wijziging is dat met ingang van de nieuwe reguleringsperiode op 1januari 2023, het bestaande regime van investeringsvergoedingen wordt afgeschaft. Gelijktijdig vervalt echter ook de verplichting om historische geaccumuleerde investeringsvergoedingen terug te betalen. Daarnaast vindt een wijziging plaats in de bepaling van de kapitaalkostenvergoeding voor overige investeringen. Voor de periode tot 2028 geldt een overgangsregime. De vennootschap heeft onderzocht of de AregV Novelle een indicatie kan zijn voor een bijzondere waardevermindering van het gastransportnetwerk. Uit analyse door de vennootschap blijkt dat – onder meer vanwege de overgangsmaatregelen – het effect van het wegvallen van de investeringsvergoedingen en het invoeren van een kapitaalkostenvergelijkingsmodel grotendeels wordt gecompenseerd door het kwijtschelden van de terugbetalingsverplichting van de historisch geaccumuleerde investeringsvergoedingen. Op grond hiervan komt de vennootschap tot de conclusie dat de invoering van de AregV Novelle geen indicatie is voor een bijzondere waardevermindering van het gastransportnetwerk in Duitsland per 31december 2021. Ten aanzien van de ontwikkelingen in de energiekosten in 2021 geldt dat deze kosten in Duitsland, voorzover deze kosten toezien op het gastransport en de bijbehorende activiteiten, volledig nagecalculeerd worden en worden verrekend in de toekomstige tarieven. Verder is hierbij in overweging genomen dat de energieprijzen niet goed voorspelbaar zijn en ultimo 2021 beïnvloed worden door diverse nationale en Europese factoren, zoals het hersteltempo van de economie, de vulgraden van gasbergingen en diverse geopolitieke ontwikkelingen. De vennootschap heeft geconcludeerd dat de gestegen energiekosten geen indicatie zijn voor een bijzondere waardevermindering van het gastransportnetwerk in Duitsland per 31december 2021. Uit de beoordeling door de vennootschap blijken verder geen andere gebeurtenissen of indicaties voor een bijzondere waardevermindering van het gastransportnetwerk in Duitsland per 31december 2021. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 179 Gastransportnetwerk BBL Company U it de beoordeling door de vennootschap blijken geen gebeurtenissen of indicaties voor een bijzondere w aardevermindering van het gastransportsysteem van BBL Company per 31 december 2021. O ndergrondse gasopslag EnergyStock U it de beoordeling door de vennootschap blijken geen gebeurtenissen of indicaties voor een bijzondere w aardevermindering van de EnergyStock gasopslag per 31 december 2021. O verige materiële en financiële vaste activa U it de beoordeling door de vennootschap blijken geen gebeurtenissen of indicaties voor een bijzondere w aardevermindering van de overige materiële en financiële vaste activa per 31 december 2021. 5 . Materiële vaste activa D e mutaties in de materiële vaste activa in 2021 zijn als volgt: In miljoenen euro’s Boekwaarde per 1 jan. 2021 Aquisities Investe- ringen Desinvest e- ringen Afschrij- vingen Terugname bijz ondere waarde- vermindering Boekwaarde per 31 dec. 2021 Bedrijfsgebouwen en terreinen 141,8 - 3,6 ‑1,8 ‑9,4 - 134,2 Compressorstations 796,2 - 25,2 ‑0,3 ‑57,9 - 763,2 Installaties 963,1 - 24,0 ‑0,8 ‑62,6 - 923,7 Hoofdtransportleidingen c.a. 4.917,2 - 127,0 ‑5,6 ‑114,7 - 4.923,9 Regionale transportleidingen c.a. 922,5 - 25,0 ‑0,8 ‑ 29,7 - 917,0 Ondergrondse gasopslag 422,1 - 47,8 ‑1,8 ‑28,3 - 439,8 Andere vaste bedrijfsm iddelen 259,9 - 36,3 ‑0,8 ‑36,1 - 259,3 Gebruiksrecht activa 98,0 - 12,4 - ‑8,7 - 101,7 Vaste bedrijfsmiddelen in uitvoering 604,2 - 10,5 - - - 614,7 Totaal voor boe kjaar 2021 9.125,0 - 311,8 ‑11,9 ‑347,4 - 9.077,5 D e investeringen hadden in Nederland voornamelijk betrekking op de bouw van de nieuwe stikstoffabriek en de o mbouw van bepaalde afnemers van hoog- naar laagcalorisch gas. In Duitsland betreft het de realisatie van een a ardgasleiding naar de autofabrieken van Volkswagen in Wolfsburg en de ontwikkeling van fase 2 van de EUGAL- p ijpleiding, die op 1 april 2021 in gebruik is genomen. De kolom investeringen bevat ook de overboekingen van de v aste bedrijfsmiddelen in uitvoering naar de andere activacategorieën voor de activa die gedurende 2021 in gebruik z ijn genomen. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 180 Onder de materiële vaste activa is ultimo 2021 een bedrag van €101,7 miljoen (ultimo 2020: €98,0 miljoen) begrepen inzake gebruiksrecht activa. De vennootschap heeft het economische, maar niet het juridische eigendom van deze gebruiksrecht activa. Nadere informatie over de bijbehorende leaseverplichtingen is opgenomen in noot17 ‘Leaseverplichtingen’. De mutaties in de bij de leases behorende gebruiksrecht activa in 2021 zijn als volgt: In miljoeneneuro's Boekwaarde per 1 jan. 2021 Investeringen Desinvest e- ringen Afschrijvingen Boekwaarde per 31 dec. 2021 Bedrijfsgebouwen en terreinen 91,3 3,5 - ‑5,8 89,0 Regionale transportleidingen c.a. 0,1 7,0 - ‑0,2 6,9 Andere vaste bedrijfsm iddelen 6,6 1,9 - ‑2,7 5,8 Totaal voor boekjaar 2021 98,0 12,4 - ‑8,7 101,7 De mutaties in de materiële vaste activa in 2020 zijn als volgt: In miljoenen euro’s Boekwaarde per 1 jan. 2020 Aquisities Investeringen Desinveste- ringen Afschrijvingen Terugname bijz ondere waarde- vermindering Boekwaarde per 31 dec. 2020 Bedrijfsgebouwen en terreinen 140,4 - 3,4 ‑0,2 ‑7,8 6,0 141,8 Compressorstations 796,3 - 18,5 ‑2,3 ‑46,6 30,3 796,2 Installaties 942,7 0,6 48,2 ‑3,5 ‑60,6 35,7 963,1 Hoofdtransportleidingen c.a. 4.806,0 10,7 19,6 ‑0,3 ‑105,8 187,0 4.917,2 Regionale transportleidingen c.a. 882,0 - 30,6 ‑1,0 ‑25,8 36,7 922,5 Ondergrondse gasopslag 448,1 - 1,8 ‑1,1 ‑26,7 - 422,1 Andere vaste bedrijfsm iddelen 278,1 0,2 14,1 ‑0,1 ‑36,7 4,3 259,9 Gebruiksrecht activa 95,5 - 10,9 - ‑8,4 - 98,0 Vaste bedrijfsmiddelen in uitvoering 377,4 - 226,8 - - - 604,2 Totaal voor boekjaar 2020 8.766,5 11,5 373,9 ‑8,5 ‑318,4 300,0 9.125,0 De bedragen die in 2020 zijn vermeld onder acquisities hadden betrekking op de overname van de ZEBRA- gasleiding en de EHD-netten. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 181 De mutaties in de bij de leases behorende gebruiksrecht activa in 2020 zijn als volgt: In miljoeneneuro's Boekwaarde per 1 jan. 2020 Investeringen Desinvest e- ringen Afschrijvingen Boekwaarde per 31 dec. 2020 Bedrijfsgebouwen en terreinen 88,6 8,1 - ‑5,4 91,3 Regionale transportleidingen c.a. 0,5 - - ‑0,4 0,1 Andere vaste bedrijfsm iddelen 6,4 2,8 - ‑2,6 6,6 Totaal voor boekjaar 2020 95,5 10,9 - ‑8,4 98,0 De aanschafwaardes en de cumulatieve afschrijvingen van de materiële vaste activa zijn als volgt: In miljoenen euro’s Aanschafwaarde * per 31 dec. 2021 Cumulatieve afschrijvingen ** per 31 dec. 2021 Aanschafwaarde * per 31 dec. 2020 Cumulatieve afschrijvingen ** per 31 dec. 2020 Bedrijfsgebouwen en terreinen 262,7 ‑128,5 264,3 ‑122,5 Compressorstations 1.850,7 ‑1.087,5 1.826,5 ‑1.030,3 Installaties 2.530,6 ‑1.606,9 2.512,7 ‑1.549,6 Hoofdtransportleidingen c.a. 9.900,8 ‑4.976,9 9.788,4 ‑4.871,2 Regionale transportleidingen c.a. 1.734,3 ‑817,3 1.714,6 ‑792,1 Ondergrondse gasopslag 651,2 ‑211,4 605,1 ‑183,0 Andere vaste bedrijfsm iddelen 739,6 ‑480,3 714,2 ‑454,3 Gebruiksrecht activa 126,4 ‑24,7 114,0 ‑16,0 Vaste bedrijfsmiddelen in uitvoering 614,7 - 604,2 - Totaal 18.411,0 ‑9.333,5 18.144,0 ‑9.019,0 * Inclusief herwaardering van materiële vaste activa bij de transitie naar IFRS in 2005 (veronderstelde kostprijs) ** inclusief gecumuleerde bijzondere waardeverminderingen en terugnames daarvan Afschrijvingstermijnen Bij het bepalen van de relevante afschrijvingstermijnen hanteert de vennootschap aannames en veronderstellingen. De vennootschap heeft geconcludeerd dat ultimo 2021 geen aanleiding bestond om de huidige afschrijvingstermijnen te herzien. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 182 De activa van de vennootschap bestaat voor een groot deel uit gereguleerde activa. Onder het systeem van regulering in Nederland en Duitsland mag de vennootschap de investeringen in de materiële vaste activa terugverdienen. De toezichthouders voor de gereguleerde netten in Nederland (ACM) en Duitsland (BNetzA) bepalen hiervoor de gereguleerde afschrijvingstermijnen. In het voor het boekjaar 2021 van toepassing zijnde methodebesluit voor GTS, als ook in het methodebesluit GTS 2022-2026, gaat de ACM – mede op basis van door haar uitgevoerde studies naar de energietransitie – nog steeds uit van een lange afschrijvingshorizon (oplopend tot 55jaar voor transportleidingen) voor het gastransportnetwerk. Voor het Duitse gastransportnetwerk geldt ultimo 2021 een vergelijkbare situatie voor wat betreft de door de toezichthouder veronderstelde levensduur van het gastransportnetwerk. De vennootschap heeft de zienswijze van de toezichthouders overwogen bij het bepalen van de afschrijvingstermijnen onder IFRS. Mochten de toezichthouders in Nederland en Duitsland op termijn besluiten om de gereguleerde afschrijvingstermijnen aan te passen, bijvoorbeeld naar aanleiding van meer concrete ontwikkelingen rondom de uitfasering van het aardgastransport, dan neemt de vennootschap deze ontwikkeling opnieuw mee in de bepaling van de afschrijvingstermijnen onder IFRS. Dit kan in voorkomende gevallen leiden tot het verkorten of het verlengen van de afschrijvingstermijnen, waardoor de afschrijvingslasten onder IFRS wijzigen. Overigens zal dit in de praktijk overwegend invloed hebben op de afschrijving van de hoofd- en regionale transportleidingen, omdat de andere activa relatief gezien veelal een kortere (technische) levensduur hebben. Een andere belangrijke overweging bij het bepalen van de afschrijvingstermijnen onder IFRS betreft de eigen zienswijze van de vennootschap op de energietransitie en de aangescherpte milieu- en klimaatdoelstellingen. Dit geldt zowel voor de gereguleerde als de niet gereguleerde (transport gerelateerde) activa. De vennootschap heeft net als de ACM en BNetzA de visie dat het bestaande gastransportnetwerk nog tot op de (middel)lange termijn benodigd is voor het transport van aardgas. De vennootschap houdt daarnaast echter ook rekening met de mogelijkheid dat de bestaande gastransportinfrastructuur op termijn gefaseerd ingezet kan worden voor het transport van alternatieve energiedragers, zoals waterstof. Met de recente politieke besluitvormingen in Nederland op het gebied van waterstof, warmte en CO en een nieuw kabinet dat sterk inzet op klimaat, wordt deze langetermijnvisie steeds concreter en naar verwachting in de komende jaren verder uitgewerkt. De recent aangetreden Duitse regering werkt eveneens aan plannen op het gebied van klimaat, waarbij naar verwachting ook voor waterstof(transport) een belangrijke rol is weggelegd. De vennootschap evalueert ook periodiek de gevolgen van deze ontwikkelingen op de afschrijvingstermijnen onder IFRS. 2 Tot slot overweegt de vennootschap in zijn periodieke beoordeling van de afschrijvingstermijnen of sprake is van activa die op middellange termijn niet meer dienstbaar is aan het gastransport. In die specifieke gevallen kan de vennootschap aanpassingen doorvoeren in de afschrijvingstermijnen van bepaalde activa. Door de voorziene sluiting van het Groningenveld en een toenemende import uit buitenlandse bronnen, veranderen de gasstromen en daarmee de inzet van bepaalde onderdelen van de gasinfrastructuur (zoals compressorstations en aanverwante componenten en overige activa) op specifieke locaties. Deze installaties zijn reeds of zouden in de nabije toekomst tijdelijk buitengebruik gesteld kunnen worden en worden in die gevallen versneld afgeschreven tot het moment van buitengebruikstelling. Bij de wijze van technisch buitengebruik stellen wordt rekening gehouden met de mogelijkheid om de installaties op termijn toch weer in gebruik te nemen, mocht een alternatieve aanwending worden voorzien op het gebied van waterstof, warmte en CO . De installaties worden daarom niet gesaneerd, maar duurzaam geconserveerd. 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 183 V oor de overige gereguleerde en de niet-gereguleerde activa, waaronder voornamelijk de ondergrondse g asopslag, geldt dat de vennootschap geen aanwijzingen heeft dat de verwachte gebruiksduur korter is dan de h uidige afschrijvingstermijn. Voor deze activa geldt overigens wederom een aanzienlijk kortere a fschrijvingstermijn, die veelal is gebaseerd op de kortere technische levensduur. D e afschrijvingstermijnen van de belangrijkste activa categorieën zijn als volgt: Terreinen geen afschrijving Bedrijfsgebouwen 50 jaar Compressorstations 30 jaar Installaties 30 jaar Hoofdtransportleidingen c.a. tot 2070 Regionale transportleidingen c.a. tot 2070 Ondergrondse gasopslag tot 2035 Andere vaste bedrijfsmiddelen 5-20 jaar Vaste bedrijfsmiddelen in uitvoering geen afschrijving G ebruiksrecht activa worden afgeschreven overeenkomstig de bovenstaande categorieën, waarbij voor gehuurde t erreinen geldt dat deze worden afgeschreven overeenkomstig de levensduur van actief waarmee de huur van het t errein verband houdt. Op terreinen, gas- en stikstofvoorraden en activa in aanbouw wordt niet afgeschreven. 6 . Investeringen in joint operations D e vennootschap heeft rechtstreeks dan wel indirect belangen in de volgende joint operations: Naam van de vennootschap Zetel Financieel belang op 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Ambigo V.O .F. Groningen - 46,7% BBL Company V.O.F. Groningen 60,0% 60,0% EUGAL BTG Kassel, Duitsland 16,5% 16,5% A mbigo I n januari 2021 is het samenwerkingsverband Ambigo V.O.F. beëindigd. In de entiteit vonden geen operationele a ctiviteiten meer plaats. Aansluitend op de liquidatie van Ambigo V.O.F. is in juni 2021 eveneens Gasunie Ambigo B .V. geliquideerd. Beide liquidaties hadden geen belangrijke financiële gevolgen voor de vennootschap. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 184 BBL Company BBL Company is opgericht in 2004 en exploiteert sinds 2006 een gaspijpleiding tussen Balgzand in Nederland en Bacton in het Verenigd Koninkrijk. Gasunie heeft een 60% financieel belang in het samenwerkingsverband BBL Company. De andere vennoten, Fluxys en Uniper, houden ieder 20% van het belang in het samenwerkingsverband. Op grond van de overeenkomsten tussen de vennoten van BBL Company moeten significante besluiten genomen worden met een meerderheid van 80%. Gasunie heeft daardoor geen overheersende zeggenschap. Verder wordt In Nederland een V.O.F.-structuur gezien als een transparante structuur, waarbij de partners een belang in de activa en de verplichtingen van de V.O.F. hebben. De juridische en economische realiteit van BBL Company is daardoor vergelijkbaar met die van een joint operation. EUGAL Gasunie Deutschland heeft in 2017 een belang van 16,5% verworven in het samenwerkingsverband dat het EUGAL- pijpleidingproject realiseert. EUGAL staat voor Europäische Gas-Anbindungsleitung. De overige belangen worden gehouden door de Duitse gastransportnetbeheerders Gascade, ONTRAS en Fluxys. Op basis van de samenwerkingsovereenkomst is sprake van gezamenlijke zeggenschap. De EUGAL-pijpleiding beslaat een traject van circa 485kilometer van Greifswald aan de Duitse Oostzee naar het zuiden van Saksen en van daar naar de Tsjechische grens. Gascade houdt een 50,5% financieel belang in het project en is verantwoordelijk voor de bouw en het beheer van de leiding. Fase1 van de EUGAL-pijpleiding is per 1januari 2020 operationeel. De tweede pijpleiding is vanaf april 2021 operationeel. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 185 7. Investeringen in joint ventures D e vennootschap heeft rechtstreeks dan wel indirect belangen in de volgende joint ventures: Naam van de vennootschap Zet el Financieel belang op 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Biogas Netwerk Twente B.V. Almelo 50,0% 50,0% Demonstratie Faciliteit Super Kritische Water Vergassing (SKW) Alkmaar B.V. Alkmaar 35,0% 50,0% DEUDAN - Deutsch/Dänische Erdgastransport GmbH Handewitt, Duitsland 75,0% 75,0% DEUDAN - Deutsch/Dänische Erdgastransport GmbH & Co. KG Handewitt, Duitsland 33,4% 33,4% Gate terminal C.V. Rotterdam 50,0% 50,0% Gate terminal Management B.V. Rotterdam 50,0% 50,0% Germ an LNG Terminal GmbH Ham burg, Duitsland 33,3% 33,3% NETRA GmbH Norddeutsche Erdgas Transversale Em stek/Schneiderkrug, Duitsland 50,0% 50,0% NETRA GmbH Norddeutsche Erdgas Transversale & Co. KG Emstek/Schneiderkrug, Duitsland 44,1% 44,1% Porthos System O perator B.V. (1) Rotterdam 50,0% - Porthos Offshore Transport and Storage GP B.V. (1) Rotterdam 50,0% - Porthos CO 2 Transport and Storage GP B.V. (2) Rotterdam 33,3% 33,3% Porthos Onshore Tr ansport GP B.V. (1) Rotterdam 50,0% - Porthos Offshore Transport C.V. (1) Rotterdam 50,0% - Porthos CO 2 Transport and Storage C.V. (3) Rotterdam 33,3% 33,3% Porthos Onshore Transport C.V. (1) Rotterdam 50,0% - 1 Nieuw opgericht in 2021 2 Voorheen Porthos Development Management GP B.V. 3 Voorheen Porthos Development C.V. B iogas Netwerk T wente B iogas Netwerk Twente is een samenwerkingsverband met Cogas met als doel de aanleg en het beheer van l eidingen en daarmee verbonden hulpmiddelen en de aanleg, het onderhoud en het ter beschikking stellen van i nstallaties ten behoeve van biogas-invoeding in het gastransportnetwerk. Het aandeel van Gasunie in de s temrechten is 50%. Op basis van de samenwerkingsovereenkomst is sprake van gezamenlijke zeggenschap. D emonstratiefaciliteit SKW I n 2017 hebben SCW Systems en Gasunie Demonstratiefaciliteit SKW Alkmaar opgericht. Het betreft een s amenwerkingsverband met betrekking tot de realisatie van installaties ten behoeve van biogas-invoeding in het g astransportnetwerk door middel van superkritische watervergassing (SKW). Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 186 Doel van het samenwerkingsverband is een demonstratiefaciliteit te realiseren om in de komende jaren de robuuste werking van de nieuwe technologie op industriële schaal aan te tonen. Ultimo 2021 is het financiële belang van Gasunie teruggebracht tot 35%. Op basis van de samenwerkingsovereenkomsten is evenwel sprake van gezamenlijke zeggenschap. DEUDAN DEUDAN (‘Deutsch/Dänische Erdgastransport’) exploiteert een gaspijpleiding in Duitsland tussen de Itzehoe-regio en de Duits / Deense grens in de regio Flensburg. De andere aandeelhouder is Open Grid Europe. Het financieel belang en de stemrecht van Gasunie Deutschland zijn verschillend in deze deelneming. Het financieel belang van Gasunie Deutschland in DEUDAN is 75%. Op basis van de overeenkomsten tussen de aandeelhouders hebben beide bedrijven echter gezamenlijke zeggenschap. Gate terminal Gate terminal is een samenwerkingsverband met Koninklijke Vopak met als doel het exploiteren van een LNG- terminal op de Maasvlakte. Gasunie heeft, net als Koninklijke Vopak, een 50% financieel belang in Gate terminal Management B.V. en Gate terminal C.V. Laatstgenoemde heeft een 100% financieel belang in Gate terminal B.V., de feitelijke operator van de LNG-terminal. Op basis van de overeenkomsten tussen de aandeelhouders hebben beide bedrijven gezamenlijke zeggenschap. German LNG Terminal German LNG Terminal is een samenwerkingsverband van Gasunie met Koninklijke Vopak en Oiltanking met als oogmerk het ontwikkelen van een LNG-terminal in Noord-Duitsland. Het economisch belang en het aandeel van Gasunie in de stemrechten van dit samenwerkingsverband is 33,3%. Op basis van de samenwerkingsovereenkomst is sprake van gezamenlijke zeggenschap. In 2021 is nog geen investeringsbesluit genomen, omdat nog geen afdoende zekerheid over de klantcontracten bestond. German LNG Terminal spant zich samen met de potentiële klanten en de Duitse overheid in om dit investeringsbesluit te realiseren. NET RA NETRA (‘Norddeutsche Erdgas Transversale’) beheert een netwerk bestaande uit ca. 350km pijpleiding en twee compressorstations. De andere aandeelhouder in NETRA is Open Grid Europe. Gasunie Deutschland heeft een financieel belang van 44,1% in NETRA. Open Grid Europe houdt het resterende financieel belang van 55,9%. Het financieel belang en de stemrecht van Gasunie Deutschland zijn verschillend in deze deelneming. Op basis van de overeenkomsten tussen de aandeelhouders hebben beide bedrijven gezamenlijke zeggenschap. Porthos Porthos is een samenwerkingsverband tussen Gasunie, Energie Beheer Nederland (EBN) en Havenbedrijf Rotterdam. Porthos richt zich op het realiseren van opslag van CO in lege gasvelden in de Noordzeebodem. Het project omvat de realisatie van een afvang-, opslag- en transportsysteem waarop diverse industrieën en bedrijven kunnen aansluiten. Gasunie brengt met name kennis in op het gebied van transport en opslag. Op basis van de overeenkomsten tussen de aandeelhouders hebben de partners gezamenlijke zeggenschap. Gasunie heeft een financieel belang van 33,3%-50%. 2 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 187 De mutaties in de joint ventures zijn geaggregeerd als volgt: In miljoenen euro’s 2021 2020 Stand per 1 januari 241,2 212,2 Investeringen 19,9 14,7 Rechtstreekse eigen vermogen mutaties 11,4 5,7 Resultaat in joint ventures 29,3 31,0 Ontvangen dividend ‑17,8 ‑22,4 Stand per 31 december 284,0 241,2 De investeringen in 2021 hebben voor €9,8 miljoen betrekking op Gate terminal. Het restant van de investeringen ziet vooral toe op joint ventures die zich richten op het realiseren van infrastructuur voor de verdere ontwikkeling en integratie van alternatieve energiedragers. De rechtstreekse vermogensmutaties hebben betrekking op op de herwaardering van het belang in Gate terminal als gevolg van de wijziging in de reële waarde van een cash flow hedge van Gate terminal. Gasunie heeft deze vermogensmutatie verwerkt in de niet-gerealiseerde resultaten. Van de joint ventures heeft Gate terminal een materiële invloed op het vermogen en het resultaat van de vennootschap. De informatie over de boekwaarde, het aandeel in de gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten, het resultaat over het boekjaar en het ontvangen dividend uitgesplitst naar Gate terminal en overige joint ventures is als volgt: In miljoenen euro’s Gate terminal Overige joint ventures Totaal joint ventures Boekwaarde per 31 december 2021 151,4 132,6 284,0 2020 122,2 119,0 241,2 Aandeel in het resultaat na belastingen 2021 25,5 3,8 29,3 2020 26,0 5,0 31,0 Aandeel in de gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 2021 36,9 3,8 40,7 2020 31,8 5,0 36,8 Ontvangen dividend in het boekjaar 2021 17,3 0,5 17,8 2020 14,0 8,4 22,4 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 188 Vanwege de materiële invloed op het vermogen en het resultaat van Gasunie is ten aanzien van Gate terminal onderstaand nadere gedetailleerde informatie opgenomen. Informatie over Gate terminal De geconsolideerde financiële informatie van Gate terminal is als volgt: In miljoenen euro’s 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Vaste activa 883,0 958,5 waarvan uitgestelde belastingvorderingen 20,1 27,3 Vlottende activa 65,8 66,9 waarvan belastingvorderingen 2,1 1,6 waarvan liquide middelen 53,9 59,1 Langlopende schulden ‑582,3 ‑709,7 waarvan rentedragende leningen ‑387,6 ‑434,1 waarvan afgeleide financiële instrumenten ‑79,1 ‑108,7 Kortlopende schulden ‑63,7 ‑71,4 waarvan kortlopende financieringsverplichtingen ‑47,5 ‑47,5 waarvan belastingverplichtingen ‑0,9 ‑2,9 Nett o investering 302,8 244,3 Aandeel Gasunie 50% 50% Boekwaarde 151,4 122,2 In miljoenen euro’s 2021 2020 Opbrengsten 164,5 167,6 Totale lasten ‑67,6 ‑66,6 waarvan afschrijvingen 42,3 ‑43,4 Financieringslasten ‑28,5 ‑31,3 Belastingen ‑17,5 ‑17,7 Result aat na belastingen 50,9 52,0 Overige gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 22,8 11,6 Totaal van de gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 73,7 63,6 Aandeel Gasunie 50% 50% Aandeel Gasunie in de gerealiseerde en niet -gerealiseerde result at en 36,9 31,8 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 189 8. Investeringen in geassocieerde deelnemingen U ltimo 2021 omvatten de investeringen in geassocieerde deelnemingen alleen het belang in Trading Hub Europe. T rading Hub Europe I n 2021 fuseerde GASPOOL Balancing Services GmbH (GASPOOL) met NetConnect Germany GmbH & Co. KG ( NCG) tot Trading Hub Europe GmbH (THE). Gasunie had voorheen een belang van 20% in GASPOOL en heeft d oor de fusie een financieel belang in THE verkregen. De fusie vindt zijn oorsprong in gewijzigde regelgeving in D uitsland met het doel om tot één Duits marktgebied te komen. Met de fusie verdwenen op 1 oktober 2021 de a fzonderlijke noordelijke en zuidelijke Duitse marktgebieden en is een gemeenschappelijk beheerd marktgebied g evormd met een enkele entry- en exitzone. D e fusie heeft geen belangrijke financiële gevolgen voor Gasunie. Het financiële belang van Gasunie in THE b edraagt € 0,5 miljoen. Dit is gelijk aan de waarde van het belang dat voorheen werd gehouden in GASPOOL. Op g rond van de samenwerkingsovereenkomst hebben de elf aandeelhouders ieder een gelijk aandeel (van 9,09%) en k an Gasunie significante invloed op de relevante activiteiten van THE uitoefenen. Het belang in THE wordt daarom v erantwoord als een geassocieerde deelneming met toepassing van de equity methode. T HE heeft geen materiële invloed op het vermogen en het resultaat van de vennootschap. Ultimo 2021 bedroeg h et saldo van de uitstaande kortlopende lening aan THE € 10,0 miljoen (2020: € nihil). Dit bedrag is verantwoord o nder de kortlopende vorderingen. De totale leningfaciliteit aan THE bedraagt € 25,0 miljoen. Nadere informatie h ierover is opgenomen in noot 12 ‘Handels- en overige vorderingen’. H et totale aandeel van Gasunie in de gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten van geassocieerde d eelnemingen in 2021 is € nihil (2020: € nihil). 9 . Overige deelnemingen D e overige deelnemingen zijn als volgt: Naam van de vennootschap Zet el Financieel belang op 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Energie Data Services Nederland (EDSN) B.V. Arnhem 12,5% 12,5% Nord Stream AG Zug, Zwitserland 9,0% 9,0% PRISMA European Capacity Platform GmbH Leipzig, Duitsland 12,7% 12,7% SCW System s B.V. Schoorl 5,5% - E nergie Data Services Nederland (EDSN) E DSN werkt samen met de regionale netbeheerders, TenneT en GTS aan de centrale marktfacilitering voor de e nergiesector. EDSN ontwikkelt en beheert onder meer ICT-infrastructuur voor de energiemarkt. EDSN is g evestigd te Arnhem. Op basis van de aandeelhoudersovereenkomsten heeft Gasunie geen invloed van betekenis i n E DSN. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 190 Nord Stream Nord Stream exploiteert de twee gaspijpleidingen die onderdeel uitmaken van de Nord Stream1-verbinding door de Baltische Zee van Rusland naar Duitsland. De deelneming in Nord Stream is verkregen in 2008\. Op basis van de aandeelhoudersovereenkomsten heeft Gasunie geen invloed van betekenis in Nord Stream. PRISMA European Capacity Platform PRISMA is een Europees platform voor de verhandeling van transportcapaciteit. Gasunie biedt haar transportcapaciteit mede op dit platform aan. PRISMA is gevestigd te Leipzig, Duitsland. Op basis van de aandeelhoudersovereenkomsten heeft Gasunie geen invloed van betekenis in PRISMA. SCW Systems SCW Systems is samen met Gasunie aandeelhouder in Demonstratiefaciliteit SKW Alkmaar B.V. Het betreft een samenwerkingsverband met betrekking tot de realisatie van installaties ten behoeve van biogas-invoeding in het gastransportnetwerk door middel van superkritische watervergassing (SKW). Ultimo 2021 heeft Gasunie een belang van 5,5% verworven in SCW Systems. Op basis van de aandeelhoudersovereenkomsten heeft Gasunie geen invloed van betekenis in SCW Systems. Toelichting reële waarde overige deelnemingen De reële waarde van de overige deelnemingen bedraagt ultimo 2021 €515,2 miljoen (ultimo 2020: €509,3 miljoen). Van de totale mutatie is een bedrag van €1,1 miljoen (2020: 5,7miljoen) opgenomen in het totaalresultaat. Dit betreft de rechtstreekse vermogensmutaties. Het resultaat uit hoofde van dividenduitkeringen door Nord Stream bedroeg €32,5 miljoen (2020: €31,3 miljoen). PRISMA, EDSN en SCW Systems keerden geen dividend uit in 2021 (2020: idem). De reële waarde waardering van de overige deelnemingen is gebaseerd op de contante waarde van de verwachte kasstromen. Dit betreft een reële waarde bepaling volgens niveau 3 (ultimo 2020: niveau 3). Gasunie hanteert bij het bepalen van de reële waarde van de voornoemde overige deelnemingen een disconteringsvoet die gebaseerd is op de risicovrije marktrente vermeerderd met krediet- en liquiditeitsopslagen. Deze varieert tussen 3-6% na belastingen, aankelijk van het risicoprofiel van de betreffende deelneming. De waardering van de deelname in Nord Stream wordt gebaseerd op de contante waarde van de verwachte toekomstige kasstromen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een calculatiemodel van Nord Stream, dat jaarlijks wordt geactualiseerd aan de hand van het meest recente businessplan. Dit model wordt ter beoordeling en goedkeuring voorgelegd aan de aandeelhouders van Nord Stream, waaronder Gasunie. Additioneel wordt het model door Gasunie periodiek getoetst aan de hand van de periodieke financiële rapportages van Nord Stream. De verwachte kasstromen zijn mede gebaseerd op contractueel gemaakte afspraken. Als de disconteringsvoet wijzigt met 0,5%-punt, dan leidt dit indicatief (onder overige gelijkblijvende omstandigheden) tot een wijziging in de reële waarde van €17,0 miljoen (ultimo 2020: €20,0 miljoen). Voor de belangen in PRISMA, EDSN en SCW Systems geldt dat, mede vanwege hun geringe omvang, is verondersteld dat de boekwaarde een benadering is van de reële waarde. Voor deze belangen is geen reële waarde berekening en gevoeligheidsanalyse opgenomen in de jaarrekening. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 191 10. Uitgestelde belastingvorderingen D e tijdelijke verschillen tussen de waardering van de activa en de passiva voor de financiële verslaggeving en de fi scale waardering geven aanleiding tot het opnemen van uitgestelde belastingvorderingen. Er is geen sprake van g eactiveerde voorwaartse verliesverrekeningen. D e tijdelijke verschillen betreffen de fiscale verwerking van de door de Staat der Nederlanden betaalde koopsom, d e verschillen uit hoofde van waardering van materiële vaste activa en overige tijdelijke verschillen. Het e erstgenoemde verschil is ontstaan bij de splitsing van Gasunie in 2005 in een transport- en een handelsbedrijf. D estijds heeft, in fiscale zin, een informele kapitaalstorting in de vennootschap plaatsgevonden door de Staat der N ederlanden. Onder IFRS is deze fiscale koopsom niet door Gasunie geactiveerd. Door deze verwerking van de k oopsom heeft Gasunie een additioneel fiscaal afschrijvingspotentieel verkregen, waarvoor een uitgestelde b elastingvordering is opgenomen. H et tijdelijke verschil ingevolge de waardering van de materiële vaste activa is voornamelijk het resultaat van de e enmalige herwaardering van materiële vaste activa bij de splitsing van Gasunie in 2005 en de aansluitende transitie n aar IFRS. Daarnaast wijken de fiscale afschrijvingsprincipes in voorkomende gevallen af van de afschrijvingsprincipe s o nder IFRS (inclusief de verwerking van bijzondere waardeverminderingen en de terugnames daarvan). Ook h iervoor worden tijdelijke verschillen opgenomen in de balans. Per saldo leiden de tijdelijke verschillen inzake de m ateriële vaste activa tot een uitgestelde belastingverplichting. D e overige verschillen betreffen met name tijdelijke verschillen ingevolge personeelsbeloningen. B ovenstaande uitgestelde belastingvorderingen en -verplichtingen hebben betrekking op de fiscale eenheid voor d e Nederlandse vennootschapsbelasting en voldoen aan de voorwaarden voor saldering van fiscale schulden. D aarom zijn de uitgestelde belastingen hier gesaldeerd weergegeven. D e mutaties in de uitgestelde belastingvorderingen in 2021 zijn als volgt: In miljoenen euro’s Door de Staat betaalde koopsom Materiële vast e activa Overige Totaal Stand per 1 januari 2021 1.268,8 ‑1.003,7 2,3 267,4 Realisatie tijdelijke verschillen in winst-en-verliesrekening ‑52,9 35,6 - ‑17,3 Realisatie tijdelijke verschillen in Eigen Vermogen - - - - Effect van aanpassing belastingtarieven in winst- en verliesrekening - ‑13,9 0,1 ‑13,8 Effect van aanpassing belastingtarieven in Eigen Vermogen 38,9 ‑17,1 - 21,8 Stand per 31 december 2021 1.254,8 ‑999,1 2,3 258,0 V an de uitgestelde belastingvordering heeft ultimo 2021 naar verwachting een bedrag van € 29,8 miljoen (ultimo 2 020: € 29,6 miljoen) een looptijd van korter dan één jaar. Dit bedrag is niet afzonderlijk vermeld onder de v lottende activa. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 192 E ind 2021 hebben de Tweede en Eerste Kamer het belastingplan 2022 aangenomen. Onderdeel van het b elastingplan betreft de verhoging van het tarief voor de vennootschapsbelasting met ingang van 2022 naar 25,8%. D it besluit heeft een significante invloed op de waardering van de uitgestelde belastingvordering van de v ennootschap. O mdat het uitgestelde belastingeffect van de fiscale verwerking van de door de Staat betaalde koopsom r echtstreeks is verwerkt in het eigen vermogen, wordt het effect van de wijzigingen in de toekomstige tarieven v oor de vennootschapsbelasting eveneens rechtstreeks verwerkt in het eigen vermogen. In 2021 heeft dit geleid t ot een opwaartse aanpassing van € 38,9 miljoen (2020: € 167,5 miljoen). O ok het belastingeffect van de herwaardering van bepaalde materiële vaste activa is rechtstreeks verwerkt in het e igen vermogen van de vennootschap. Daarom is ook hier het effect van de wijzigingen in de toekomstige tarieve n v oor de vennootschapsbelasting rechtstreeks verwerkt in het eigen vermogen. In 2021 heeft dit geleid tot een a anpassing van -/- € 17,1 miljoen (2020: -/- € 68,0 miljoen). D e mutaties in de uitgestelde belastingvorderingen in 2020 zijn als volgt: In miljoenen euro’s Door de Staat betaalde koopsom Financiële instrument en Materiële vast e act iva Overige Totaal Stand per 1 januari 2020 1.154,2 ‑0,3 ‑831,6 0,8 323,1 Realisatie tijdelijke verschillen in winst-en- verliesrekening ‑52,9 - 24,9 1,4 ‑26,6 Realisatie tijdelijke verschillen in Eigen Vermogen - 0,3 - - 0,3 Effect van aanpassing belastingtarieven in winst- en-verliesrekening - - ‑54,0 0,1 ‑53,9 Effect van aanpassing belastingtarieven in Eigen Vermogen 1 67,5 - ‑68,0 - 99,5 Effect van terugname bijzondere waardevermindering in winst-en-verliesrekening - - ‑75,0 - ‑75,0 Stand pe r 31 december 2020 1.268,8 - ‑1.003,7 2,3 267,4 D e mutaties in de uitgestelde belastingvorderingen in 2020 betroffen de reguliere mutaties alsmede de mutaties a ls gevolg van de herziening van de tarieven voor de vennootschapsbelasting. Ook heeft het terugnemen van een i n het verleden verantwoorde bijzondere waardevermindering gevolgen gehad voor de waardering van de u itgestelde belastingvorderingen in 2020. 1 1. Voorraden V oorraden hebben betrekking op artikelen die worden aangehouden voor regulier dagelijks onderhoud, voor e igen (toekomstige) investeringen en voor projecten die in opdracht van derden worden uitgevoerd. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 193 De boekwaarde van de voorraden bedraagt ultimo 2021 € 49,7 miljoen (ultimo 2020: € 47,2 miljoen). In de waardering ultimo 2021 is reeds rekening gehouden met een afwaardering wegens incourantheid van € 13,3 miljoen (ultimo 2020: € 13,7 miljoen). Het verloop van de voorziening voor incourantheid is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Stand per 1 januari 13,7 12,5 Toevoegingen ten laste van de winst-en-verliesrekening 0,4 3,5 Onttrekkingen ten laste van de voorziening ‑0,5 ‑2,3 Vrijval ten gunste van van de winst-en-verliesrekening ‑0,3 - Stand per 31 december 13,7 13,7 12. Handels- en overige vorderingen De handels- en overige vorderingen zijn als volgt: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Handelsvorderingen 105,1 112,8 Vorderingen op joint ventures 33,7 11,0 Overige belastingen 31,1 23,2 Overige vorderingen en overlopende activa 58,7 26,6 Totaal handels- en overige vorderingen 228,6 173,6 De vorderingen op joint ventures en geassocieerde deelnemingen hebben met name betrekking op nog te verrekenen kosten en investeringen die Gasunie uitvoert ten behoeve van de joint ventures waarin wordt deelgenomen en op een leningfaciliteit die in 2021 is verstrekt aan Trading Hub Europe. Ultimo 2021 is een bedrag van € 10,0 miljoen (ultimo 2020: € nihil) opgenomen onder deze faciliteit. De faciliteit heeft een maximale omvang van € 25,0 miljoen en hangt samen met een tijdelijke additionele liquiditeitsbehoefte ten behoeve van balanceeracties, die is ontstaan als gevolg van de gestegen energieprijzen. De faciliteit heeft een looptijd van korter dan een jaar. De overige belastingen bestaan uit te vord eren omzetbelasting en te vorderen bronbelasting op buitenlandse dividendontvangsten. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 194 De handels- en overige vorderingen zijn gewaardeerd onder aftrek van een voorziening voor oninbaarheid. De mutaties in de voorziening voor oninbaarheid zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Stand per 1 januari 16,6 16,5 Toevoegingen ten laste van de winst-en-verliesrekening 0,3 0,1 Onttrekkingen ten laste van de voorziening - - Vrijval ten gunste van de winst-en-verliesrekening - - Stand per 31 december 16,9 16,6 De handels- en overige vorderingen hebben een nominale looptijd van korter dan één jaar. Voor de verkregen zekerheden wordt verwezen naar noot 24 ‘Financiële instrumenten’. Het totaal van de handelsvorderingen, de vorderingen op joint ventures en de overige vorderingen ultimo 2021 bedraagt € 197,5 miljoen (ultimo 2020: € 150,4 miljoen). De ouderdom van deze vorderingen op de balansdatum is als volgt: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Niet vervallen en niet voorzien 193,2 146,2 Vervallen en niet voorzien: <30 dagen 2,6 2,3 30 - 60 dagen 0,7 1,0 60 - 90 dagen - - 90 - 120 dagen - - >120 dagen 1,0 0,9 Totaal 197,5 150,4 De vervallen en niet-voorziene posten zijn in voorkomende gevallen deels afgedekt middels verkregen bankgaranties of andere verkregen zekerheden. 13. Vennootschapsbelasting Tussen N.V. Nederlandse Gasunie en haar Nederlandse 100%-groepsmaatschappijen bestaat een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting. Tussen Gasunie Deutschland GmbH & Co. KG en haar Duitse 100%- groepsmaatschappijen bestaat eveneens een fiscale eenheid voor de Duitse vennootschapsbelastingen. Vorderingen en schulden ingevolge de vennootschapsbelasting van verschillende fiscale eenheden worden niet gesaldeerd. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 195 D e te vorderen vennootschapsbelasting is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Nederland 19,7 3,9 Duitsland 8,3 ‑11,0 Totaal t e vorderen vennootschapsbelast ing 28,0 ‑7,1 D e acute vorderingen en verplichtingen inzake de vennootschapsbelasting betreffen de verschuldigde v ennootschapsbelasting over het huidige en over de voorgaande boekjaren verminderd met de op (voorlopige) a anslagen betaalde bedragen voor de betreffende fiscale eenheden. D e mutaties in de te vorderen vennootschapsbelasting zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Stand per 1 januari ‑7,1 26,2 Verschuldigde belastingen over het boekjaar ‑64,2 ‑100,9 Correcties voorgaande jaren ‑2,2 8,5 Betaalde belastingen 101,5 59,1 Stand per 31 december 28,0 ‑7,1 1 4. Liquide middelen D e liquide middelen zijn als volgt: In miljoenen euro’s 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Banken 38,2 16,5 Betalingen onderweg 0,1 1,4 Totaal liquide middelen 38,3 17,9 D e banksaldi kennen een rentevergoeding op basis van dagrente en zijn direct opvraagbaar. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 196 15. Eigen vermogen toekomend aan de aandeelhouder Beleid omtrent het kapitaal en de vermogenspositie Het beleid van de vennootschap met betrekking tot het kapitaal en de vermogenspositie is erop gericht om: De continuïteit van de vennootschap te waarborgen; De financiering van de investeringen in het netwerk alsmede de energietransitie mogelijk te maken, waarbij actief rekening wordt gehouden met duurzaamheidsdoelstellingen; Een kapitaal- en financieringsstructuur aan te houden teneinde de financieringskosten te optimaliseren en een goede toegang tot de financiële markten te behouden. De vennootschap streeft naar een financieel profiel, dat haar in staat stelt om haar strategie te realiseren en dat gelijktijdig leidt tot een adequate credit rating, die aansluit bij de signatuur van de vennootschap en het beleid van de aandeelhouder. In noot 16 ‘Rentedragende leningen’ en noot 24 ‘Financiële instrumenten’ is verdere informatie opgenomen over de kapitaalpositie van de vennootschap, de instrumenten die worden gebruikt en de omvang van deze instrumenten. Voor een nadere toelichting op het eigen vermogen wordt ook verwezen naar de toelichting op het eigen vermogen in de vennootschappelijke jaarrekening ( noot 40 ‘Geplaatst kapitaal’, noot 41 ‘Herwaarderingsreserve’, noot 42 ‘Wettelijke reserve’, noot 43 ‘Overige reserves’ en noot 44 ‘Onverdeeld resultaat’). Geplaatst kapitaal Het maatschappelijk kapitaal bedraagt € 756.000 en is verdeeld in 7.560 gewone aandelen van elk € 100 nominaal. Hiervan zijn 1.513 aandelen geplaatst en volgestort. In het boekjaar hebben geen mutaties plaatsgevonden in het geplaatste en gestorte kapitaal (2020: idem). Alle geplaatste aandelen worden gehouden door de Staat der Nederlanden. Cash flow hedge reserve De cash flow hedge reserve bedroeg ultimo 2021 minder dan € 0,1 miljoen (ultimo 2020: € nihil) en is om die reden niet afzonderlijk gepresenteerd in het eigen vermogen. Reële waarde reserve Voor een toelichting op de reële waarde reserve wordt verwezen naar de toelichting op het eigen vermogen in de vennootschappelijke jaarrekening (noot 42 ‘Wettelijke reserve’). Overige reserves De onder de ‘overige reserves’ opgenomen posten hebben het karakter van gecumuleerde resultaten. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 197 16. Rentedragende leningen Ultimo 2021 bestaat het nominale bedrag aan langlopende leningen van € 3.009,2 miljoen (ultimo 2020: € 3.102,4 miljoen) voor € 2.119,1 miljoen (ultimo 2020: € 2.552,4 miljoen) uit obligatieleningen en voor € 890,0 miljoen (ultimo 2020: € 550,0 miljoen) uit onderhandse leningen. De nog te amortiseren transactiekosten en disagio bedragen € 9,0 miljoen (ultimo 2020: € 9,1 miljoen). Het gaat om leningen die op concernniveau zijn opgenomen, maar mede dienen als financiering voor groepsmaatschappijen. De mutaties in de rentedragende leningen zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Oorspronkelijke nominale hoofdsom per 1 januari 3.300,0 3.450,0 Afgelost tot en met 1 januari ‑197,6 ‑326,2 Restant nominale hoofdsom per 1 januari 3.102,4 3.123,8 Niet-geamortiseerde transactiekosten en disagio ‑9,1 ‑10,5 Boekwaarde per 1 januari 3.093,3 3.113,3 Mutaties in het boekjaar: Aflossingen ‑733,2 ‑21,4 Nieuw opgenomen leningen 640,0 - Amortisatie van transactiekosten en disagio 1,3 1,4 Toevoeging transactiekosten en disagio ‑1,3 - Totaal mutatie s in het boekjaar ‑93,2 ‑20,0 Oorspronkelijke nominale hoofdsom per 31 december 3.140,0 3.300,0 Afgelost tot en met 31 december ‑130,8 ‑197,6 Restant nominale hoofdsom per 31 december 3.009,2 3.102,4 Resterende niet-geam ortiseerde transactiekosten en disagio ‑9,0 ‑9,1 Boekwaarde per 31 december 3.000,2 3.093,3 Gepresenteerd onder de kortlopende schulden ‑494,2 ‑733,2 Totaal 2.506,0 2.360,1 In 2021 werden twee langlopende obligatieleningen op de expiratiedatum volledig afgelost. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 198 In oktober 2021 gaf de vennootschap een zogenaamde Sustainability-Linked Bond uit ter waarde van €300,0 miljoen. De overeengekomen looptijd bedraagt 15jaar; de aflossing vindt ineens plaats aan het einde van de looptijd. De vaste effectieve rente bedraagt 0,76%. Uitgifte van de lening vond plaats in overeenstemming met het Sustainability-Linked Bond Framework. Het Framework is in lijn met de Sustainability-Linked Bond Principles (SLBP's), versie 2020, van de International Capital Markets Association (ICMA). De vennootschap heeft twee doelen gesteld die per 31december 2030 moeten zijn bereikt. De eerste doelstelling houdt in dat de uitstoot van methaan door de vennootschap met ongeveer 50% moet worden verminderd ten opzichte van 2020. De tweede doelstelling heeft betrekking op de door de vennootschap beïnvloedbare CO -equivalente emissies die in 2030 met 30% moeten zijn teruggebracht ten opzichte van 2020. De duurzaamheidsdoelen kunnen vanaf 2030 leiden tot een couponverhoging van 0,10% als de vennootschap op 31december 2030 één doelstelling niet heeft behaald en van 0,20% als de vennootschap beide doelstellingen niet heeft behaald. Deze couponverhogingen zijn ultimo 2021 niet verwerkt in de effectieve rente aangezien thans geen aanleiding bestaat te veronderstellen dat de vennootschap de doelstellingen niet behaalt. 2 In mei 2021 is een bedrag van €90,0 miljoen getrokken op een faciliteit van de Europese Investeringsbank (EIB) inzake de bouw van de stikstofinstallatie van GTS. De overeengekomen vaste rente bedraagt effectief 0,258%. Aflossing vindt ineens plaats uiterlijk in mei 2030\. Aansluitend is in juni 2021 het resterende deel van de faciliteit van €150,0 miljoen opgenomen. De overeengekomen vaste rente voor dit leningdeel bedraagt effectief 0,127%. Aflossing vindt ineens plaats uiterlijk in juni 2029\. Voor beide leningdelen geldt dat tussentijdse aflossing is toegestaan. Tot slot is eind 2021 een onderhandse lening van €100,0 miljoen opgenomen met een looptijd van (maximaal) twee jaar tegen een variabele rente. Ultimo 2021 bedroeg de effectieve rente op deze lening -/- 0,78%. De vervalkalender van de rentedragende leningen (nominale waarde) is als volgt: In miljoeneneuro's 1e halaar 2e halaar Totaal Aflossingsverplichting in 2022 - 494,2 494,2 2023 - 225,0 225,0 2024 - 175,0 175,0 2025 - 125,0 125,0 2026 650,0 - 650,0 na 2026 1.340,0 Totaal van de aflossingsverplichtingen 3.009,2 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 199 Het overzicht van de langlopende leningen, inclusief de kortlopende aflossingsverplichtingen, is als volgt: In miljoeneneuro's So o rt lening Oo rspro nkelijke ho o fdso m Lo o ptijd Effectieve rente Rente herz ieningsdatum Re stant ho o fdso m ultimo 2021 Restant ho o fdso m ultimo 2020 Onderhandse lening 125,0 2008- 2023 4,80% Rentevast tot einde looptijd 125,0 125,0 Onderhandse lening 125,0 2008- 2022 4,50% Rentevast tot einde looptijd 125,0 125,0 Onderhandse lening 125,0 2009- 2024 4,27% Rentevast tot einde looptijd 125,0 125,0 Onderhandse lening 125,0 2010- 2025 3,58% Rentevast tot einde looptijd 125,0 125,0 Onderhandse lening 50,0 2014-2024 1,33% Rentevast tot einde looptijd 50,0 50,0 Onderhandse lening 90,0 2021-2030 0,26% Rentevast tot einde looptijd 90,0 - Onderhandse lening 150,0 2021-2029 0,13% Rentevast tot einde looptijd 150,0 - Onderhandse lening 100,0 2021-2023 Variabel Vier keer per jaar op 22 maart, 22 juni, 22 september en 22 december 100,0 - To taal o nderhandse leningen 890,0 550,0 Obligatielening 300,0 2006- 2021 4,55% Rentevast tot einde looptijd - 300,0 Obligatielening 500,0 2011-2021 3,64% Rentevast tot einde looptijd - 433,3 Obligatielening 500,0 2012-2022 2,70% Rentevast tot einde looptijd 369,2 369,1 Obligatielening 650,0 2016-2026 1,04% Rentevast tot einde looptijd 650,0 650,0 Obligatielening 300,0 2018-2028 1,48% Rentevast tot einde looptijd 300,0 300,0 Obligatielening 500,0 2019-2031 0,47% Rentevast tot einde looptijd 500,0 500,0 Obligatielening 300,0 2021-2036 0,76% Rentevast tot einde looptijd 300,0 - To taal o bligatieleningen 2.119,2 2.552,4 To taal no minale waarde rentedragende leningen 3.009,2 3.102,4 De gewogen gemiddelde effectieve rente van de langlopende leningen bedroeg ultimo 2021 1,6% (ultimo 2020: 2,4%). Inzake de rentedragende leningen zijn door de vennootschap geen zekerheden gesteld aan de kredietverstrekkers. Ook is geen sprake van belangrijke financiële convenanten of ratio’s waaraan de vennootschap moet voldoen. Ten aanzien van de leningen die de vennootschap heeft verkregen van de Europese Investeringsbank (EIB) met een resterende waarde ultimo 2021 van €790,0 miljoen gelden een aantal ‘change-of-control’ voorwaarden met betrekking tot het houden van de aandelen van N.V. Nederlandse Gasunie door de Staat der Nederlanden en met Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 200 b etrekking tot het houden van de aandelen van GTS B.V. door N.V. Nederlandse Gasunie. De vennootschap acht het z eer onwaarschijnlijk dat deze change-of-control gebeurtenissen zich binnen afzienbare tijd aandienen. V oor een nadere toelichting op de financiële risico’s die samenhangen met de rentedragende leningen en het fi nanciële risicomanagement dat de vennootschap toepast met het doel deze risico’s te beperken, wordt v erwezen naar noot 24 ‘Financiële instrumenten’. 1 7. Leaseverplichtingen D e vennootschap is leasecontracten aangegaan voor onder meer terreinen en gebouwen, regionale t ransportleidingen en het wagenpark. Deze gebruiksrecht activa worden ingezet voor eigen gebruik; er is geen s prake van sub-leasing. Nadere informatie over de bijbehorende gebruiksrecht activa is opgenomen in noot 5 ‘ Materiële vaste activa’. D e mutaties in de leaseverplichtingen zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Stand per 1 januari 100,0 97,0 Nieuwe leaseverplichtingen 9,3 3,4 Beëindigde leaseverplichtingen - - Modificaties 3,1 7,4 Betaling leasetermijnen ‑9,6 ‑9,0 Oprenting 1,5 1,5 Effect om rekening vreemde valuta 0,4 ‑0,3 Totaal 104,7 100,0 Gepresenteerd onder de kortlopende schulden ‑7,8 ‑7,5 Stand per 31 december 96,9 92,5 D e leasetermijnen zijn in voorkomende gevallen gebaseerd op schattingen. Dit geldt met name voor de pacht van t erreinen. Hoewel deze objecten over het algemeen gepacht worden voor onbepaalde tijd, heeft de v ennootschap de mogelijkheid om de pacht op korte termijn op te zeggen. Voor de bepaling van de meest w aarschijnlijke lease periode is aansluiting gezocht bij de economische levensduur van het actief (zoals een leiding o f een installatie) waarvoor het terrein wordt gepacht. D e gewogen gemiddelde incrementele rentevoet in 2021 bedroeg 1,48% (2020: 1,55%). Leaseovereenkomsten met e en looptijd van korter dan één jaar of met een contractwaarde van minder dan € 5.000 zijn niet in de balans o pgenomen. De impact hiervan bedraagt ultimo 2021 minder dan € 0,1 miljoen per jaar (ultimo 2020: idem). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 201 O nder modificaties zijn begrepen de tussentijdse aanpassingen van variabelen in de bestaande leasecontracten die l eiden tot een wijziging in de waardering van de contracten, zoals verwachte of overeengekomen looptijden en d e hoogte van de lease betalingen. D e resterende looptijd van de leaseverplichtingen is als volgt: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Resterende looptijd < 1 jaar 7,8 7,5 Resterende looptijd ≥ 1 jaar en ≤ 5 jaar 22,2 21,7 Resterende looptijd > 5 jaar 74,7 70,8 Totaal leaseverplichtingen 104,7 100,0 H et kortlopende deel van de leaseverplichtingen is afzonderlijk gepresenteerd onder de kortlopende schulden. 1 8. Contractverplichtingen D e contractverplichtingen houden verband met de omzetverantwoording van de vennootschap. Voor bepaalde c ontracten geldt dat het betaalritme niet synchroon loopt met de wijze waarop de vennootschap de omzet aan d e boekjaren moet toerekenen. Dit doet zich onder meer voor bij contracten waarbij klanten een financiële b ijdrage hebben geleverd in een investering in specifieke transportcapaciteit. Deze bijdragen worden in beginsel t oegerekend aan het contract met de klant en niet aan het actief waar de bijdrage betrekking op heeft. Voor d ergelijke klantbijdragen wordt een contractverplichting opgenomen, waarbij rekening wordt gehouden met het fi nancieringselement in deze contracten. U ltimo 2021 bedroegen de totale contractverplichtingen van de vennootschap € 49,8 miljoen (ultimo 2020: € 50,6 m iljoen). In onderstaande tabel is het verloop van deze contractverplichtingen weergegeven: In miljoenen euro's 2021 2020 Stand per 1 januari 50,6 50,1 Verantwoord als netto-omzet ‑4,7 ‑4,4 Oprenting 1,8 1,8 Toevoeging contractverplichtingen 2,1 3,1 Totaal 49,8 50,6 Gepresenteerd onder de kortlopende schulden ‑3,6 ‑ 3,4 Stand per 31 december 46,2 47,2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 202 De resterende looptijd van de contractverplichtingen is als volgt: In miljoenen euro's 31. dec 2021 31 dec. 2020 Resterende looptijd < 1 jaar 3,6 3,4 Resterende looptijd ≥ 1 jaar en ≤ 5 jaar 15,3 17,1 Resterende looptijd > 5 jaar 30,9 30,1 Totaal cont ract verplichtingen 49,8 50,6 Het kortlopende deel van de contractverplichtingen is afzonderlijk gepresenteerd onder de kortlopende schulden. 19. Uitgestelde belastingverplichtingen De tijdelijke verschillen tussen de waardering van de activa en de passiva voor de financiële verslaggeving en de fiscale waardering geven aanleiding tot het opnemen van uitgestelde belastingverplichtingen. De uitgestelde belastingverplichtingen zien met name toe op tijdelijke waarderingsverschillen van materiële vaste activa in Duitsland. Daarnaast is sprake van enkele overige verschillen die leiden tot uitgestelde belastingverplichtingen en - vorderingen. De uitgestelde belastingverplichtingen en -vorderingen hebben betrekking op de fiscale eenheid voor de Duitse vennootschapsbelastingen en voldoen aan de voorwaarden voor saldering van fiscale schulden. Daarom zijn de uitgestelde belastingen hier gesaldeerd weergegeven. De mutaties in de uitgestelde belastingverplichtingen in 2021 zijn als volgt: In miljoenen euro’s Materiële vaste activa Financiële vaste activa Voo rz iening inz ake perso neels- belo ningen Voo rz iening vo o r o pruimings- ko sten en saneringen Overige uitgestelde belasting- verplichtinge n To taal Stand per 1 januari 2021 170,0 11,3 ‑23,0 20,8 - 179,1 Realisatietijdelijke vers chillen in winst-en-verliesrekening 4,8 0,1 ‑0,2 1,0 5,9 11,6 Realisatietijdelijke vers chillen in Eigen Vermogen - - 3,2 - - 3,2 Stand per 31 december 2021 174,8 11,4 ‑20, 0 21,8 5,9 193,9 Van de uitgestelde belastingverplichting heeft ultimo 2021 een bedrag van € 193,9 miljoen (ultimo 2020: € 179,1 miljoen) een looptijd van meer dan één jaar. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 203 De mutaties in de uitgestelde belastingverplichtingen in 2020 zijn als volgt: In miljoenen euro’s Materiële vaste activa Financiële vaste activa Voo rz iening inz ake perso neels- belo ningen Voo rz iening vo o r o pruimings- ko sten en saneringen Overige uitgestelde belasting- verplichtinge n To taal Stand per 1 januari 2020 164,8 11,5 ‑20,7 19,7 - 175,3 Realisatietijdelijke vers chillen in winst-en-verliesrekening 5,2 ‑0,2 ‑0,4 1,1 - 5,7 Realisatietijdelijke vers chillen in Eigen Vermogen - - ‑1,9 - - ‑1,9 Stand per 31 december 2020 170,0 11,3 ‑23, 0 20,8 - 179,1 20. Personeelsbeloningen De in de balans opgenomen verplichtingen uit hoofde van personeelsbeloningen betaalbaar op termijn zijn als volgt: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Pensioenverplichtingen Gasunie Deutschland 107,5 116,8 Jubileumuitkeringen 10,3 10,3 Secundaire arbeidsvoorwaarden na pensionering 0,4 0,4 Totaal personeelsbeloningen 118,2 127,6 Voorzieningen pensioenverplichtingen Gasunie Deutschland De pensioenregeling van de werknemers van Gasunie Deutschland die vóór 2012 in dienst zijn getreden, is een toegezegd-pensioenregeling, die is gebaseerd op een eindloonsysteem. De aanspraken van deze werknemers zijn niet gefinancierd. Deze regeling wordt behandeld als een toegezegd-pensioenregeling. De voorziening heeft grotendeels een langlopend karakter. De daling van de pensioenverplichting in 2021 wordt voornamelijk verklaard door een stijging van de disconteringsvoet ultimo 2021. De pensioenverplichting per ultimo boekjaar is samengevat in onderstaand meerjarenoverzicht: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 31 dec. 2019 31 dec. 2018 31 dec. 2017 Contante waarde toegekende pensioenaanspraken 107,5 116,8 108,5 91,8 88,1 Pensioenvoorziening 107,5 116,8 108,5 91,8 88,1 Ervaringsaanpassingen verplichtingen van de regeling ‑1,0 ‑2,2 0,1 1,3 ‑1,4 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 204 De gewogen gemiddelde looptijd van de pensioenverplichtingen bedraagt ultimo 2021 ca. 20jaar (ultimo 2020: ca. 21jaar). De aannames die ten grondslag liggen aan de berekening van de pensioenverplichtingen zijn als volgt: 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Disconteringsvoet 1,2% 0,8% Verwachte toekom stige salarisverhogingen 2,7% 2,7% Verwachte toekom stige pensioenverhogingen 1,7% 1,7% Het verloop van de contante waarde van de pensioenverplichting is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Stand per 1 januari 116,8 108,5 Toename toegekende pensioenaanspraken 2,6 2,6 Oprenting 0,9 1,2 Actuarieel resultaat en ervaringsaanpassingen ‑10,9 6,2 Betaalde pensioenuitkeringen ‑1,9 ‑1,7 Stand per 31 december 107,5 116,8 De actuariële resultaten zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Aanpassing in actuariële financiële veronderstellingen ‑9,9 8,4 Ervaringsaanpassingen ‑1,0 ‑2,2 Totaal actuarieel resultaat op pensioenaanspraken ‑10,9 6,2 Het actuarieel resultaat over 2021 is met name beïnvloed door een stijging van de disconteringsvoet ultimo 2021 (2020: daling van de disconteringsvoet). Het totaal van rechtstreeks in het totaalresultaat verwerkte actuariële resultaten over 2021 bedraagt €10,9 miljoen (2020: -/- €6,2 miljoen). Het cumulatieve saldo van de actuariële resultaten, voor aftrek van uitgestelde belastingen, bedraagt ultimo 2021 -/- €36,3 miljoen (ultimo 2020: -/- €47,2 miljoen). De actuariële resultaten zijn in het totaalresultaat verwerkt. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 205 De gevoeligheid van de berekening van de voorziening voor pensioenverplichtingen is als volgt: Als de disconteringsvoet wijzigt met 0,1%-punt, dan leidt dit indicatief (en onder overige gelijkblijvende omstandigheden) tot een wijziging in de contante waarde van de toegekende pensioenaanspraken en een wijziging in het totaalresultaat van €2,1 miljoen (2020: €2,4 miljoen); Als de verwachte toekomstige salarisverhoging wijzigt met 0,1%-punt, dan leidt dit indicatief (en onder overige gelijkblijvende omstandigheden) tot een wijziging in de contante waarde van de toegekende pensioenaanspraken en een wijziging in het totaalresultaat van €0,4 miljoen (2020: €0,5 miljoen); Als de verwachte toekomstige pensioenverhoging wijzigt met 0,1%-punt, dan leidt dit indicatief (en onder overige gelijkblijvende omstandigheden) tot een wijziging in de contante waarde van de toegekende pensioenaanspraken en een wijziging in het totaalresultaat van €1,6 miljoen (2020: €1,8 miljoen). De totale pensioenlasten uit hoofde van de toegezegd-pensioenregeling in de winst-en-verliesrekening bestaan uit: In miljoenen euro's 2021 2020 Toename toegekende pensioenaanspraken 2,6 2,6 Oprenting 0,9 1,2 Totaal pensioenlasten 3,5 3,8 Voorziening voor jubileumuitkeringen De voorziening heeft betrekking op de jubileumuitkeringen die de vennootschap uitkeert aan haar werknemers bij dienstjubilea. De mutaties in deze voorziening zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Stand per 1 januari 10,3 9,5 Toevoegingen ten laste van de winst-en-verliesrekening 0,1 1,0 Onttrekkingen uit de voorziening ‑0,1 ‑0,2 Vrijval ten gunste van de winst-en-verliesrekening - - Stand per 31 december 10,3 10,3 De voorziening heeft grotendeels een langlopend karakter. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 206 Voorziening voor kosten van de secundaire arbeidsvoorwaarden na pensionering voor post-actieve en gepensioneerde werknemers De voorziening heeft betrekking op bepaalde vergoedingen die de vennootschap verstrekt aan haar post-actieve en gepensioneerde werknemers. De mutaties in deze voorziening zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Stand per 1 januari 0,4 0,4 Toevoegingen ten laste van de winst-en-verliesrekening 0,1 0,1 Onttrekkingen uit de voorziening ‑0,1 ‑0,1 Vrijval ten gunste van de winst-en-verliesrekening - - Stand per 31 december 0,4 0,4 De voorziening heeft grotendeels een langlopend karakter. 21. Overige voorzieningen De overige voorzieningen bestaan volledig uit de voorziening voor bepaalde opruimingskosten en saneringen. Voorziening voor opruimingskosten en saneringen De voorziening voor opruimingskosten en saneringen is in 2010 gevormd naar aanleiding van besluiten van de vennootschap om specifieke activa in Nederland buitengebruik te stellen of te verwijderen. Wet- en regelgeving e n vergunningen, onder meer op het gebied van milieu en ruimtelijke ordening, vereist in die voorkomende gevallen dat sanering plaatsvindt. De voorziening heeft betrekking op saneringen van buiten bedrijf gestelde leidingen. Het saneringsprogramma omvat tevens reeds ontkoppelde leidingen en in het verleden van derden overgenomen leidingen waarvoor de vennootschap thans verantwoordelijk is. Het saneringsprogramma heeft ultimo 2021 een resterende looptijd van enige jaren. De vennootschap acht het niet aannemelijk d at het integraal opruimen van transportleidingen en toebehoren aan de orde zal komen. De vennootschap heeft in haar oordeel overwogen dat transport van aardgas in de komende jaren belangrijk blijft. Daarnaast ziet de vennootschap voldoende mogelijkheden voor diverse alternatieve aanwendingen, waaronder het transport van alternatieve energiedragers, zoals waterstof. Verwacht wordt dat het bestaande aardgastransportnetwerknetwerk gefaseerd ingezet word t voor het transporteren van alternatieve energiedragers in de nabije en ook verdere toekomst. Daarnaast geldt dat de opbrengsten van een alternatieve aanwending (op termijn) verminderd met de kosten van conservering naar verwachting opwegen tegen de (maatschappelijke) kosten van het opruimen. Een voorziening voor opruimingskosten voor het gastransportnet als geheel op langere termijn is vanwege voornoemde overwegingen niet opgenomen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 207 Bij het bepalen van de voorziening voor opruimingskosten en saneringen neemt de vennootschap in ogenschouw dat haar oordelen en schattingen beïnvloed kunnen worden door de ontwikkelingen op het gebied van de energietransitie en door aangescherpte milieu- en klimaatdoelstellingen. Met de recente politieke besluitvormingen op het gebied van waterstof, warmte en CO en een nieuw kabinet dat sterk inzet op klimaat, wordt de langetermijnvisie steeds concreter en naar verwachting in de komende jaren verder uitgewerkt. De vennootschap past de voorziening voor opruimingskosten en saneringen op iedere balansdatum aan op de meest recente ontwikkelingen. Voornoemde ontwikkelingen kunnen in toekomstige jaren leiden tot het bijstellen van de reikwijdte van de voorziening voor saneringen, bijvoorbeeld als bepaalde netwerkonderdelen geen toekomstige alternatieve aanwending kennen waar dit eerder wel werd verwacht. Daarnaast kan de voorziening worden aangepast als op basis van ervaringscijfers de technische wijze van saneren verandert of als de kosten van historische saneringen aanleiding geven om uit te gaan van hogere of lagere kosten voor toekomstige saneringen. 2 De mutaties in de voorziening zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Stand per 1 januari 30,2 35,1 Dotaties ten laste van de winst-en-verliesrekening 5,0 - Oprenting ten laste van de winst-en-verliesrekening - 0,6 Onttrekkingen ten laste van de voorziening ‑6,6 ‑5,5 Stand per 31 december 28,8 30,2 Het kortlopend deel van de voorziening voor opruimingskosten en saneringen bedraagt ultimo 2021 naar verwachting € 5,7 miljoen (ultimo 2020: € 6,6 miljoen). Dit bedrag is niet afzonderlijk vermeld onder de kortlopende verplichtingen. De disconteringsvoet bedraagt in 2021 0,0% (2020: 1,0%). De daling in de disconteringsvoet is met name gelegen in de gedaalde (op balansdatum negatieve) marktrentes in vergelijking met 2020. De dotatie aan de voorziening houdt voornamelijk verband met een herziening van de scope van de nog op te ruimen leidingen waarvoor de vennootschap thans verantwoordelijk is. 22. Kortlopende financieringsverplichtingen De kortlopende financieringsverplichtingen zijn als volgt: In miljoenen euro’s 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Aflossingsverplichtingen op langlopende leningen 494,2 733,2 Kortlopende leningen 250,0 225,0 Totaal kort lopende financieringsverplichtingen 744,2 958,2 Nadere informatie over de langlopende rentedragende leningen is opgenomen in noot 16 ‘Rentedragende leningen’. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 208 D e vennootschap heeft ultimo 2021 voor € 250,0 miljoen (ultimo 2020: € 225,0 miljoen) aan kortlopende r entedragende leningen opgenomen tegen marktconforme voorwaarden. Het gaat om opgenomen deposito’s en u itgegeven commercial paper met looptijden korter dan één jaar (in de praktijk variërend tussen één dag en n egentig dagen). 2 3. Handels- en overige schulden D e specificatie van de handels- en overige schulden is als volgt: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Handelsschulden 57,1 17,8 Overige belastingen en prem ies sociale verzekeringen 7,8 7,0 Overige schulden en overlopende passiva 240,0 203,4 Totaal handels- en overige schulden 304,9 228,2 D e overige belastingen en premies sociale verzekeringen bestaan met name uit te betalen omzetbelasting, p remies sociale verzekeringen en te betalen loonheffing. D e overige schulden en overlopende passiva bestaan met name uit opgelopen rente op leningen, te ontvangen f acturen, ontvangen security deposits en schulden aan joint ventures. De ontvangen security deposits betreffen g estelde zekerheden die door klanten aan de vennootschap zijn verstrekt ter afdekking van het debiteurenrisico. O ver de security deposits wordt een marktconforme rente berekend. Ultimo 2021 bedragen de ontvangen security d eposits € 44,7 miljoen (ultimo 2020: € 34,9 miljoen). De schulden aan joint ventures bedragen ultimo 2021 € 26,3 m iljoen (ultimo 2020: € nihil) en hebben volledig betrekking op het cashpool management dat de vennootschap u itvoert ten behoeve van enkele joint ventures. D e handels- en overige schulden zijn, behalve de ontvangen security deposits, niet rentedragend en hebben een l ooptijd van korter dan één jaar. 2 4. Financiële instrumenten A lgemeen D e belangrijkste financiële risico’s waaraan de vennootschap onderhevig is, zijn het marktrisico (bestaande uit r enterisico, valutarisico en prijsrisico), het kredietrisico en het liquiditeitsrisico. De vennootschap past financieel r isicomanagement toe met als doel deze risico’s te beperken door middel van operationele en financiële m aatregelen. Aankelijk van de aard en omvang van de risico’s worden daartoe zo nodig specifieke a fdekkingsinstrumenten ingezet. D e vennootschap kan gebruik maken van afgeleide financiële instrumenten voor het beheersen van rente-, valuta- e n prijsrisico’s die voortvloeien uit de gewone bedrijfsuitoefening. Afgeleide financiële instrumenten worden u itsluitend ingezet voor afdekking van risico’s en niet voor handels- of andere doeleinden. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 209 Renterisico Het door de vennootschap gelopen renterisico is het risico dat toekomstige uitgaande rentekasstromen zullen toenemen door veranderingen in de marktrente van rentedragende leningen met een variabele rente en van opgenomen deposito’s en uitgegeven commercial paper met looptijden korter dan één jaar. Het renterisico over deze instrumenten, voor zover gehouden door de vennootschap zelf of door haar 100% groepsmaatschappijen, is ultimo 2021 niet afgedekt (ultimo 2020: idem). Daarnaast loopt de vennootschap een renterisico in de periode tussen het besluit tot en de realisatie van de uitgifte of herfinanciering van langlopende leningen met een vaste rente. De vennootschap heeft gemiddeld genomen tussen de 5-10% van het lang vreemd vermogen (inclusief de kortlopende aflossingsverplichting op de langlopende leningen) uitstaan in de vorm van kortlopende financieringen tegen een variabele rente. Daarnaast is ultimo 2021 sprake van €100,0 miljoen (ultimo 2020: €nihil) aan uitstaande langlopende leningen met een variabele rente. Bij een rentewijziging van 1%-punt wijzigen de rentelasten per jaar met ongeveer € 2,5 tot €4,0 miljoen. Het renterisico op deze leningen is gezien de beperkte omvang en looptijd niet afgedekt. Valutarisico Valutarisico’s ontstaan als contracten of transacties zijn overeengekomen in een valuta die ongelijk is aan de functionele valuta. Het valutarisico dat de vennootschap loopt, betreft het risico dat toekomstige kasstromen, waaronder die uit vorderingen en schulden, fluctueren als gevolg van veranderingen in de valutakoersen. In het kader van de normale bedrijfsactiviteiten is het valutarisico beperkt, omdat de meeste transacties plaatsvinden in euro’s. Slechts voor een beperkt aantal transacties geldt dat deze plaatsvinden in valuta anders dan de euro. Voor een aantal van deze transacties beoogt de vennootschap het valutarisico te beperken of te neutraliseren door de inzet van specifieke risicoafdekkingsinstrumenten, zoals valutatermijncontracten. Valutarisico's worden afgedekt als er in voldoende mate zekerheid bestaat over de omvang en het tijdstip van de kasstromen in vreemde valuta. Dit doet zich onder meer voor bij de afdekking van het valutarisico op transacties in Zwitserse franken en Britse ponden. Ultimo 2021 was voor omgerekend €2,9 miljoen aan transacties in Zwitserse franken afgedekt (ultimo 2020: €5,7 miljoen) door middel van valutatermijncontracten. Deze afdekking heeft volledig betrekking op de periodieke teruggave bronbelasting samenhangend met de dividenduitkeringen door de deelneming Nord Stream (gevestigd te Zwitserland) aan Gasunie. De openstaande belastingteruggaven zijn voor 100% afgedekt. De afdekkingsinstrumenten hebben ultimo 2021 een looptijd van korter dan één jaar (ultimo 2020: idem). Verder is het valutarisico op een aantal toekomstige verplichtingen in Britse ponden afgedekt door het aanhouden van deze vreemde valuta op een bankrekening in Britse ponden. Ultimo 2021 bedroeg het saldo Britse ponden omgerekend €5,2 miljoen (ultimo 2020: €5,5 miljoen). Er zijn ultimo 2021 geen andere vreemde valutaposities van significante omvang (ultimo 2020: idem). Prijsrisico Ten behoeve van de dagelijkse bedrijfsactiviteiten, waaronder het gastransport, balanceeracties in het gastransportnetwerk en de interne en externe productie van stikstof voor de kwaliteitsconversie, maakt de vennootschap gebruik van gas en elektriciteit. Hiervoor zijn gas- en elektriciteitsleveringscontracten gesloten met energieleveranciers. De contracten die de vennootschap heeft gesloten, zijn in de markt gangbare Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 210 leveringscontracten, waarbij de prijs van energie variabel is en wordt bepaald aan de hand van de vigerende spotmarktprijzen op het moment van contractering/levering. Er geldt geen minimale afnameverplichting. De energieleveringscontracten hebben over het algemeen een relatief korte looptijd (3-5jaar). De vennootschap loopt een prijsrisico als de variabele kosten van gas en elektriciteit toenemen, voorzover deze prijsstijgingen uit hoofde van de reguleringsafspraken niet nagecalculeerd mogen worden in de toekomstige tarieven. Voor het boekjaar 2021 geldt dat het prijsrisico gedeeltelijk mag worden nagecalculeerd in de toekomstige tarieven in Nederland en Duitsland. Een nadere toelichting over het prijsrisico is opgenomen in noot 1 ‘Significante aangelegenheden en gebeurtenissen in 2021’. Daarnaast loopt de vennootschap een energieprijsrisico bij de uitvoering van bepaalde investeringsprojecten. Om het prijsrisico uit hoofde van de dagelijkse bedrijfsactiviteiten voor de vennootschap te mitigeren – en daarmee ook stabiliteit in de regulatoire tarieven na te streven – hanteert de vennootschap een risicoafdekkingsbeleid en een bijbehorende inkoopstrategie. Uitgangspunt van dit beleid is dat de vennootschap niet handelt met energieleveringscontracten en geen speculatieve posities inneemt. De vennootschap is gecommitteerd om de gecontracteerde volumes energie zelf af te nemen en te gebruiken ten behoeve van de dagelijkse bedrijfsactiviteiten. De energieleveringscontracten kennen de contractuele mogelijkheid om prijzen voor bepaalde toekomstige leveringsperiodes gedeeltelijk te fixeren. Dit kan onder de huidige contracten maximaal drie jaar vooruit plaatsvinden. Bij het doen van deze zogenaamde termijninkopen houdt de vennootschap rekening met de verwachte periodieke energiebehoefte ten einde aan de eigen gebruik voorwaarden te voldoen. De gewenste mate van afdekking van het prijsrisico verschilt per groepsmaatschappij, waarbij de voorspelbaarheid van de omvang en de timing van het energieverbruik mede bepalend zijn. Door GTS wordt gestreefd naar een afdekking van ten minste 65% van het verwachte energieverbruik, waarbij de mate van afdekking mede wordt bepaald op basis van de actuele en de forward prijzen. Voor Gasunie Deutschland wordt onder de huidige inkoopcontracten en binnen de huidige reguleringskaders zeer beperkt of niet gebruik gemaakt van prijsfixatie. Voor de andere belangrijke groepsmaatschappijen, zoals EnergyStock en BBL, varieert de mate van prijsfixatie, omdat het energieverbruik en de timing daarvan in de praktijk hier minder goed voorspelbaar is. Energieverbruik dat niet middels termijnleveringscontracten is gecontracteerd, wordt gekocht op de spotmarkt op het moment dat de energievraag ontstaat. Ultimo 2021 bedroeg de nominale waarde van de termijnleveringscontracten voor het eigen gebruik van energie ongeveer €76,1 miljoen (ultimo 2020: €30,3 miljoen). De termijnleveringen zien volledig toe op leveringen van elektriciteit en gas in het boekjaar 2022. Ingevolge IFRS 9.2.4 zijn de verplichtingen uit hoofde van de termijnleveringen niet in de balans opgenomen. Kredietrisico Het kredietrisico bestaat uit het verlies dat zou ontstaan als tegenpartijen volledig of gedeeltelijk in gebreke zouden blijven en hun contractuele verplichtingen niet na zouden komen. De vennootschap loopt op balansdatum geen belangrijk kredietrisico ten aanzien van een enkele individuele afnemer of tegenpartij (ultimo 2020: idem). Bij toepassing van (afgeleide) financiële instrumenten hanteert de vennootschap ter beperking van het kredietrisico strikte limieten per tegenpartij. Hierdoor wordt de hoogte van het risico dat op betreffende tegenpartij wordt gelopen, beperkt. De vennootschap heeft selectiecriteria opgesteld ten aanzien van tegenpartijen in financiële transacties. Deze criteria beperken het risico verbonden aan mogelijke kredietconcentraties en marktrisico’s. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 211 Om het kredietrisico op handels- en overige vorderingen te beperken, vraagt de vennootschap in voorkomende gevallen om garantiestellingen van haar klanten en andere partijen waarmee transacties plaatsvinden. De vennootschap heeft de volgende garantiestellingen ontvangen van derden: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Aantal Waarde Aant al Waarde Security Deposits 122 44,7 89 34,9 Bankgaranties 61 107,6 62 94,1 Parent Com pany Guarantees 33 401,2 31 385,7 Letters of Awareness 6 110,9 6 108,4 Surety Agreements 8 24,2 10 32,0 Totaal ont vangen garantiest ellingen 230 688,6 198 655,1 De ontvangen zekerheden hebben met name betrekking op garanties behorende bij de gastransportovereenkomsten alsmede garanties verstrekt door aannemers en leveranciers betrokken bij grote investeringsprojecten. De security deposits worden in geld aangehouden en zijn rentedragend. Over de security deposits wordt een marktconforme rente berekend. De letters of awareness betreffen met name garanties die zijn ontvangen van de moedermaatschappij van de klanten die het betreft, waarbij de garantie van rechtswege ongelimiteerd is. Voor de kwantificering van de waarde van de garanties is uitgegaan van een interne kredietwaardigheidsanalyse en de aansluitend door de vennootschap bepaalde maximale toegestane open positie van de betreffende klanten. De looptijd van de ontvangen garantiestelling is over het algemeen kort van aard (een tot drie jaar), maar enkele garanties kennen een looptijd van meer dan vijf jaar. De garantiestellingen zijn niet vrij overdraagbaar. Liquiditeitsrisico Het liquiditeitsrisico is het risico dat de vennootschap over onvoldoende liquide middelen beschikt om aan de direct opeisbare verplichtingen te voldoen. Voor de kwantificering van het liquiditeitsrisico werkt de vennootschap met een meerjarenplanning voor de kapitaalslasten en de investeringen en een liquiditeitsprognose met een horizon van minimaal een jaar voor de operationele uitgaven. Ten aanzien van de op balansdatum aangehouden afdekkingsinstrumenten gelden geen verplichtingen om onderpand te storten als de reële waarde van deze instrumenten negatief is. Het financieringsbeleid van de vennootschap is mede het reduceren van het liquiditeitsrisico tegen zo laag mogelijke kosten. De mogelijkheden tot reduceren van dit risico hangen mede samen met de solvabiliteit van de vennootschap. Gasunie is een solvabele vennootschap en kan daardoor relatief eenvoudig kredietfaciliteiten aantrekken. Gasunie’s lange termijn kredietwaardigheid volgens Standard & Poor’s is AA- met een stabiel vooruitzicht. De korte termijn rating is A-1+. Bij Moody’s Investors Service is de lange termijn kredietwaardigheid A1 met een stabiel vooruitzicht en is de korte termijn rating P-1. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 212 O m het liquiditeitsrisico af te dekken, heeft de vennootschap ultimo 2021 een niet-gecommitteerde rekening- c ourant faciliteit van € 45 miljoen (ultimo 2020: € 45 miljoen), een gecommitteerde kredietfaciliteit van € 600 m iljoen (ultimo 2020: € 600 miljoen) en een Euro Commercial Paper (ECP) programma ter grootte van € 750 m iljoen (ultimo 2020: € 750 miljoen) en een European Medium Term Note (EMTN) programma ter grootte van € 7,5 miljard (ultimo 2020: € 7,5 miljard). De gecommitteerde kredietfaciliteit is in maart 2021 tussentijds verlengd m et een jaar. De overeenkomst heeft daardoor een looptijd tot april 2026 en kan nog met een jaar worden v erlengd tot april 2027. Op de gecommitteerde kredietfaciliteit zijn het afgelopen jaar geen gelden getrokken. De v ennootschap heeft als onderdeel van de normale bedrijfsuitoefening regelmatig kortlopende leningen op de g eldmarkt aangetrokken in de vorm van deposito leningen en schuldpapier onder het ECP. Binnen het EMTN p rogramma is ultimo 2021 € 2,9 miljard (ultimo 2020: € 2,6 miljard) aan leningen geplaatst. Het EMTN programma w ordt regelmatig geactualiseerd en is geldig tot september 2022. OO v v ee r r z z ii cc h h t t t t oo ee k k oo m m ss t t ii g g ee k k aa ss ss t t r r oo m m ee n n H et overzicht van de vervaltermijnen van toekomstige kasstromen met betrekking tot de langlopende en k ortlopende financiële verplichtingen uitstaand op de balansdatum is als volgt: In miljoenen euro's Totaal Direct opeisbaar < 1 jaar 1-5 jaar > 5 jaar 2021 Langlopende schulden - rentedragende leningen 2.515,0 - - 1.175,0 1.340,0 - leaseverplichtingen 104,7 - 7,8 22,2 74,7 Kortlopende schulden - kortlopende financieringsverplichtingen 744,2 - 744,2 - - - handels- en overige schulden 57,1 30,1 27,0 - - - belastingverplichtingen 7,8 - 7,8 - - - overige schulden en overlopende passiva 240,0 15,1 224,9 - - Rentebetalingen op verplichtingen 157,2 - 39,3 80 ,6 37,3 Totaal ultimo 2021 3.826,0 45,2 1.051,0 1.277,8 1.452,0 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 213 Het overzicht van de vervaltermijnen van toekomstige kasstromen met betrekking tot de langlopende en kortlopende financiële verplichtingen in 2020 is als volgt: In miljoenen euro's Totaal Direct opeisbaar < 1 jaar 1-5 jaar > 5 jaar 2020 Langlopende schulden - rentedragende leningen 2.369,2 - - 919,2 1.450,0 - leaseverplichtingen 100,0 - 7,5 21,7 70,8 Kortlopende schulden - kortlopende financieringsverplichtingen 958,2 - 958,2 - - - handels- en overige schulden 17,8 17,4 0,4 - - - belastingverplichtingen 7,0 - 7,0 - - - overige schulden en overlopende passiva 203,3 27,1 176,2 - - Rentebetalingen op verplichtingen 183,3 - 58,9 97,3 2 7,1 Totaal ultimo 2020 3.838,8 44,5 1.208,2 1.038,2 1.547,9 Reële waarde In deze jaarrekening zijn diverse financiële instrumenten opgenomen die zijn gewaardeerd op de reële waarde of waarvoor de reële waarde kan afwijken van de boekwaarde op basis van de geamortiseerde kostprijs. Het betreft: Overige deelnemingen; Rentedragende leningen; Overige primaire financiële instrumenten. De wijze van reële waarde bepaling is beschreven onder het hoofd ‘Bepaling van de reële waarde’ in de grondslagen voor de waardering en de resultaatbepaling. OO v v ee r r i i gg ee dd ee ee l l n n ee m m i i n n gg ee n n De waarde ultimo 2021 van de in de balans op reële waarde gewaardeerde overige deelnemingen bedraagt € 515,2 miljoen (ultimo 2020: € 509,3 miljoen). Het gaat om een reële waarde bepaling volgens niveau 3 (ultimo 2020: niveau 3). Voor meer informatie wordt verwezen naar noot 9 ‘Overige deelnemingen’ van de toelichting op de geconsolideerde jaarrekening. RR ee ReR ReR n n t t ee dd r r aa gg ee n n dd ee l ee n n ii n n gg ee n n De rentedragende leningen zijn obligatieleningen met een notering aan Euronext te Amsterdam alsmede onderhandse leningen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 214 D e reële waarde van de beursgenoteerde obligaties is gelijk aan de slotkoers per balansdatum. Dit betreft een reële w aarde bepaling volgens niveau 1 (ultimo 2020: niveau 1). De reële waarde van de onderhandse leningen is b erekend door verwachte toekomstige kasstromen contant te maken tegen een disconteringsvoet die gelijk is aan d e geldende risicovrije marktrente voor de resterende looptijd, vermeerderd met krediet- en liquiditeitsopslagen. H ierbij is rekening gehouden met het eigen risicoprofiel. Dit is een reële waarde bepaling volgens niveau 2 (ultimo 2 020: niveau 2). D e boekwaarde en de reële waarde van de rentedragende leningen ultimo 2021 is als volgt: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Boekwaarde Reële waarde Verschil Boekwaarde Reële waarde Verschil Obligatieleningen 2.110,2 2.161,3 51,2 2.543,3 2.669,8 126,5 Onderhandse leningen 890,0 960,3 70,3 550,0 631,3 81,3 Totaal rentedragende leningen 3.000,2 3.121,6 121,5 3.093,3 3.301,1 207,8 O O v v e e r r ii gg e e p p r r ii m m aa ii r r e e fifi n n aa n n c c ii ë ë l e e ii n n s s tt r r u u m m e e n n t t e e n n D e overige primaire financiële instrumenten bestaan uit handels- en overige vorderingen, liquide middelen, k ortlopende financieringsverplichtingen (exclusief de kortlopende aflossingsverplichtingen op langlopende l eningen) en handels- en overige schulden. V oor deze instrumenten benadert de boekwaarde de reële waarde gegeven de korte looptijd van deze i nstrumenten. 2 5. Niet in de balans opgenomen verplichtingen I nvesteringsverplichtingen U ltimo 2021 is de vennootschap voorwaardelijke investeringsverplichtingen aangegaan ter hoogte van € 168,0 m iljoen (ultimo 2020: € 205,2 miljoen). De verplichtingen houden met name verband met de ontwikkeling van een n ieuwe stikstoffabriek, enkele uitbereidingsinvesteringen in Duitsland en de reguliere vervangingsinvesteringen in N ederland. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 215 Verstrekte garantiestellingen De vennootschap heeft (indirect) de volgende garantiestellingen afgegeven aan derden: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Aant al Waarde Aantal Waarde Bankgaranties 4 0,4 4 0,4 Parent Com pany Guarantees 12 57,6 11 92,5 Overig 1 0,8 1 0,8 Totaal verstrekt e garantiest ellingen 17 58,8 16 93,7 De verstrekte zekerheden omvatten hoofdzakelijk zekerheden en garanties verstrekt aan klanten van de vennootschap en van de joint ventures en aan enkele leveranciers en overige belanghebbenden. De garantiestellingen zijn niet vrij overdraagbaar. De looptijd van de verstrekte zekerheden bedraagt over het algemeen 5 tot 10 jaar; een beperkt aantal zekerheden heeft geen overeengekomen einddatum. Meerjarige verplichtingen De meerjarige verplichtingen zijn als volgt: Loopt ijd Contractwaarde In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 0 – 1 jaar 42,1 66,1 1 – 5 jaar 93,7 67,3 > 5 jaar 57,2 63,9 Totaal meerjarige verplichtingen 193,0 197,3 De meerjarige verplichtingen hebben voornamelijk betrekking op de inkoop van stikstofproductiecapaciteit en ICT- en overige diensten. In de meerjarige verplichtingen zijn niet begrepen de bedragen die betrekking hebben op de toekomstige levering van energie uit hoofde van de termijnleveringscontracten die de vennootschap is aangegaan. Nadere informatie over deze contracten is opgenomen in noot24 ‘Financiële instrumenten’ onder het hoofd prijsrisico. Hoofdelijke aansprakelijkheid fiscale eenheid N.V. Nederlandse Gasunie vormt samen met haar Nederlandse 100% groepsmaatschappijen een fiscale eenheid voor de heffing van vennootschapsbelasting en omzetbelasting. Op grond van de Invorderingswet is de vennootschap hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden inzake de vennootschapsbelasting en omzetbelasting van alle bij de fiscale eenheid betrokken vennootschappen. In Duitsland geldt een soortgelijk aansprakelijkheidsregime voor de Duitse fiscale eenheid. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 216 Hoofdelijke aansprakelijkheid persoonsvennootschappen D e vennootschap heeft indirect een aantal samenwerkingsverbanden in de vorm van persoonsvennootschappen ( zonder rechtspersoonlijkheid). Daarnaast is de vennootschap indirect beherend vennoot in een aantal c ommanditaire vennootschappen. De groepsmaatschappij die de boven de betreffende vennootschap zonder r echtspersoonlijkheid staat, en ook de beherende vennoten, zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de verplichtingen die d eze persoonsvennootschappen zijn aangegaan. 2 6. Netto-omzet D e netto-omzet nam met 1,0% toe ten opzichte van het vorige boekjaar (2020: toename van 7,4%). De stijging va n d e omzet is onder meer te verklaren door een hogere omzet uit hoofde van niet-gereguleerde en/of van r egulering vrijgestelde diensten. De omzet uit hoofde van de gereguleerde diensten was ongeveer gelijk aan 2020. D e gereguleerde omzet in Nederland nam weliswaar toe door met name hogere tarieven voor 2021, maar i n Duitsland daalde de gereguleerde omzet als gevolg van veranderende internationale gasstromen, hetgeen r esulteerde in een lagere vraag naar transportcapaciteit bij Gasunie Deutschland A ls gevolg van het systeem van regulering in zowel Nederland als Duitsland bevat de omzet – voor het deel dat is g ereguleerd – jaarlijks diverse zogenoemde nacalculaties. Als de werkelijke omzet afwijkt van de door de t oezichthouder toegestane omzet, wordt het verschil verrekend in de tarieven van volgende jaren. Omgekeerd b evat de omzet over het boekjaar 2021 ook verrekeningen uit voorgaande boekjaren. Onder de huidige IFRS- s tandaarden worden deze verrekeningen niet in de balans opgenomen, maar verantwoord in het jaar waarin de v errekening plaatsvindt. I nformatie over operationele activiteiten D e vennootschap categoriseert haar opbrengsten naar de manier waarop economische factoren de aard, omvang, t iming, en onzekerheid van de kasstromen beïnvloeden. In het geval van Gasunie zijn twee categorieën te o nderscheiden. De eerste omzetstroom betreft de omzet uit hoofde van de gereguleerde transport- en a anverwante diensten, zoals gegenereerd door de bedrijfsonderdelen Gasunie Transport Services en Gasunie D eutschland. Voor deze omzetstroom stellen de Nederlandse en Duitse toezichthouders voor een meerjarige p eriode de toegestane inkomsten vast. D e tweede omzetstroom betreft de niet-gereguleerde en/of van regulering vrijgestelde diensten. Bij deze d iensten worden de inkomsten bepaald door de markt op basis van vraag en aanbod en is over het algemeen sprak e v an een hogere volatiliteit in omzet ten opzichte van de gereguleerde diensten. De omzet uit hoofde van de niet- g ereguleerde en/of van regulering vrijgestelde diensten wordt vrijwel volledig gegenereerd door het b edrijfsonderdeel Participations. D e omzet per operationele activiteit is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Omzetgereguleerde diensten 1.223,3 1.222,8 Niet-gereguleerde en/of van regulering vrijgestelde diensten 163,0 149,4 Totaal netto-omz et 1.386,3 1.372,2 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 217 Informatie over producten en diensten De omzet kan worden verdeeld in omzet uit hoofde van gastransport en aanverwante diensten en overige activiteiten. Onder gastransport en aanverwante diensten zijn zowel de omzet uit hoofde van gereguleerd gastransport als uit hoofde van niet-gereguleerd en/of van regulering vrijgesteld gastransport opgenomen. Onder overige activiteiten is mede begrepen de omzet uit hoofde van gasopslag en overige dienstverlening aan derden. De onderverdeling is als volgt: In miljoenen euro's Netto-omz et 2021 2020 Gastransport en aanverwante diensten 1.288,9 1.279,9 Overige activiteiten 97,4 92,3 Totaal net t o-omz et 1.386,3 1.372,2 Geografische informatie De omzet per geografisch gebied wordt bepaald op basis van het gebied waar de activiteiten plaatsvinden (binnen Nederland of daarbuiten). De onderverdeling van de omzet naar geografisch gebied is als volgt: In miljoenen euro's Nett o-omz et 2021 2020 Nederland 1.021,6 1.006,7 Buiten Nederland 364,7 365,5 Totaal net t o-omz et 1.386,3 1.372,2 Belangrijke cliënten De vennootschap realiseerde in 2021 bij één client meer dan 10% van haar externe opbrengsten met betrekking tot het gastransport en de aanverwante diensten (2020: idem). Ultimo 2021 was geen sprake van betaalachterstanden door deze cliënt (ultimo 2020: idem). Voor een nadere toelichting op het kredietrisico wordt verwezen naar noot 24 ‘Financiële instrumenten’. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 218 27. Personeelskosten D e personeelskosten zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Salarissen 151,2 145,5 Sociale lasten 16,9 16,4 Pensioenkosten 30,2 29,0 Totaal personeelskosten 198,3 190,9 D e stijging in de personeelskosten hangt met name samen met een toename van het aantal medewerkers. De n ieuwe medewerkers zijn overwegend aangetrokken samenhangend met de activiteiten op het gebied van de e nergietransitie. D e kosten van de toegezegde-bijdrageregelingen die verantwoord zijn in de winst-en-verliesrekening, bedragen € 26,5 miljoen (2020: € 24,9 miljoen). Voor de kosten van de toegezegd-pensioenregeling en het deel van de k osten dat rechtstreeks wordt verwerkt in het totaalresultaat, wordt verwezen naar noot 20 ‘ Personeelsbeloningen’. B ezoldiging van bestuurders en commissarissen van de vennootschap D e bezoldiging van de bestuurders van de vennootschap over 2021 is als volgt: In euro's Salaris Variabele belo ning Vaste en variabele belo ning Belo ning betaalbaar o p termijn So ciale lasten Overige emo lu- menten To taal 2021 Raad van Bestuur Dhr. J.J. Fennema, voorzitter 329.562 59.321 388.883 77.377 8.472 24.362 499.094 Mevr. J. Hermes 263.639 47.455 311.094 62.280 8.472 70 381.916 Dhr. U. Vermeulen 263.639 47.455 311.094 62.280 8.472 26.904 408.750 Dhr. B.J. Hoevers 263.639 47.455 311.094 62.280 8.472 14.475 396.321 To taal vo o r bo ekjaar 20 21 1.120.479 201.686 1.322.165 264.217 33.888 65.811 1.686.081 D e variabele beloningen zijn gebaseerd op het bereiken van de afgesproken doelstellingen gedurende het v erslagjaar, zoals nader toegelicht in het jaarverslag onder ‘Remuneratiebeleid raad van bestuur’. D e pensioenregeling voor de leden van de raad van bestuur is gelijk aan die voor andere medewerkers van Gasunie i n Nederland. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 219 De vergoedingen begrepen onder de post ‘Overige emolumenten’ zijn de uitkeringen van het flexibiliseringsbudget. De bezoldiging van de bestuurders van de vennootschap over 2020 is als volgt: In euro's Salaris Variabele belo ning Vaste en variabele belo ning Belo ning betaalbaar o p termijn So ciale lasten Overige emo lu- menten To taal 2020 Raad van Bestuur Dhr. J.J. Fennema, voorzitter 327.271 55.636 382.907 76.817 7.995 24.194 491.913 Mevr. J. Hermes 232.546 40.448 272.994 55.125 7.995 372 336.486 Dhr. U. Vermeulen 261.806 44.507 306.313 61.825 7.995 26.717 402.850 Dhr. B.J. Hoevers 261.806 44.507 306.313 61.825 7.995 14.375 390.508 To taal vo o r bo ekjaar 2020 1.083.429 185.098 1.268.527 255.592 31.980 65.658 1.621.757 De bezoldiging van de commissarissen van de vennootschap over 2021 is als volgt: In euro's RvC AC BBC Premie Zvw Tot aal 2021 Raad van Com m issarissen Dhr. P.J. Duisenberg , voorzitter 33.624 - 2.252 - 35.876 Dhr. D.J. van den Berg 24.664 - 2.252 1.885 28.801 Mevr. M.M. Jonk 22.416 - 2.252 - 24.668 Dhr. J. Meier * 7.472 1.870 - 654 9.996 Mevr. A.L.M. Mutsaers ** 1.868 - 188 - 2.056 Dhr. W.J.A.H. Schoeber 22.416 5.608 - 1.962 29.986 Dhr. A.S. Visser 22.416 5.608 - - 28.024 Mevr. C. Wielinga 22.416 5.608 - - 28.024 Totaal voor boekjaar 2021 157.292 18.694 6.944 4.501 187.431 * Lid van RvC en AC vanaf 1 september 2021 ** Lid RvC en BBC vanaf 1 december 2021. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 220 D e bezoldiging van de commissarissen van de vennootschap over 2020 is als volgt: In euro's RvC AC BBC Premie Zvw Totaal 2020 Raad van Commissarissen Dhr. P.J. Duisenberg , voorzitter* 30.606 1.392 1.677 - 33.675 Dhr. D.J. van den Berg 24.492 - 2.236 1.791 28.519 Mevr. M.M. Jonk 22.260 - 2.236 - 24.496 Dhr. W.J.A.H. Schoeber 22.260 5.568 - 1.865 29.693 Dhr. A.S. Visser 22.260 5.568 - - 27.828 Mevr. C. Wielinga 22.260 5.568 - - 27.828 Dhr. R. de Jong ** 7.705 - 516 - 8.221 Totaal voor boekjaar 2020 151.843 18.096 6.665 3.656 180.260 * Voorzitter RvC vanaf 25 maart 2 020, uit AC per 1 april 2020, in BBC per 1 april 2020. ** Afgetreden per 25 maart 2020. D e bezoldiging van de leden van de raad van commissarissen (RvC) bestaan uit een basisvergoeding en een a anvullende vergoeding bij deelname in de Audit Commissie (AC) en/of Belonings- & s electie/benoemingscommissie (BBC). Onder het begrip bezoldiging vallen eveneens de in het kader van de Z orgverzekeringswet (Zvw) af te dragen premies. 2 8. Afschrijvingskosten D e afschrijvingskosten zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Afschrijvingslasten 347,4 318,4 Boekresultaat desinvesteringen 0,5 8,9 Totaal afschrijvingen op materiële vaste activa 347,9 327,3 D e afschrijvingskosten zijn in 2021 mede gestegen doordat in 2020 een gedeeltelijke terugname van een eerder v erantwoorde bijzondere waardevermindering heeft plaatsgevonden. H et boekresultaat desinvesteringen betreft het saldo van de opbrengstwaarde van de verkochte of overgedragen a ctieven minus de boekwaarde daarvan op het moment van de levering. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 221 29. Overige kosten De overige kosten zijn als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten 182,7 170,2 Kosten van netbeheer 259,4 149,0 Overige bedrijfskosten 44,5 30,9 Totaal overige kost en 486,6 350,1 De kosten van netbeheer omvatten met name de inkoop van stikstofproductiecapaciteit en elektriciteit voor de productie van stikstof en voorts de kosten van elektriciteit en gas voor eigen gebruik ten behoeve van het gastransport en de gasopslag. De stijging in de kosten ten opzichte van 2020 is met name het gevolg van de hogere prijzen voor de inkoop van energie alsmede een lichte toename in het verbruik door een toegenomen inzet van middelen ten behoeve van het gastransport. Een nadere toelichting hierover is opgenomen in noot 1 ‘Significante aangelegenheden en gebeurtenissen in 2021’. De overige kosten omvatten met name verzekeringskosten, overige materiële en personele kosten en incidentele kosten, waaronder de dotatie aan de voorziening voor opruimingskosten en saneringen en het saldo van de overige incidentele kosten en opbrengsten. 30. Financiële baten De specificatie van de financiële baten is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Rentebaten en soortgelijke baten voor instrumenten gewaardeerd op geamortiseerde kostprijs 1,6 2,8 Resultaten op vreemde valuta 0,7 - Totaal financiële bat en 2,3 2,8 De rentebaten en soortgelijke opbrengsten omvatten onder meer de rente op belastingaanslagen, (negatieve) rentes op opgenomen deposito’s en uitgegeven commercial paper met looptijden korter dan één jaar en ook de rentebaten op ontvangen security deposits (door klanten gestelde zekerheden, waarbij een negatieve rente van toepassing is). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 222 31. Financiële lasten De specificatie van de financiële lasten is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Renlelasten op leningen gewaardeerd op geam ortiseerde kostprijs 63,0 75,2 Rentelasten op leases 1,5 1,5 Rentelasten op contractverplichtingen 1,8 1,8 Resultaten op vreemde valuta 0,4 - Overige financieringslasten voor instrumenten gewaardeerd op geam ortiseerde kostprijs 2,3 2,0 Totaal rente- en financieringslasten 69,0 80,5 Geactiveerde bouwrente ‑9,7 ‑9,9 Totaal financiële lasten 59,3 70,6 Van de rentelasten is in 2021 in totaal € 9,7 miljoen geactiveerd (2020: € 9,9 miljoen). Basis voor de activering vormt de gewogen gemiddelde rentevoet van de langlopende lening portefeuille van N.V. Nederlandse Gasunie. De overige financieringslasten bestaan met name uit geamortiseerde transactiekosten en disagio op de langlopende leningen alsmede uit overige financieringskosten. 32. Belastingen De specificatie van de belastinglast is als volgt: In miljoenen euro’s 2021 2020 Belastinglast over het boekjaar 64,2 100,9 Belastinglast over voorgaande jaren 2,2 ‑8,5 Mutaties in uitgestelde belastingen 42,8 161,1 Totale belastinglast 109,2 253,5 Zowel in 2020 als in 2021 is de totale belastinglast aanzienlijk beïnvloed door de effecten van de aanpassingen van de tarieven voor de vennootschapsbelasting in Nederland. Voor een nadere toelichting op de wijziging in het tarief voor de vennootschapsbelasting wordt verwezen naar noot 10 ‘Uitgestelde belastingvorderingen’. Verder had het terugnemen van een in het verleden verantwoorde bijzondere waardevermindering significante gevolgen voor de uitgestelde belastinglast in 2020. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 223 De effectieve belastingdruk is als volgt: In procenten 2021 2020 Toepasselijk belastingtarief Nederland 25,0% 25,0% Effect van belastingtarieven in andere landen 0,8% 0,6% Aanpassingen uit voorgaande jaren 0,1% ‑0,5% Effect tariefswijziging op de uitgestelde belastingen 3,3% 6,4% Effect innovatiebox ‑0,4% ‑0,3% Overige verschillen ‑2,8% ‑1,5% Effectief tarief 26,0% 29,7% De overige verschillen betreffen met name niet-belaste resultaten als gevolg van de toepassing van de deelnemingsvrijstelling in Nederland en Duitsland. 33. Aantal werknemers De gemiddelde personeelsbezetting over 2021 bedraagt 1.581 fulltime-equivalenten, waarvan 246 buiten Nederland (2020: 1.518 fulltime-equivalenten, waarvan 243 buiten Nederland). De personeelsbezetting ultimo 2021 bedraagt 1.616 fulltime-equivalenten, waarvan 246 buiten Nederland (ultimo 2020: 1.558, waarvan 244 buiten Nederland). Gedurende het jaar is de personeelsbezetting met name toegenomen als gevolg van een toename in de activiteiten inzake d e energietransitie. 34. Verbonden partijen Transacties in concernverband De dienstverlening tussen Gasunie en haar groepsmaatschappijen en tussen groepsmaatschappijen onderling vindt plaats op zakelijke gronden (‘at arm’s length’). Dit geldt ook voor transacties met joint ventures, joint operations en geassocieerde en overige deelnemingen. Een volledige lijst met verbonden entiteiten is opgenomen in noot 55 ‘Overzicht groepsmaatschappijen en deelnemingen’. Meer informatie over intercompany diensten is opgenomen in noot 3 ‘Financiële informatie per segment’, noot 7 ‘Investeringen in joint ventures’ en noot 8 ‘Investeringen in geassocieerde deelnemingen’. Transacties met bestuurders en commissarissen De leden van de raad van bestuur kwalificeren als verbonden partij, omdat zij zeggenschap of invloed van betekenis op het financiële of operationele beleid van de vennootschap kunnen uitoefenen. Met de leden van de raad van bestuur hebben geen andere transacties plaatsgevonden dan de transacties ingevolge hun bezoldiging en eventuele werkelijke onkostendeclaraties. Dit geldt ook voor de leden van de raad van commissarissen. Voor een toelichting op de bezoldiging van de bestuurders en commissarissen wordt verwezen naar noot 27 ‘Personeelskosten’ van de geconsolideerde jaarrekening. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 224 Overige transacties met verbonden partijen GTS verleent gastransportdiensten aan haar klanten, waaronder GasTerra B.V. De enig aandeelhouder van de vennootschap, de Staat der Nederlanden, is ook 50% aandeelhouder van GasTerra. Hierdoor kan de Staat der Nederlanden, binnen de kaders van haar hoedanigheid als aandeelhouder, invloed van betekenis uitoefenen op het beleid van beide vennootschappen. De diensten van GTS aan GasTerra worden uitgevoerd in overeenstemming met de bepalingen van de Gaswet. Vanwege deze wetgeving moet GTS alle marktpartijen non-d iscriminatoir behandelen en conform aanvraag zaken doen. De bij GasTerra in rekening gebrachte tarieven zijn vastgesteld door de Nederlandse toezichthouder (ACM). De ACM werkt onaankelijk van GTS, GasTerra en de Staat der Nederlanden. 35. Honoraria externe accountant De volgende honoraria met betrekking tot de controle van de geconsolideerde en vennootschappelijke jaarrekening zijn door PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (PwC Accountants N.V.) ten laste gebracht van de vennootschap, haar dochtermaatschappijen en andere maatschappijen die zij consolideert; een en ander zoals bedoeld in artikel 2:382a lid 1 en 2 BW. In miljoenen euro's Totaal PwC Waarvan PwC Accountants N.V. 2021 2020 2021 2020 Onderzoek van de jaarrekening 0,7 0,7 0,6 0,6 Andere controleopdrachten 0,3 0,3 0,3 0,3 Adviesdiensten op fiscaal terrein - - - - Andere niet-controlediensten - - - - Totaal honoraria ext erne accountant 1,0 1,0 0,9 0,9 36. Gebeurtenissen na de balansdatum Volgend op de invasie van Oekraïne door Rusland in februari 2022, zijn diverse sanctiemaatregelen aangekondigd tegen Rusland en Belarus en tegen Russische en Belarussische bedrijven. Gasunie doet overeenkomstig Europese en nationale bepalingen inzake het gastransport zaken met Russische, Belarussische en Oekraïense bedrijven, waarbij de omvang van deze dienstverlening een substantieel deel van de gereguleerde netto-omzet beslaat en een beperkter deel van de niet-gereguleerde of van regulering vrijgestelde netto-omzet. Voorts neemt Gasunie deel in buitenlandse ondernemingen waar in voorkomende gevallen ook Russische bedrijven medeaandeelhouder zijn. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 225 Gasunie conformeert zich aan de ingestelde sanctiemaatregelen. Gasunie heeft daarnaast alle non-operationele relaties en contacten met Russische en Belarussische bedrijven bevroren. Operationele contacten met Russische en Belarussische bedrijven zijn teruggebracht tot het minimumniveau dat noodzakelijk is voor faciliteren van de leveringszekerheid van Nederland en Europa via onze infrastructuur. Vanwege de grote maatschappelijke en economische consequenties voor de samenleving in Europa, volgt Gasunie hierin het kabinetsbeleid ten aanzien van gasimport uit Rusland. Gasunie heeft vastgesteld dat de ingestelde sancties en de andere maatregelen geen nieuwe informatie geven over de feitelijke situatie op de balansdatum. Aankelijk van de verdere ontwikkeling van het conflict en de duur en omvang van de sanctiemaatregelen en het beleid van Gasunie dienaangaande, kan de vennootschap zich op termijn geconfronteerd zien met nadelige financiële gevolgen. Dit doet zich bijvoorbeeld voor indien shippers uit de voornoemde landen dan wel andere indirect door de crisis geraakte shippers in gebreke blijven voor betalingen van de geboekte transportcapaciteit of wanneer de relevante marktrentes substantieel stijgen, waardoor de vaste activa aan bijzondere waardeverminderingen onderhevig kunnen zijn. Er is geen sprake van andere belangrijke gebeurtenissen na de balansdatum die verwerkt of toegelicht moeten worden in de jaarrekening. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 226 12 Vennootschappelijke jaarrekening Vennootschappelijke balans per 31 december 2021 (vóór resultaatbestemming) In miljoenen euro’s Noot 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Activa Vaste activa - materiële vaste activa 37 84,8 80,4 - financiële vaste activa 38 9.915,8 9.894,0 Totaal vaste activa 10.000,6 9.974,4 Vlottende activa - voorraden 44,7 42,0 - handels- en overige vorderingen 55,0 25,7 - vorderingen op groepsmaatschappijen 39 230,4 151,3 - vorderingen op joint ventures 16,1 7,7 - liquide m iddelen 32,3 11,8 Totaal vlot t ende activa 378,5 238,5 Totaal activa 10.379,1 10.212,9 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 227 In miljoenen euro’s Noot 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Passiva Eigen verm ogen \- geplaatst kapitaal 40 0,2 0,2 \- herwaarderingsreserve 41 1.571,9 1.642,3 \- wettelijke reserve 42 335,4 336,5 \- overige reserves 43 4.211,0 3.762,2 \- onverdeeld resultaat 44 310,7 599,7 Totaal eigen vermogen 6.429,2 6.341,0 Voorzieningen 45 98,1 103,3 Langlopende schulden \- rentedragende leningen 2.506,0 2.360,1 \- leaseverplichtingen 80,0 74,9 Totaal voorz ieningen en langlopende schulden 2.684,1 2.538,3 Kortlopende schulden \- kortlopende financieringsverplichtingen 744,2 958,2 \- leaseverplichtingen 6,3 6,1 \- handels\- en overige schulden 46 189,3 190,8 \- schulden aan groepsm aatschappijen 47 326,0 178,5 Totaal kort lopende schulden 1.265,8 1.333,6 Totaal passiva 10.379,1 10.212,9 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 228 Vennootschappelijke winst-en-verliesrekening over 2021 In miljoenen euro’s Noot 2021 2020 Voortgez ette bedrijfsact iviteiten Netto-omzet 48 545,7 443,8 Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten 49 ‑372,4 ‑273,7 Personeelskosten 50 ‑168,7 ‑160,8 Afschrijvingskosten 37 ‑7,6 ‑7,3 Overige kosten 51 ‑40,5 ‑29,0 Totale lasten ‑589,2 ‑470,8 Bedrijf sresult aat ‑43,5 ‑27,0 Financiële baten en lasten 52 33,0 37,3 Aandeel in resultaat van deelnem ingen 38 331,2 608,3 Result aat vóór belast ingen 320,7 618,6 Belastingen 53 ‑ 10,0 ‑18,9 Result aat na belast ingen 310,7 599,7 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 229 13 Toelichting op de vennootschappelijke jaarrekenin g Toelichting op de vennootschappelijke jaarrekening Algemeen Deze vennootschappelijke jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening vormen samen de statutaire jaarrekening van de vennootschap. De financiële informatie van de vennootschap is opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening. De vennootschappelijke jaarrekening bestaat uit de vennootschappelijke balans en de vennootschappelijke winst- en-verliesrekening; de toelichtingen op de vennootschappelijke financiële overzichten maken integraal deel uit van de vennootschappelijke jaarrekening. Basis voor de opstelling Deze vennootschappelijke jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met Titel 9, Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Voor het vaststellen van de grondslagen voor de verwerking en waardering van activa en passiva en de bepaling van resultaten van haar vennootschappelijke jaarrekening, maakt de vennootschap gebruik van de mogelijkheid die wordt geboden in artikel 2:362 lid 8 BW. Dit betekent dat de grondslagen voor de verwerking en waardering van activa en passiva en de bepaling van het resultaat van de vennootschappelijke jaarrekening gelijk zij n aan de op EU-IFRS gebaseerde geconsolideerde jaarrekening. In het geval er geen andere grondslagen worden genoemd, wordt verwezen naar de grondslagen zoals beschreven in de geconsolideerde jaarrekening. Voor een juiste interpretatie van deze vennootschappelijke jaarrekening, moet de vennootschappelijke jaarrekening worden gelezen in samenhang met de geconsolideerde jaarrekening. Informatie over het gebruik van financiële instrumenten en aanverwante risi co's is opgenomen in d e toelichting op de geconsolideerde jaarrekening. Dit geldt ook voor de toelichting op gebeurtenissen na balansdatum, de toelichting inzake transacties met verbonden partijen, de toelichting inzake niet in de balans opgenomen verplichtingen en de toelichting inzake de bezoldiging van de bestuurders en de commissarissen. Deelnemingen in groepsmaatschappijen Groepsmaatschappijen zijn alle entiteiten waarin de vennootschap direct of indirect overheersende zeggenschap heeft. Deelnemingen in groepsmaatschappijen worden in de vennootschappelijke jaarrekening verwerkt volgens de nettovermogenswaarde, met afzonderlijke presentatie van eventuele goodwill onder immateriële vaste activa, onder toepassing van de grondslagen voor de opname en waardering van activa en passiva en resultaatbepaling zoals uiteengezet in de toelichting op de geconsolideerde jaarrekening. Indien en voor zover de vennootschap niet zonder beperking een uitkering van de resultaten aan haar kan bewerkstelligen, worden de resultaten (voor dat deel) in een wettelijke reserve opgenomen. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 230 Resultaat deelnemingen Het aandeel in het resultaat van ondernemingen waarin wordt deelgenomen omvat het aandeel van de vennootschap in de resultaten van deze deelnemingen. Resultaten op transacties waarbij overdracht van activa en passiva tussen de vennootschap en haar deelnemingen en tussen deelnemingen onderling heeft plaatsgevonden, zijn geëlimineerd voor zover deze als niet gerealiseerd kunnen worden beschouwd. Eigen vermogen Financiële instrumenten die worden aangemerkt als eigenvermogensinstrumenten, worden gepresenteerd onder het eigen vermogen. Uitkeringen aan houders van deze instrumenten worden in mindering op het eigen vermogen gebracht. Belastingen Tussen N.V. Nederlandse Gasunie en haar Nederlandse 100%-groepsmaatschappijen bestaat een fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting. Aan de groepsmaatschappijen wordt geen vennootschapsbelasting gealloceerd, met uitzondering van de groepsmaatschappij Gasunie Transport Services. De in de vennootschappelijke winst-en- verliesrekening opgenomen belastinglast van Gasunie heeft daarom betrekking op alle tot de fiscale eenheid behorende vennootschappen, met uitzondering van het deel dat is gealloceerd aan Gasunie Transport Services. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 231 14 Nadere toelichting op de vennootschappelijke jaarrekening 37. Materiële vaste activa De mutaties in de materiële vaste activa in 2021 zijn als volgt: In miljoenen euro's Boekwaarde per 1 jan. 2021 Investeringen Desinvesteringen Afschrijvingen Boekwaarde per 31 dec. 2021 Andere vaste bedrijfsm iddelen 1,1 0,1 - ‑0,4 0,8 Gebruiksrecht activa 79,3 11,8 - ‑7,2 83,9 Vaste bedrijfsmiddelen in uitvoering - 0,1 - 0,0 0,1 Totaal voor boekjaar 2019 80,4 12,0 - ‑7,6 84,8 Ultimo 2021 is onder de materiële vaste activa begrepen een bedrag van € 83,9 miljoen (ultimo 2020: € 79,3 miljoen) inzake leases. De vennootschap heeft het economische, maar niet het juridische eigendom van deze gebruiksrecht activa. De gebruiksrecht activa betreffen met name bedrijfsgebouwen en terreinen en het wagenpark. De mutaties in de materiële vaste activa in 2020 zijn als volgt: In miljoenen euro’s Boekwaarde per 1 jan. 2020 Investeringen Desinvesteringen Afschrijvingen Boekwaarde per 31 dec. 2020 Andere vaste bedrijfsm iddelen 1,2 0,6 - ‑0,7 1,1 Gebruiksrecht activa 78,4 7,5 - ‑6,6 79,3 Totaal voor boekjaar 2020 79,6 8,1 - ‑7,3 80,4 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 232 De aanschafwaardes en de cumulatieve afschrijvingen (inclusief bijzondere waardeverminderingen) zijn als volgt: In miljoeneneuro's Aanschafwaarde per 31 dec. 2021 Cumulatieve afschrijvingen * per 31 dec. 2021 Aanschafwaarde per 31 dec. 2020 Cumulatieve afschrijvingen * per 31 dec. 2020 Andere vaste bedrijfsm iddelen 5,2 ‑4,3 5,1 ‑4,0 Gebruiksrecht activa 104,0 ‑20,1 92,3 ‑13,0 Totaal 109,2 ‑24,4 97,4 ‑17,0 * inclusief gecumuleerde bijzondere waardeverminderingen Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 233 38. Financiële vaste activa De mutaties in de financiële vaste activa zijn als volgt: In miljoenen euro’s 2021 2020 Groepsmaatschappijen en deelnemingen Stand per 1 januari 5.698,6 5.394,7 Mutaties - Investeringen - 8,9 - Rechtstreekse mutaties eigen vermogen 39,8 95,2 - Agiostortingen 211,3 - - Terugbetaling agio ‑353,5 ‑1,2 - O ntvangen dividend ‑107,3 ‑407,3 - Resultaat groepsmaatschappijen en deelnemingen 331,2 608,3 Stand per 31 december 5.820,1 5.698,6 Leningen aan groepsmaat schappijen en deelnemingen Stand per 1 januari 4.195,4 4.311,2 Mu taties - Verstrekte langlopende leningen 241,7 168,4 - Rentetoevoeging 2,3 5,0 - Aflossing langlopende leningen ‑343,6 ‑289,2 Stand pe r 31 december 4.095,8 4.195,4 Totaal financiële vaste activa per 31 december 9.915,9 9.894,0 Groepsmaatschappijen en deelnemingen De in 2021 verantwoorde agiostortingen en agioterugbetalingen houden met name verband met de splitsing van de 100% groepsmaatschappij GTS B.V. op 30 december 2021. Bij de splitsing is een deel van de materiële vast activa van GTS B.V. afgesplitst naar Gasunie Assets B.V. en Maasvlakte Storage B.V. De splitsing vindt zijn oorsprong in en heeft betrekking op de activa die werden gehouden door GTS B.V., maar die ook – en in toenemende mate – worden ingezet voor andere entiteiten die vallen onder N.V. Nederlandse Gasunie. Het gaat hier met name om bepaalde gebouwen en installaties en een deel van de overige bedrijfsmiddelen, zoals gereedschappen en ICT- middelen. De aandelen in Gasunie Assets B.V. en Maasvlakte Storage B.V. worden eveneens voor 100% gehouden door N.V. Nederlandse Gasunie. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 234 De rechtstreekse mutaties in het eigen vermogen van de groepsmaatschappijen hebben betrekking op de herwaardering van het belang in Nord Stream (zoals opgenomen in noot9 ‘Overige deelnemingen’ en noot42 ‘Wettelijke reserve’), het effect van de wijzigingen in de vennootschapsbelastingtarieven (zoals opgenomen in noot10 ‘Uitgestelde belastingvorderingen’, noot41 ‘Herwaarderingsreserve’ en noot43 ‘Overige reserves’), het actuariële resultaat op de pensioenregeling van Gasunie Deutschland (zoals opgenomen in noot20 ‘Personeelsbeloningen’ en 43 ‘Overige reserves’) en op de herwaardering van het belang in Gate terminal als gevolg van de wijziging in de waarde van een cash flow hedge (zoals opgenomen in noot43 ‘Overige reserves’). Het ontvangen dividend en het resultaat groepsmaatschappijen en deelnemingen is lager dan in 2020\. Dit houdt met name verband met het eenmalige effect van het terugnemen van een in het verleden verantwoorde bijzondere waardevermindering van €300,0 miljoen in 2020. De lijst met deelnemingen, hun vestigingsplaats en het deelnemingspercentage dat Gasunie heeft, is opgenomen in noot55 ‘Overzicht groepsmaatschappijen en deelnemingen’. Leningen aan groepsmaatschappijen en deelnemingen De rentevoet over de verstrekte langlopende leningen bedraagt, tenzij anders aangegeven, de gewogen gemiddelde rentevoet van de lange leningenportefeuille van N.V. Nederlandse Gasunie met een opslag van 12,5 basispunten (2020: idem). Ultimo 2021 bedraagt de reële waarde van de verstrekte langlopende leningen aan groepsmaatschappijen en deelnemingen €4.627,9 miljoen (ultimo 2020: €5.064,9 miljoen). Er zijn geen bijzondere voorwaarden overeengekomen tussen Gasunie en de groepsmaatschappijen met betrekking tot de verstrekte langlopende leningen. Voor verwachte kredietverliezen is geen voorziening gevormd, omdat op basis van historische gegevens, alsmede actuele toekomstverwachtingen, hiertoe geen aanleiding bestaat. Lening aan groepsmaatschappij GTS De verstrekte langlopende lening aan GTS bedraagt ultimo 2021 €3.451,3 miljoen (ultimo 2020: €3.583,1 miljoen). Dit betreft de facto het opgenomen saldo onder een leningfaciliteit met een maximale omvang van €6,0 miljard, welke ter beschikking is gesteld op 1januari 2014\. De looptijd van deze faciliteit eindigt op 31december 2029 en heeft een mogelijkheid tot verlenging. Met GTS is overeengekomen dat tussentijds onbeperkt op de faciliteit kan worden getrokken dan wel afgelost. Er is geen aflossingsschema overeengekomen. Als gevolg van de splitsing van GTS is een deel van de langlopende leningen overgegaan op Gasunie Assets B.V. (€116,0 miljoen) en op Maasvlakte Storage B.V (€6,0 miljoen). De leningsvoorwaarden zijn door de overgang niet gewijzigd. GTS is de netbeheerder van het landelijk gastransportnet in de zin van de Gaswet. De minister van Economische Zaken en Klimaat heeft regels gesteld ten aanzien van goed financieel beheer door een netbeheerder in het Besluit Financieel Beheer Netbeheerders (‘BFBN’). Per kwartaal beoordeelt de vennootschap van GTS, rekening houdend met de bepalingen van het BFBN, of er afgelost dan wel getrokken moet worden op de kredietfaciliteit, ten einde aan de BFBN-vereisten te voldoen. Bij deze periodieke beoordeling wordt niet alleen de actuele financiële positie betrokken, maar ook de verwachtingen voor de komende jaren inzake de verwachte omvang en moment van de investeringsuitgaven, de verwachte dividenduitkeringen en de verwachte operationele kosten voor het Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 235 gastransportnetwerk. De omvang en volatiliteit van deze variabelen maakt een betrouwbare schatting van eventuele toekomstige aflossingen niet mogelijk. Om deze reden is de verstrekte lening op balansdatum volledig gepresenteerd onder de langlopende vorderingen. Leningen aan overige groepsmaatschappijen De verstrekte langlopende leningen aan Gastransport Noord-West Europa Holding bedragen ultimo 2021 € 420,7 miljoen (ultimo 2020: € 495,6 miljoen). De looptijd van de verschillende tranches van deze leningen eindigen op 31 december 2022 en 31 december 2023. Met Gastransport Noord-West Europa Holding is voor alle leningen overeengekomen dat gehele of gedeeltelijke tussentijdse aflossingen mogelijk zijn. Het kortlopend deel van de verstrekte langlopende leningen aan groepsmaatschappijen is ultimo 2021 € 43,0 miljoen (ultimo 2020: nihil). Dit bedrag is niet separaat onder de kortlopende vorderingen opgenomen. De verstrekte langlopend e leningen aan Gasunie BBL bedragen ultimo 2021 € 80,1 miljoen (ultimo 2020: € 92,8 miljoen). Dit is het saldo dat is opgenomen onder een leningfaciliteit van maximaal € 200,0 miljoen, welke ter beschikking is gesteld op 12 december 2014. De looptijd van deze faciliteit eindigt op 1 december 2024 en er bestaat een mogelijkheid tot verlenging. Met Gasunie BBL is overeengekomen dat tussentijds op de faciliteit kan worden getrokken dan wel afgelost. Leningen aan overige deelnemingen De verstrekte leningen aan overige deelnemingen bedroegen ultimo 2021 gezamenlijk € 21,3 miljoen (ultimo 2020: € 23,9 miljoen). De rentevoet over deze leningen varieert aankelijk van het risicoprofiel van de deelneming. 39. Vorderingen op groepsmaatschappijen Intra-groepsposities ontstaan door dienstverlening van N.V. Nederlandse Gasunie aan groepsmaatschappijen en vice versa, door uitkering van dividend binnen de groep en door de cashpool transacties die door het groepshoofd worden uitgevoerd namens de groepsmaatschappijen in het kader van de operationele bedrijfsactiviteiten. Er is geen aflossingsschema overeengekomen ten aanzien van de vorderingen op groepsmaatschappijen; d e vorderingen hebben de kenmerken van een rekening-courantverhouding. Over het saldo van de intra-groepsvorderingen betaalt de groepsmaatschappij in voorkomende gevallen een zakelijke rente die is gebaseerd op een variabele rente plus een opslag, die past bij het risicoprofiel van zowel Gasunie als de betreffende groepsmaatschappij. Voor verwachte kredietverliezen is geen voorziening gevormd, omdat op basis van historische gegevens, alsmede de actuele toekomstverwachtingen voor d e deelnemingen die het betreft, hiertoe geen aanleiding bestaat. 40. Geplaatst kapitaal Het maatschappelijk kapitaal bedraagt € 756.000 en is verdeeld in 7.560 gewone aandelen van elk € 100 nominaal. Ultimo 2021 zijn hiervan 1.513 aandelen geplaatst en volgestort. In het boekjaar hebben geen mutaties plaatsgevonden in het geplaatste en gestorte kapitaal (2020: idem). Ultimo 2021 worden alle geplaatste aandelen gehouden door de Staat der Nederlanden (ultimo 2020: idem). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 236 41. Herwaarderingsreserve D e herwaarderingsreserve heeft betrekking op de herwaardering van de materiële vaste activa. Deze h erwaardering hield verband met de splitsing van Gasunie en aansluitend de invoering van IFRS in 2005 en is b erekend naar de situatie per 1 januari 2004. De uitgestelde belastingen over de herwaardering zijn verwerkt in de v erplichting voor uitgestelde belastingen, welke onderdeel is van de uitgestelde belastingvorderingen voor de N ederlandse fiscale eenheid. De herwaarderingsreserve wordt gerealiseerd naar rato van de afschrijving van de m ateriële vaste activa waar de herwaarderingsreserve betrekking op heeft. D e mutaties in de herwaarderingsreserve zijn als volgt: In miljoenen euro’s 2021 2020 Stand per 1 januari 1.642,3 1.660,0 Gerealiseerd deel van de ongerealiseerde herwaardering ‑53,3 ‑47,8 Effect van terugname bijzondere waardevermindering op de realisatie van de herwaarderingsreserve - 99,0 Effect tariefswijziging op de uitgestelde belastingen ‑17,1 ‑68,0 Overboeking cash flow hedge reserve naar de winst-en-verliesrekening, - ‑1,2 waarvan vennootschapsbelasting - 0,3 Stand per 31 december 1.571,9 1.642,3 V oor nadere informatie over de wijziging in het tarief voor de vennootschapsbelasting wordt verwezen naar noot 1 0 ‘Uitgestelde belastingvorderingen’. 4 2. Wettelijke reserve D e wettelijke reserve betreft de wettelijke reserve deelnemingen die betrekking heeft op het 9,0% belang in Nord S tream. Dit belang is gewaardeerd tegen de reële waarde. Omdat Gasunie geen overheersende zeggenschap heeft i n dit belang en daarmee geen resultaatuitkeringen kan afdwingen, is een wettelijke reserve gevormd voor het deel v an de reële waarde waardering dat hoger is dan de oorspronkelijke verkrijgingsprijs. D e mutaties in de wettelijke reserve zijn als volgt: In miljoenen euro’s 2021 2020 Stand per 1 januari 336,5 342,2 Mutatie van tegen reële waarde gewaardeerde overige kapitaalbelangen ‑1,1 ‑5,8 Stand per 31 december 335,4 336,5 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 237 Nadere informatie over de waardering van het belang in Nord Stream is opgenomen in noot 9 ‘Overige deelnemingen’. 43. Overige reserves De mutaties in de overige reserve zijn als volgt: In miljoenen euro’s 2021 2020 Stand per 1 januari 3.762,2 3.521,0 Bestem m ing resultaat voorgaand boekjaar 337,4 123,6 Mutatie cashflow hedge joint ventures 11,4 5,7 Saldo van actuariële winsten en verliezen terzake van personeelsbeloningen, 10,9 ‑6,2 waarvan vennootschapsbelasting ‑3,2 1,9 Gerealiseerd deel van de ongerealiseerde herwaardering 53,3 47,8 Effect van terugname bijzondere waardevermindering op de realisatie van de herwaarderingsreserve - ‑99,0 W ijziging uitgestelde belastingen 38,9 167,4 Stand pe r 31 december 4.211,0 3.762,2 Voor een toelichting op de mutaties wordt verwezen naar noot 7 ‘Investeringen in joint ventures’, noot 10 ‘Uitgestelde belastingvorderingen’, noot 20 ‘Personeelsbeloningen’, noot 41 ‘Herwaarderingsreserve’ en noot 44 ‘Onverdeeld resultaat’. De groepsmaatschappij GTS is de netbeheerder van het landelijk gastransportnet in Nederland in de zin van de Gaswet. De minister van Economische Zaken en Klimaat heeft regels gesteld ten aanzien van goed financieel beheer door netbeheerders in het BFBN. Deze regels bestaan uit een aantal financiële ratio’s, waaronder een eigenvermogensminimum. Dit kan leiden tot restricties ten aanzien van de hoogte van de uitkeerbare reserves van GTS. Een dergelijke situatie kan in voorkomend e gevallen ook invloed hebben op de hoogte van de uitkeerbare reserves van N.V. Nederlandse Gasunie. Ultimo 2021 was een dergelijke beperking niet aan de orde en is hiervoor geen statutaire of wettelijke reserve opgenomen (ultimo 2020: idem). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 238 44. Onverdeeld resultaat De mutaties in het onverdeeld resultaat zijn als volgt: In miljoenen euro’s 2021 2020 Stand per 1 januari 599,7 412,0 Uitgekeerd dividend ‑262,3 ‑288,4 Toegevoegd aan de overige reserves ‑337,4 ‑123,6 Resultaat boekjaar 310,7 599,7 Stand per 31 december 310,7 599,7 Bestemming van het resultaat over het boekjaar 2020 De jaarrekening 2020 is vastgesteld in de algemene vergadering van aandeelhouders gehouden op 29 maart 2021. De algemene vergadering heeft de bestemming van het resultaat vastgesteld conform het voorstel van de raad van bestuur. De winst over 2020 bedroeg € 599,7 miljoen. Hiervan is € 262,3 miljoen als dividend uitgekeerd in 2021. Het restant van € 337,4 miljoen is toegevoegd aan de overige reserves. Voorstel tot resultaatbestemming over het boekjaar 2021 De raad van bestuur stelt voor om van de winst over 2021 een bedrag van € 217,5 miljoen als dividend aan de aandeelhouder uit te keren en € 93,2 miljoen toe te voegen aan de overige reserve. Het dividend per aandeel bedraagt € 143,8 duizend. Het voorstel tot resultaatbestemming is niet verwerkt in de balans per 31 december 2021 en de toelichting daarop. 45. Voorzieningen De specificatie van de voorzieningen is als volgt: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Voorziening voor uitgestelde belastingverplichting 86,7 88,5 Voorziening voor jubileum uitkeringen 9,6 9,6 Voorziening voor secundaire arbeidsvoorwaarden na pensionering 0,4 0,4 Reorganisatievoorziening 1,4 4,8 Totaal voorz ieningen 98,1 103,3 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 239 D e reorganisatievoorziening houdt verband met de geplande sluiting van twee regiokantoren begin 2022 en de d aarmee samenhangende personele en materiële gevolgen. De reorganisatievoorziening heeft een verwachte l ooptijd van korter dan een jaar. V oor een nadere toelichting op de overige voorzieningen wordt verwezen naar noot 19 ‘Uitgestelde b elastingverplichtingen’, noot 20 ‘Personeelsbeloningen’ en noot 21 ‘Overige voorzieningen’ van de toelichting op d e geconsolideerde jaarrekening. 4 6. Handels- en overige schulden D e specificatie van de handels- en overige schulden is als volgt: In miljoenen euro's 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Handelsschulden 28,2 17,1 Overige belastingen en prem ies sociale verzekeringen 7,3 6,6 Overige schulden en overlopende passiva 153,8 167,1 Totaal handels- en overige schulden 189,3 190,8 D e belastingverplichtingen omvatten de te betalen loonheffing en premies sociale verzekeringen. D e overige schulden en overlopende passiva bestaan met name uit nog te betalen rente, nog te ontvangen f acturen en ontvangen security deposits ter waarde van € 36,9 miljoen (ultimo 2020: € 31,6 miljoen). De ontvangen s ecurity deposits zijn gestelde zekerheden die door klanten van de vennootschap of haar groepsmaatschappijen a an N.V. Nederlandse Gasunie zijn verstrekt ter afdekking van het debiteurenrisico. Over de security deposits w ordt een marktconforme rente berekend. V anwege het kortlopende karakter van de handelsschulden en overige te betalen posten benadert de reële waarde d e boekwaarde van deze verplichtingen. 4 7. Schulden aan groepsmaatschappijen I ntra-groepsposities ontstaan door dienstverlening van N.V. Nederlandse Gasunie aan groepsmaatschappijen en v ice versa, door uitkering van dividend binnen de groep en door de cashpool transacties die door het groepshoofd w orden uitgevoerd namens de groepsmaatschappijen in het kader van de operationele bedrijfsactiviteiten. E r is geen aflossingsschema overeengekomen ten aanzien van de schulden aan groepsmaatschappijen; de schulden h ebben de kenmerken van een rekening-courantverhouding. O ver het saldo van de intra-groepsschulden betaalt Gasunie in voorkomende gevallen een zakelijke rente die is g ebaseerd op een variabele rente plus een opslag die past bij het risicoprofiel van zowel Gasunie als de betreffende g roepsmaatschappij. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 240 48. Netto-omzet N.V. Nederlandse Gasunie koopt extern goederen en diensten in voor haar groepsmaatschappijen en/of andere deelnemingen. Daarnaast is N.V. Nederlandse Gasunie de juridisch werkgever voor medewerkers die werkzaam zij n voor Gasunie en haar groepsmaatschappijen. De netto-omzet van N.V. Nederlandse Gasunie bestaat voor een groot deel uit bedragen die zij in rekening brengt bij haar groepsmaatschappijen en/of andere deelnemingen voor de inzet van eigen personeel dan wel de levering van extern ingekochte goederen en diensten. N.V. Nederlandse Gasunie treedt jegens haar groepsmaatschappijen op als principaal. 49. Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten De specificatie van de kosten uitbesteed werk en andere externe kosten is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten 149,1 137,8 Kosten van netbeheer 223,3 135,9 Totaal kost en uitbest eed werk en andere externe kosten 372,4 273,7 De kosten uitbesteed werk en andere externe kosten bestaan met name uit goederen en diensten die N.V. Nederlandse Gasunie inkoopt ten behoeve van de dienstverlening aan haar groepsmaatschappijen, waaronder GTS als de landelijk netbeheerder voor het gastransport in Nederland. De kosten van netbeheer omvatten met name de inkoop van stikstofproductiecapaciteit en elektriciteit en gas voor eigen gebruik voor het gastransport. De stijging in de kosten ten opzichte van 2020 is met name het gevolg van de hogere prijzen voor de inkoop van energie alsmede een lichte toename van de inzet van middelen ten behoeve van het gastransport. 50. Personeelskosten De specificatie van de personeelskosten is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Salariskosten 128,9 123,1 Sociale lasten 13,3 12,8 Pensioenkosten 26,5 24,9 Totaal personeelskosten 168,7 160,8 De gemiddelde personele bezetting in 2021 bedraagt 1.337 fulltime-equivalenten (2020: gemiddeld 1.277 fulltime- equivalenten), waarvan 2 buiten Nederland (2020: 2 buiten Nederland). De toelichting op de bezoldiging van de bestuurders en de commissarissen van de vennootschap is opgenomen in de toelichting op de geconsolid eerde jaarrekening onder noot 27 ‘Personeelskosten’. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 241 51. Overige kosten D e specificatie van de overige kosten is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Overige bedrijfskosten 40,5 29,0 Totaal overige kost en 40,5 29,0 D e overige kosten bestaan met name uit goederen en diensten die N.V. Nederlandse Gasunie inkoopt ten behoeve v an de dienstverlening aan haar groepsmaatschappijen, waaronder GTS als de landelijk netbeheerder voor het g astransport in Nederland. De overige kosten omvatten met name verzekeringskosten en overige materiële en p ersonele kosten. 5 2. Financiële baten en lasten D e specificatie van de financiële baten en lasten is als volgt: In miljoenen euro's 2021 2020 Rentebaten en soortgelijke baten 100,2 115,3 Totaal financiële baten 100,2 115,3 Rentelasten en soortgelijke lasten ‑64,9 ‑74,2 Overige financieringslasten ‑2,3 ‑3,8 Totaal financiële lasten ‑67,2 ‑78,0 Totaal financiële bat en en last en 33,0 37,3 D e rentelasten en soortgelijke lasten betreffen voornamelijk de rente over de langlopende leningen. De daling van d e rentelasten kan met name worden verklaard door de effecten van de herfinancieringen in 2021. Twee o bligatieleningen zijn conform de vervalkalender geherfinancierd tegen een substantieel lagere rente. O nder de rentebaten en soortgelijke baten zijn voornamelijk begrepen de rentes die berekend worden over l eningen aan groepsmaatschappijen en in voorkomende gevallen de rente op belastingaanslagen. Als gevolg van de l agere rentelasten van N.V. Nederlandse Gasunie zijn ook de aan groepsmaatschappijen doorbelaste rentekosten g edaald. De rentebaten zijn gebaseerd op de gewogen gemiddelde rentevoet van de lange leningenportefeuille v an N.V. Nederlandse Gasunie met een opslag van 12,5 basispunten (2020: idem). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 242 53. Belastingen N.V. Nederlandse Gasunie staat aan het hoofd van de fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting in Nederland. De specificatie van de belastinglast in de winst-en-verliesrekening is als volgt: In miljoenen euro’s 2021 2020 Belastinglast over het boekjaar 33,7 55,7 Belastinglast over voorgaande jaren 2,2 ‑8,5 Belastinglast fiscale eenheid 35,9 47,2 Mutaties in uitgestelde belastingen 31,2 155,5 Totale belastinglast fiscale eenheid 67,1 202,7 Verantwoord bij Gasunie Transport Services B.V. ‑57,1 ‑183,8 Totale belastinglast N.V. Nederlandse Gasunie 10,0 18,9 De mutaties in de uitgestelde belastingen houden zowel in 2020 als in 2021 mede verband met de wijzigingen in het belastingtarief voor de vennootschapsbelasting in Nederland. Voor nadere informatie over de wijziging in het tarief voor de vennootschapsbelasting wordt verwezen naar noot 10 ‘Uitgestelde belastingvorderingen’. Verder had het terugnemen van de in het verleden verantwoorde bijzondere waardevermindering significante gevolgen voor de uitgestelde belastingen alsmede voor de allocatie van een deel van de belastinglast aan Gasunie Transport Services B.V. in 2020. 54. Overige posten Voor een toelichting op de overige posten in de vennootschappelijke balans en winst-en-verliesrekening wordt verwezen naar de toelichting op de geconsolideerde financiële overzichten. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 243 55. Overzicht groepsmaatschappijen en deelnemingen Het overzicht met groepsmaatschappijen en andere deelnemingen is als volgt: Entiteit Zet el Financieel belang op 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Groepsmaatschappijen Gasunie BBL B.V. Groningen 100% 100% Gridwise Engineering & Services B.V. Groningen 100% 100% Gasunie New Energy B.V. Groningen 100% 100% Gasunie Waterstof Holding B.V. Groningen 100% 100% Hynetwork Services B.V. Groningen 100% 100% HyStock B.V. (1) Groningen 100% - Gasunie LNG Holding B.V. Groningen 100% 100% Gasunie Ambigo B.V. (2) Groningen - 100% Gasunie Transport Services B.V. Gr oningen 100% 100% Gasunie Energy Information Services B.V Groningen 100% 100% EnergyStock B.V. Groningen 100% 100% Gastransport Noord-West Europa Holding B.V. Groningen 100% 100% Gastransport Noord-West Europa B.V. Groningen 100% 100% Gastransport Noord-West Europa Services 1 B.V. Groningen 100% 100% Gastransport Noord-West Europa Services 2 B.V. Groningen 100% 100% Gastransport Noord-West Europa Services 3 B.V. Groningen 100% 100% Gastransport Noord-West Europa Services 4 B.V. Groningen 100% 100% Gasunie Deutschland GmbH & Co. KG Hannover, Duitsland 100% 100% Gasunie Deutschland Verwaltungs GmbH Hannover, Duitsland 100% 100% Gasunie Deutschland Transport Services Holding GmbH Hannover, Duitsland 100% 100% Gasunie Deutschland Transport Services GmbH Hannover, Duitsland 100% 100% Gasunie Infrastruktur AG Zug, Zwitserland 100% 100% Gasunie Warm te Holding B.V. Groningen 100% 100% LdM Beheer B.V. Rotterdam 100% 10 0% LdM C.V. Rotterdam 100% 100% LdM 1 B.V. Rotterdam 100% 100% LdM 2 B.V. Rotterdam 100% 100% LdM 3 B.V. Rotterdam 100% 100% LdM 4 B.V. Rotterdam 100% 100% LdM 5 B.V. Rotterdam 100% 100% LdM 6 B.V. Rotterdam 100% 100% LdM 7 B.V. Rotterdam 100% 100% Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 244 Entiteit Zet el Financieel belang op 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Warm telinQ Transport Services B.V. (1) Groningen 100% - Vertogas B.V. Groningen 100% 100% Gasunie CC(U)S Holding B.V. Groningen 100% 100% Gasunie Rotterdam CC(U)S B.V. (1) Groningen 100% - GroRoCo LP B.V. (7) Groningen 100% 100% GroRoCo Land LP B.V. (1) Groningen 100% - GroRoCo Zee LP B.V. (1) Groningen 100% - Maasvlakte Storage B.V. (1) Groningen 100% - Gasunie Assets B.V. (1) Groningen 100% - Joint operations BBL Company V.o.f. Groningen 60,0% 60,0% European Gas Pipeline Link (EUGAL) BTG Kessel, Duitsland 16,5% 16,5% Ambigo V.o.f. (2) Groningen - 46,7% Joint ventures Biogas Netwerk Twente B.V. Alm elo 50,0% 50,0% Demonstratie Faciliteit Super Kritische Water Vergassing (SKW) Alkmaar B.V. Alkmaar 35,0% 50,0% DEUDAN - Deutsch/Dänische Erdgastransport Gm bH Handewitt, Duitsland 75,0% 75,0% DEUDAN - Deutsch/Dänische Erdgastransport Gm bH & Co. KG Handewitt, Duitsland 33,4% 33,4% Gate terminal C.V. Rotterdam 50,0% 50,0% Gate terminal Management B.V. Rotterdam 50,0% 50,0% Germ an LNG Terminal GmbH Hamburg, Duitsland 33,3% 33,3% NETRA GmbH Norddeutsche Erdgas Transversale Emstek/Schneiderkrug, Duitsland 50,0% 50,0% NETRA GmbH Norddeutsche Erdgas Transversale & Co. KG Emstek/Schneiderkrug, Duitsland 44,1% 44,1% Porthos System O perator B.V. (1) Rotterdam 50,0% - Porthos Offshore Transport and Storage GP B.V. (1) Rotterdam 50,0% - Porthos CO 2 Transport and Storage GP B.V. (4) Rotterdam 33,3% 33,3% Porthos Onshore Transport GP B.V. (1) Rotterdam 50,0% - Porthos Offshore Transport C.V. (1) Rotterdam 50,0% - Porthos CO 2 Transport and Storage C.V. (5) Rotterdam 33,3% 33,3% Porthos Onshore Transport C.V. (1) Rotterdam 50,0% - Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 245 Entiteit Zet el Financieel belang op 31 dec. 2021 31 dec. 2020 Geassocieerde deelnemingen Trading Hub Europe Gm bH (3) Berlijn, Duitsland 20,0% 20,0% Overige deelnemingen Energie Data Services Nederland (EDSN) B.V. Arnhem 12,5% 12,5% PRISMA European Capacity Platform Gm bH Leipzig, Duitsland 12,7% 12,7% Nord Stream AG Zug, Zwitserland 9,0% 9,0% SCW System s B.V. (6) Schoorl 5,5% - 1 Opgericht in 2021 2 Geliquideerd in 2021 3 Voorheen GASPOOL Balancing Services GmbH 4 Voorheen Porthos Development Management GP B.V. 5 Voorheen Porthos Development C.V. 6 Acquisitie in 2021 7 Voorheen Gasunie Rotterdam CC(U)S B.V. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 246 1 5 Ondertekening O ndertekening D e raad van bestuur, D hr. J.J. Fennema*, voorzitter M evr. J. Hermes* D hr. B.J. Hoevers D hr. U. Vermeulen D e raad van commissarissen, D hr. P.J. Duisenberg, voorzitter D hr. D.J. van den Berg M evr. M.M. Jonk D hr. J. Meier M evr. A.L.M. Mutsaers D hr. W.J.A.H. Schoeber D hr. A.S. Visser M evr. C. Wielinga G roningen, 3 maart 2022 * Statutair bestuurder Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 247 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 248 16 Overige gegevens Statutaire regeling omtrent de winstbestemming Overeenkomstig artikel 39, lid 2, van de statuten staat de winst over het boekjaar ter vrije beschikking van de algemene vergadering. De vennootschap kan aan de aandeelhouders en andere gerechtigden tot de voor uitkering vatbare winst slechts uitkeringen doen voor zover haar eigen vermogen groter is dan het bedrag van het geplaatste kapitaal vermeerderd met de reserves die krachtens de wet moeten worden aangehouden. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 249 Controleverklaring van de onaankelijke accountant A an: de algemene vergadering en de raad van commissarissen van N.V. Nederlandse G asunie V erklaring over de jaarrekening 2021 OO n n ss oo oo r r dd ee ee l N aar ons oordeel: geeft de geconsolideerde jaarrekening van N.V. Nederlandse Gasunie, samen met haar dochtermaatschappijen (‘de groep’) een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van het vermogen van de groep op 31 december 2021 en van het resultaat en de kasstromen over 2021, in overeenstemming met de International Financial Reporting Standards zoals aanvaard binnen de Europese Unie (‘EU-IFRS’) en met Titel 9 Boek 2 van het in Nederland geldende Burgerlijk Wetboek (‘BW’); geeft de vennootschappelijke jaarrekening van N.V. Nederlandse Gasunie (‘de vennootschap’) een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van het vermogen van de vennootschap op 31 december 2021 en van het resultaat over 2021 in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 van het in Nederland geldende Burgerlijk Wetboek (‘BW’). W W a a WaW WaW tt w w ee hh ee bb bb ee nn gg ee cc oo nn tt rr oo ll ee ee rr dd W ij hebben de in dit jaarverslag opgenomen jaarrekening 2021 van N.V. Nederlandse Gasunie te Groningen g econtroleerd. De jaarrekening omvat de geconsolideerde jaarrekening van de groep en de vennootschappelijke j aarrekening. D e geconsolideerde jaarrekening bestaat uit: de geconsolideerde balans per 31 december 2021; de volgende overzichten over 2021: de geconsolideerde winst-en-verliesrekening, het geconsolideerd overzicht van het totaalresultaat, het geconsolideerd mutatieoverzicht van het eigen vermogen en het geconsolideerd kasstroomoverzicht; en de toelichting met de belangrijke grondslagen voor financiële verslaggeving en overige toelichtingen. D e vennootschappelijke jaarrekening bestaat uit: de vennootschappelijke balans per 31 december 2021; de vennootschappelijke winst-en-verliesrekening over 2021; en de toelichting met de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en overige toelichtingen. H et stelsel voor financiële verslaggeving dat is gebruikt voor het opmaken van de geconsolideerde jaarrekening is EU- I FRS en de relevante bepalingen uit Titel 9 Boek 2 BW en het stelsel dat is gebruikt voor het opmaken van de v ennootschappelijke jaarrekening is Titel 9 Boek 2 BW. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 250 D D ee b b aa ss ii ss v v oo oo r r oo n n ss oo oo r r dd ee ee l W ij hebben onze controle uitgevoerd volgens Nederlands recht, waaronder ook de Nederlandse controlestandaarden v allen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden v oor de controle van de jaarrekening’. W ij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel. OO nn aa aa nn kk ee ll i i jj ijiiji kk hh ee ii dd W ij zijn onaankelijk van N.V. Nederlandse Gasunie zoals vereist in de Europese verordening betreffende specifieke e isen voor de wettelijke controles van financiële overzichten van organisaties van openbaar belang, de Wet toezicht a ccountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzake de onaankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten ( ViO) en andere voor de opdracht relevante onaankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de V erordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA). OO n n z z ee cc oo n n tt r r oo l ee aa aa n n p p aa kk W ij hebben onze controlewerkzaamheden met betrekking tot de kernpunten, fraude en continuïteit, en de a angelegenheden die daaruit voortkomen, bepaald in de context van de controle van de jaarrekening als geheel en bij h et vormen van ons oordeel hierover. De informatie ter ondersteuning van ons oordeel, zoals onze bevindingen en o bservaties ten aanzien van individuele kernpunten en de controleaanpak inzake frauderisico’s en continuïteit, moet in d at kader worden bezien en niet als afzonderlijke oordelen of conclusies. SS aa mm ee nn v v aa tt tt ii nn gg ee nn cc oo nn tt ee xx exe exe tt N .V. Nederlandse Gasunie (‘Gasunie’) is een Europees energie-infrastructuurbedrijf. Gasunie biedt gereguleerde t ransportdiensten aan in Nederland en in Duitsland. Voorts neemt Gasunie deel in samenwerkingsverbanden voor p ijpleidingen die de gastransportnetten van Gasunie verbinden met buitenlandse markten. Daarnaast biedt Gasunie ook a ndere diensten aan op het gebied van energie- infrastructuur, waaronder gasopslag en de certificering van groen gas. G asunie zet haar infrastructuur en kennis in toenemende mate in voor verdere ontwikkeling en integratie van a lternatieve energiebronnen, zoals waterstof, warmte en groen gas evenals de ontwikkeling van CO -opslag. 2 D e opbrengstenstromen uit gereguleerde activiteiten staan onder toezicht van de ACM in Nederland en de BNetZa in D uitsland. Daarnaast heeft Gasunie niet-gereguleerde of van regulering vrijgestelde activiteiten, onder andere gericht o p het aanbieden van gasopslagcapaciteit aan de markt en de BBL-pijpleiding tussen Nederland en het Verenigd K oninkrijk. De groep bestaat uit verschillende groepsonderdelen en daarom hebben wij de reikwijdte en aanpak van de g roepscontrole overwogen zoals uiteengezet in de paragraaf ‘De reikwijdte van onze groepscontrole’. We hebben in h et bijzonder aandacht besteed aan de gebieden die gerelateerd zijn aan de specifieke bedrijfsactiviteiten van de groep. A ls onderdeel van het ontwerpen van onze controleaanpak hebben wij de materialiteit bepaald en het risico van m ateriële afwijkingen in de jaarrekening geïdentificeerd en ingeschat. Wij besteden bijzondere aandacht aan die g ebieden waar de raad van bestuur belangrijke schattingen heeft gemaakt, bijvoorbeeld bij significante schattingen w aarbij veronderstellingen over toekomstige gebeurtenissen worden gemaakt die inherent onzeker zijn. H ierbij hebben wij aandacht besteed aan de mogelijke gevolgen van transitierisico’s als gevolg van klimaatverandering v oor de gehanteerde veronderstellingen. In het hoofdstuk ‘Toelichting op de geconsolideerde jaarrekening’, paragraaf: ‘ Oordelen en schattingen door het management’ van de jaarrekening heeft de vennootschap de schattingsposten en de b elangrijkste bronnen van schattingsonzekerheid uiteengezet. Vanwege de significante schattingsonzekerheid en het g erelateerde hogere inherente risico verbonden aan de waardering van de materiële vaste activa, hebben wij deze a angemerkt als kernpunt, zoals uiteengezet in de paragraaf ‘De kernpunten van onze controle’. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 251 G asunie heeft de potentiële impact van klimaatverandering en haar plannen ten aanzien van net zero commitments op h aar financiële positie beoordeeld. De risico’s die voortkomen uit de klimaat- verandering zijn onderdeel van Gasunie’s r isicobeheersingsproces en zijn door Gasunie, gegeven de bedrijfsaard van Gasunie, geconcretiseerd naar specifieke r isico’s. Dit is nader toegelicht in het bestuursverslag, het hoofdstuk ‘Governance’, paragraaf ‘Het beheersen van risico’s d ie wij lopen’. De plannen ten aanzien van net zero commitments zijn nader toegelicht in het bestuursverslag, hoofdstuk ‘ Onze externe maatschappelijke waardecreatie’, paragraaf ‘Hoe we milieu-impact van ons aardgastransport t erugdringen’. Wij hebben de klimaatgerelateerde risico’s met de raad van bestuur besproken, en de potentiële impact o p de financiële positie inclusief de onderliggende assumpties en schattingen geëvalueerd. In het bijzonder, hebben wij s tilgestaan bij de waardering van de materiële vaste activa en de gehanteerde levensduren ten behoeve van de a fschrijvingskosten. Wij verwijzen naar de paragraaf ‘De kernpunten van onze controle’ waar de impact op onze c ontroleaanpak is beschreven. A ndere aandachtsgebieden in onze controle, die niet als kernpunt zijn aangemerkt, waren: de betrouwbaarheid en c ontinuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking die ten grondslag ligt aan het opbrengstenproces, de v erwerking van het effect van de tariefswijziging van de Nederlandse vennootschapsbelasting op de uitgestelde b elastingen, de waardering van de Duitse pensioen- voorziening, de waardering van de overige deelnemingen en de w aardering van de voorziening voor opruimingskosten en sanering. W ij hebben ervoor gezorgd dat de controleteams, zowel op groepsniveau als op het niveau van de groepsonderdelen, o ver voldoende specialistische kennis en expertise beschikten die nodig waren voor de controle van een Europees e nergie-infrastructuurbedrijf. Wij hebben daarom experts en specialisten op onder meer het gebied van waardering, IT e n vennootschapsbelasting in ons team opgenomen. D e hoofdlijnen van onze controleaanpak waren als volgt: M M aa tt ee rr ii aa ll ii tt ee ii tt RR ee ii kk ww i i jj ij i ij i dd tt ee v v aa nn dd ee cc oo nn tt rr oo ll ee KK ee rr nn pp uu nn tt Materialiteit: €104 miljoen Specifieke materialiteit: €21 miljoen We hebben controlewerkzaamheden van de significante Nederlandse onderdelen uitgevoerd op één locatie en gebruikgemaakt van een buitenlandse accountant voor de controlewerkzaamheden bij Gasunie Deutschland en van een Nederlandse accountant voor de controlewerkzaamheden bij Gate terminal B.V. ( joint venture). We hebben in het bijzonder aandacht besteed aan de waardering van de materiële vaste activa, investeringen in joint ventures en overige deelnemingen. Dekking controlewerkzaamheden: 95% van de geconsolideerde netto- omzet, 95% van het geconsolideerde balanstotaal en 94% van het geconsolideerde resultaat voor belastingen. Waardering materiële vaste activa en de levensduur ten behoeve van de afschrijvingskosten Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 252 M M aa tt ee rr ii aa ll ii tt ee ii tt De reikwijdte van onze controle wordt beïnvloed door het toepassen van materialiteit. Het begrip ‘materieel’ wordt toegelicht in de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’. Wij bepalen, op basis van ons professionele oordeel, kwantitatieve grenzen voor materialiteit waaronder de materialiteit voor de jaarrekening als geheel, zoals uiteengezet in onderstaande tabel. Deze grenzen, evenals de kwalitatieve overwegingen daarbij, helpen ons om d e aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden voor de individuele posten en toelichtingen in de jaarrekening te bepalen en om het effect van onderkende afwijkingen, zowel individueel als gezamenlijk, op de jaarrekening als geheel en op ons oordeel, te evalueren. M M aa tt ee rr ii aa ll ii tt ee ii tt v v oo oo rr dd ee gg rr oo ee pp €104 miljoen (2020: €27,5 miljoen). SS pp ee cc ii fifi ee kk ee mm aa tt ee rr ii aa ll ii tt ee ii tt €21 miljoen HH oo ee ii s s isi isi dd ee mm aa tt ee rr ii aa ll ii tt ee ii tt bb ee pp aa aa ll dd Wij bepalen de materialiteit op basis van ons professionele oordeel. Gezien het belang van de waardering van de vaste activa gebruiken wij als basis voor deze oordeelsvorming 1% van het balanstotaal. Deze materialiteit is toegepast ten aanzien van de waardering voor de volgende balansposten: de materiële vaste activa, investeringen in joint ventures, investeringen in geassocieerde deelnemingen en overige deelnemingen alsmede de toelichtingen hieromtrent (hierna: vaste activa). Daarnaast hebben wij een specifieke (lagere) materialiteit gebruikt voor d e overige balans- en jaarrekeningposten die gerelateerd zijn aan het operationele resultaat en de toelichtingen hierop. Als basis hiervoor gebruiken we 5% van het resultaat voor belastingen genormaliseerd voor de terugname bijzondere waardevermindering en/of een bijzondere waardevermindering van vaste activa. In 2021 bedraagt de normalisatie nihil (2020: €300 miljoen inzake terugname bijzond ere waardevermindering). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 253 DD ee oo vv ee rr w w e e gg ege ege ii nn gg ee nn v v oo oo rr dd ee gg ee kk oo zz ozo ozo ee nn bb ee nn cc hh mm aa rr kk Wij gebruikten het balanstotaal als de primaire, benchmark, op basis van onze analyse van de gemeenschappelijke informatiebehoeften van gebruikers van de jaarrekening. Op basis daarvan zijn wij van mening dat het balanstotaal geschikt is om als basis te dienen voor het bepalen van de materialiteit voor de controle van de waardering van de vaste activa in de jaarrekening. De reguliere operationele exploitatie van de energie- infrastructuur en de daarmee verband houdend e omzet en lasten zijn eveneens een belangrijke indicator voor de financiële prestaties van de entiteit. Wij vinden de benchmark gebaseerd op het balanstotaal niet passend voor de controle van de overige jaarrekeningposten en de toelichtingen hierop. Daarom hebben wij voor deze posten een specifieke (lagere) materialiteit gehanteerd gebaseerd op een percentage 5% van het resultaat voor belastingen genormaliseerd voor de terugname bijzondere waardevermindering en/of een bijzond ere waardevermindering van vaste activa. M M aa tt ee rr ii aa ll ii tt ee ii tt v v oo oo rr gg rr oo ee pp ss oo nn dd ee rr dd ee ll ee nn Aan elk groepsonderdeel, binnen de reikwijdte van onze controle, is, op basis van onze oordeelsvorming, een materialiteit toegerekend die lager ligt dan de materialiteit voor de groep als geheel. De materialiteit die we hebben toegerekend aan de groepsonderdelen lag tussen €6,5 miljoen en €90 miljoen voor de waardering van de vaste activa en tussen de €3,8 miljoen en €21 miljoen voor de overige jaarrekeningposten. Enkele groepsonderdelen zijn gecontroleerd met de statutaire materialiteit op basis van een verplichte lokale controle d ie ook lager was dan de materialiteit voor de groep als geheel. W ij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen m aterieel zijn. D e bepaling van de materialiteit is in 2021 aangepast en gebaseerd op het balanstotaal op basis van onze herijkte s takeholderanalyse. Uit deze analyse blijkt dat de toekomstige verdiencapaciteit voor de gebruikers van de jaarrekening v an Gasunie van belang is en dat deze met name gereflecteerd wordt in de waardering van de activa. Daarmee vinden w ij het balanstotaal ook een geschikte benchmark. Voor de jaarrekeningposten die samenhangen met de reguliere o perationele exploitatie van de energie- infrastructuur hebben wij een lagere specifieke materialiteit gehanteerd die v ergelijkbaar is met de materialiteit van voorgaande jaren. De materialiteit is ook besproken met de raad van bestuur en d e raad van commissarissen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 254 Wij zijn met de raad van commissarissen overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen met een impact op het resultaat voor belastingen boven de €1.050.000 (2020: €1.375.000) rapporteren aan de raad van commissarissen, met uitzondering van afwijkingen vanuit de waardering van vaste activa waarvoor we afwijkingen boven €5.000.000 rapporteren. Ook zijn we overeengekomen om balansreclassificaties boven de €5.000.000 (2020: €5.000.000) evenals kleinere afwijkingen d ie naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn om aan hen te rapporteren. D D ee r r ee i i kk w w i i jj iji iji dd tt ee v v aa n n oo n n z z ee gg r r oo ee pp ss cc oo n n tt r r oo l l ee N.V. Nederlandse Gasunie is de moedermaatschappij van een groep van entiteiten. De financiële informatie van deze groep is opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening van N.V. Nederlandse Gasunie. Wij hebben de reikwijdte van onze controle zodanig bepaald dat wij voldoende controle- werkzaamheden verrichten om in staat te zijn een oordeel te geven over de jaarrekening als geheel. Daarbij hebben wij, onder meer, in aanmerkin g genomen de managementstructuur van de groep, de aard van de activiteiten van de groepsonderdelen, de bedrijfsprocessen en interne beheersings- maatregelen en de bedrijfstak waarin de vennootschap opereert. Op grond hiervan hebben wij de aard en omvang van de werkzaamheden bepaald op het niveau van de groepsonderdelen die noodzakelijk waren om door het groepsteam en door de accountants van groepsonderdelen te worden uitgevoerd. De groepscontrole heeft zich voornamelijk gericht op d e significante onderdelen: N.V. Nederlandse Gasunie, Gasunie Transport Services B.V., Gasunie Deutschland GmbH & Co KG (hierna: Gasunie Deutschland), EnergyStock B.V. en Gate terminal C.V. (hierna: de joint venture Gate terminal). Bij deze vijf groepsonderdelen zijn controles van de volledige financiële informatie uitgevoerd omdat deze groepsonderdelen individueel een significante financiële omvang hebben. Daarnaast zijn voor additionele groepsond erdelen specifieke controlewerkzaamheden verricht op individuele posten om voldoende dekking te verkrijgen voor de controle van individuele posten van de geconsolideerde jaarrekening. In totaal hebben wij met het uitvoeren van deze werkzaamheden de volgende dekking over onderstaande jaarrekeningposten verkregen: OO mm zz ee tt 95% BB a a ll a a nn s s t t o o t t a a a a ll 95% RR ee ss uu ll tt aa aa tt v v oo oo rr bb ee ll aa ss tt ii nn gg ee nn 94% De groepsonderdelen die niet onder de reikwijdte van de controle vallen vertegenwoordigen geen van alle meer dan 3% van de geconsolideerde omzet of het geconsolideerde balanstotaal. Op de financiële informatie van deze resterende groepsonderdelen hebben we op groepsniveau, onder meer, cijferanalyses uitgevoerd om onze inschatting, dat deze onderdelen geen significante risico’s op materiële fouten bevatten, te bevestigen. Bij de groepsonderdelen N.V. Nederland se Gasunie, Gasunie Transport Services B.V. en EnergyStock B.V. hebben wij zelf controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben gebruikgemaakt van andere accountants bij de controle van Gasunie Deutschland en de joint venture Gate terminal. Waar controlewerkzaamheden zijn uitgevoerd door accountants van groepsonderdelen, hebben wij de mate waarin onze betrokkenheid noodzakelijk was bepaald om in staat te zijn een conclusie te trekken of voldoende en geschikte controle-informatie met betrekking tot d eze onderdelen is verkregen als basis voor ons oordeel bij de geconsolideerde jaarrekening als geheel. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 255 Wij hebben de accountants van Gasunie Deutschland en de joint venture Gate terminal instructies gestuurd. Wij hebben, als groepsaccountant, periodiek overleg gehad met de accountants van Gasunie Deutschland en de joint venture Gate terminal, waarbij gesproken is over de risico’s, de controleaanpak, de voortgang van de controle en, op basis van de van de accountants van Gasunie Deutschland en de joint venture Gate terminal ontvangen rapportages, de bevindingen en conclusies. Wij hebben d it uitgebreid met het uitvoeren van een dossierreview van de accountant van Gasunie Deutschland om de kwaliteit van de uitgevoerde werkzaamheden te evalueren. Met het management en de accountant van Gasunie Deutschland is afsluitend gesproken over de financiële resultaten, de gehanteerde (belangrijke) schattingen en de bevindingen uit de controle. Het groepsteam heeft de consolidatie van de groep, de toelichtingen in de jaarrekening en een aantal complexe aspecten gecontroleerd . Dit betreffen onder andere de opgestelde analyse(s) ten aanzien van aanwijzingen voor waardeverminderingen en -vermeerderingen van vaste activa. Door bovengenoemde werkzaamheden bij (groeps)onderdelen, gecombineerd met aanvullende werkzaamheden op groepsniveau, zijn wij in staat geweest om voldoende en geschikte controle- informatie met betrekking tot de financiële informatie van de groep te verkrijgen als basis voor ons oord eel over de jaarrekening. CC oo nn tt rr oo ll ee aa aa nn pp aa kk ff r r frf frf aa uu dd ee rr ii s s isi isi ii cc oo ’’ ss Wij hebben risico’s geïdentificeerd en deze ingeschat op een afwijking van materieel belang in de jaarrekening die het gevolg is van fraude. Wij hebben tijdens onze controle inzicht verkregen in de entiteit en haar omgeving, de componenten van het interne beheersingssysteem, waaronder het risico- inschattingsproces en de wijze waarop de raad van bestuur inspeelt op frauderisico’s en het interne beheersingssysteem monitort en de wijze waarop de raad va n commissarissen toezicht uitoefent, alsmede de uitkomsten daarvan. Wij verwijzen naar het hoofdstuk ‘Governance’ van het jaarverslag, waarin de raad van bestuur zijn risicoanalyse (inclusief frauderisico’s) heeft opgenomen. Wij hebben de opzet en de relevante aspecten van het interne beheersingssysteem en in het bijzonder de risicoanalyse (inclusief frauderisico’s) van Gasunie geëvalueerd alsook bijvoorbeeld de gedragscode en de klokkenluidersregeling. Wij hebben d e opzet en het bestaan geëvalueerd, en voor zover wij noodzakelijk achten, de werking getoetst van interne beheersingsmaatregelen gericht op het mitigeren van frauderisico’s. Als onderdeel van ons proces voor het identificeren van risico’s op een afwijking van materieel belang in de jaarrekening die het gevolg is van fraude, hebben wij frauderisicofactoren overwogen met betrekking tot frauduleuze financiële verslaggeving, oneigenlijke toe-eigening van activa en omkoping en corruptie. Wij hebben geëvalueerd of d eze factoren een indicatie vormden voor de aanwezigheid van het risico op afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude. De door ons geïdentificeerde frauderisico’s en uitgevoerde specifieke werkzaamheden zijn als volgt: GG ee ïï d d ïdï ïdï ee nn tt ii fifi cc ee ee rr dd ee ff r r frf frf aa uu dd ee rr ii s s isi isi ii cc oo ’’ ss HH ee tt rr ii s s isi isi ii cc oo dd aa tt dd ee rr aa aa dd v v aa nn bb ee ss tt uu uu rr mm aa aa tt rr e e gg ege ege ee ll ee nn v v aa nn ii nn tt ee rr nn ee b b ee h h ee ee r r s s i i n n gg dd oo oo r r b b r r ee ee kk tt Bij al onze controles besteden wij aandacht aan het risico van het doorbreken van maatregelen van interne beheersing door de raad van bestuur, waaronder risico’s op mogelijke afwijkingen als gevolg van fraude op basis van een analyse van mogelijke belangen van de raad van bestuur. CC oo nn tt rr oo ll ee w w ee rr kk zz kzk kzk aa aa mm hh ee dd ee nn ee nn oo b b ss bsb bsb ee rr v v aa tt ii ee ss Wij hebben, voor zover relevant voor onze controle, de opzet geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing die het risico op doorbreking van de interne beheersing moeten mitigeren en de werking van de maatregelen getoetst in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten en het maken van schattingen. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 256 Wij hebben er in dat kader bijzonder aandacht voor gehad of er vanuit de regulering waaraan de netbeheerders onderhevig zijn, specifieke prikkels zijn ten aanzien van de verantwoording van omzet, lasten en/of investeringen en/of er mogelijke indicaties zijn voor een bijzondere waardeverandering van de activa. Wij concluderen dat wij, in het kader van onze controle, konden steunen op de voor dit risico relevante maatregelen van interne beheersing. Ook hebben wij specifieke aand acht gegeven aan de toegangsbeveiliging in de IT-systemen en de mogelijkheid dat hierdoor functiescheidingen worden doorbroken. Wij hebben journaalposten geselecteerd op basis van risicocriteria en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht. Bij de bepaling van de risicocriteria hebben wij rekening gehouden met de specifieke prikkels vanuit de regulering. Ook hebben wij specifieke controlewerkzaamheden verricht ten aanzien van belangrijke sc hattingen van d e raad van bestuur, waaronder de waardering van de materiële vaste activa en de gehanteerde levensduur voo r de afschrijvingskosten. Wij hebben in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van de raad van bestuur bij schattingen. Tot slot hebben wij aandacht besteed aan significante transacties buiten de normale bedrijfsuitoefening, waaronder de transacties inzake nieuwe activiteiten die samenhangen met de energietransitie. Onze werkzaamheden hebben geen materiële afwijkingen, in de door de raad van bestuur verschafte informatie i n d e jaarrekening en het bestuursverslag ten opzichte van de jaarrekening, aan het licht gebracht. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude ten aanzien van het doorbreken van de interne beheersing door de raad van bestuur. HH e e t t rr ii s s is i is i ii c c o o v v a a nn ff r r fr f fr f a a u u d d u u ll e e u u zz e e fifi nn a a nn c c ii ë ë ll e e v v e e rr ss ll a a g g ag a ag a g g gg g gg g e e v v ii nn gg ,, g, g g, g a a ll ss gg e e v v o o l l gg lg l lg l v v aa nn ee ee nn tt ee hh oo o o gg og o og o v v ee rr aa nn tt w w oo oo rr dd ee oo mm zz ee tt Als onderdeel van onze risico- inschatting en uitgaande van de veronderstelling dat er bij de omzetverantwoording frauderisico’s bestaan, hebben wij geëvalueerd welke soorten omzet of beweringen per significant groepsonderdeel aanleiding geven tot een risico op afwijking van materieel belang die het gevolg is van fraude. Wij hebben, voor zover relevant voor onze controle, de opzet geëvalueerd en de werking getoetst van de intern e beheersingsmaatregelen rondom de omzetverantwoording en in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten met betrekking tot de omzet. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 257 Voor Gasunie ontvangt de raad van bestuur een variabele beloning die mede gebaseerd is op de financiële resultaten. Door de hogere energiekosten heeft de raad van bestuur een mogelijk belang om de omzet bewust hoger te verantwoorden om zijn doelstellingen te behalen. Wij concluderen dat wij, in het kader van onze controle, konden steunen op de voor dit risico relevante maatregelen van interne beheersing. Wij hebben specifieke gegevensgerichte cijferanalyse(s) en detailwerkzaamheden uitgevoerd. De controlewerkzaamheden zijn per significant groepsonderdeel specifiek gemaakt, aankelijk van de bewering(en) die relevant zijn voor het veronderstelde frauderisico in de omzetverantwoording. De specifieke controlewerkzaamheden, aankelijk van de relevante bewering per significant groepsonderdeel, bestaan uit: Onze werkzaamheden hebben geen materiële afwijkingen in de door de raad van bestuur verschafte informatie in de jaarrekening en het bestuursverslag ten opzichte van de jaarrekening aan het licht gebracht. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude ten aanzien van het doorbreken van de interne beheersing door de raad van bestuur. gegevensgerichte werkzaamheden op het voorkomen van de omzettransacties en het toepassen van de juiste prijzen; vaststellen van het voorkomen van debiteuren per jaareinde waarbij wij de afloop in 2022 getoetst hebben door middel van deelwaarneming; gegevensgerichte werkzaamheden op de juiste afgrenzing van de omzet per jaareinde om mogelijke verschuivingen van omzet te identificeren; onderzoeken of in 2022 creditnota’s zijn geboekt die een indicatie geven van onjuist geboekte omzet in het huidige boekjaar 2021. In onze controle bouwen wij elementen in van onvoorspelbaarheid en specifiek per significant onderdeel van de groep. Ook hebben wij de uitkomst van andere controlewerkzaamheden beoordeeld en overwogen of er bevindingen zijn die aanwijzingen geven voor fraude of het niet-naleven van wet\- en regelgeving. Wij hebben kennisgenomen van de beschikbare informatie en om inlichtingen gevraagd bij leden van de raad van bestuur, het management (waaronder Internal Audit, Juridische Zaken inclusief Compliance en de directeuren van de bedrijfsonderdelen) en de raad van commissarissen. Hieruit volgden geen signalen van fraude die kunnen leiden tot een afwijking van materieel belang. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 258 O ok hebben we kennisgenomen van advocatenbrieven en relevante correspondentie met toezichthouders en zijn we t ijdens de controle alert gebleven op indicaties voor signalen van fraude en hebben we de uitkomst van andere c ontrolewerkzaamheden geëvalueerd en overwogen of er bevindingen zijn die aanwijzingen geven voor fraude. Indie n d aar sprake van was, hebben wij onze evaluatie van het risico van fraude en de gevolgen daarvan voor onze c ontrolewerkzaamheden opnieuw geëvalueerd. CC oo n n tt r r oo l l ee aa aa n n pp aa kk cc oo n n tt i i n n uu ï ï t t ït ï ït ï ee i i tt D e raad van bestuur heeft de jaarrekening opgemaakt uitgaande van de continuïteit van het geheel van de activiteiten v oor de voorzienbare toekomst. Onze werkzaamheden om de continuïteitsbeoordeling van de raad van bestuur te e valueren omvatten onder andere: overwegen of de continuïteitsbeoordeling van de raad van bestuur alle relevante informatie bevat waarvan wij als gevolg van onze controle kennis hebben en de raad van bestuur bevragen over de belangrijkste veronderstellingen en uitgangspunten; analyseren van de financiële positie per jaareinde inclusief de financiering, meer specifiek, de analyse of de bestaande financiering kan worden gecontinueerd en de benodigde financiering die nodig is voor het kunnen continueren van de bedrijfsactiviteiten kan worden gewaarborgd voor de periode die is meegenomen in de continuïteitsbeoordeling van de raad van bestuur; evalueren van de begrote operationele resultaten en de daaraan gerelateerde kasstromen ten opzichte van het afgelopen jaar, ontwikkelingen in de regulering en onze kennis uit de controle; evalueren of onze controlewerkzaamheden ten aanzien van de waardering van activa indicatoren geven die kunnen duiden op continuïteitsrisico’s; inwinnen van inlichtingen bij de raad van bestuur over zijn kennis van continuïteitsrisico’s na de periode van de door de raad van bestuur verrichte continuïteitsanalyse. O nze controlewerkzaamheden hebben geen informatie opgeleverd die strijdig is met de veronderstellingen en a annames van de raad van bestuur over de gehanteerde continuïteits- veronderstelling voor de jaarrekening. DD ee kk ee rr nn pp uu nn tt ee nn v v aa nn oo nn zz ee cc oo nn tt rr oo ll ee I n de kernpunten van onze controle beschrijven wij zaken die naar ons professionele oordeel het meest belangrijk w aren tijdens de controle van de jaarrekening. Wij hebben de raad van commissarissen op de hoogte gebracht van het k ernpunt. Het kernpunt vormt geen volledige weergave van alle risico’s en punten die wij tijdens onze controle hebbe n g eïdentificeerd en hebben besproken. Wij hebben in deze paragraaf het kernpunt beschreven met daarbij een s amenvatting van de op dit punt door ons uitgevoerde werkzaamheden. W ij hebben onze controlewerkzaamheden met betrekking tot dit kernpunt bepaald in het kader van de j aarrekeningcontrole als geheel. Onze bevindingen en observaties ten aanzien van het individuele kernpunt moeten in d at kader worden bezien en niet als afzonderlijke oordelen over dit kernpunt of over specifieke elementen van de j aarrekening. I n 2020 was het kernpunt: ‘waardering van de materiële vaste activa van Gasunie Transport Services B.V.’. Het hieronder o pgenomen kernpunt is een verbreding van het kernpunt zoals opgenomen in de controleverklaring bij de jaarrekening 2 020.’ Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 259 KK ee rr nn pp uu nn tt OO nn zz ee cc oo nn tt rr oo ll ee w w ee rr kk zz kzk kzk aa aa mm hh ee dd ee nn ee nn oo b b ss bsb bsb ee rr v v aa tt ii ee ss W W a a WaW WaW aa rr dd ee rr ii nn gg mm aa tt ee rr ii ëë ll ee v v aa s s tt ee aa cc tt ii v v aa ee nn ll ee v v ee nn s s dd uu uu rr tt ee nn bb e e hh o o e e v v e e v v a a nn d d e e a a ff s s fsf fsf c c hh rr i i jj ijiiji v v ii nn g g ss kk o o ss oso oso t t e e nn Zie toelichting 1, 4, 5 en 28 van de nadere toelichting op de geconsolideerde balans De materiële vaste activa van circa €9 miljard zijn opgebouwd uit gereguleerde gastransportnetwerken bij Gasunie Transport Services B.V. (circa 70%) en Gasunie Deutschland (circa 15%). Ook zijn er de participaties in dochters met niet-reguleerde activiteiten (circa 7,5%) en corporate assets (circa 7,5%). De totale afschrijvingslast is in 2021 circa €348 miljoen. De raad van bestuur voert jaarlijkse een analyse uit of er aanwijzingen zijn d ie duiden op een bijzondere waardevermindering en/of - vermeerdering in de materiële vaste activa. Indien de raad van bestuur concludeert dat er aanwijzingen zijn dan is de raad van bestuur verplicht om de realiseerbare waarde te bepalen en te vergelijken met de boekwaarde en eventueel een bijzondere waardevermindering en/of - vermeerdering in de materiële vaste activa te verantwoorden. Ook moet de raad van bestuur bepalen of d e gehanteerde levensduren ten behoeve van de bepaling van de afschrijvingskosten aanpassing behoeven. In deze analyses besteedt de raad van bestuur in het bijzonder aandacht aan de ontwikkelingen in het reguleringskader voor de gastransportnetwerken, de risico’s (en kansen) vanuit klimaatverandering, de energietransitie en overige marktontwikkelingen. De raad van bestuur heeft op basis van deze analyse geconcludeerd dat er geen aanwijzingen zijn d ie duiden op een bijzondere waardevermindering en/of -vermeerdering in de materiële vaste activa. Ook heeft de raad van bestuur geconcludeerd dat de levensduren geen aanpassing behoeven. Wij hebben kennisgenomen van de door de raad van bestuur uitgevoerde analyse of er aanwijzingen zijn die duiden op een bijzondere waardevermindering en/of -vermeerdering in de materiële vaste activa en of de gehanteerde levensduren een aanpassing behoeven. Onze controlewerkzaamhed en op bovenstaande analyse bestonden onder meer uit: Wij achten de veronderstellingen van de raad van bestuur in de uitgevoerde analyse ten aanzien van de waardering van de materiële vaste activa en de levensduur ten behoeve van de afschrijvingskosten van de materiële vaste activa redelijk en aanvaardbaar. Op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden en verkregen controle-informatie hebben wij geen materiële bevindingen geconstateerd. Tot slot hebb en wij werkzaamhed en inzake de juistheid en toereikendheid van de toelichting uitgevoerd en hierbij geen materiële bevindingen geconstateerd. het toetsen van de aannames door de raad van bestuur of de disconteringsvoet materieel is gewijzigd en dit ‘challengen’ via schaduw- berekeningen op basis van marktdata; het kennisnemen van ontwikkelingen in de Nederlandse regulering voor Gasunie Transport Services B.V. en specifiek de beroepsprocedure(s) inzake het Methodebesluit 2022–2026 en vaststellen of deze financiële impact hebben; het evalueren van de potentiële financiële impact van de wijzigingen in de Duitse regulering relevant voor Gasunie Deutschland; het evalueren in hoeverre klimaatverandering, de energietransitie of andere marktontwikkelingen een materiële impact hebben op de waardering en/of de levensduur van de materiële vaste activa. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 260 De materiële vaste activa hebben een totale boekwaarde van circa €9,1 miljard en betreffen 86,5% van de totale balanswaarde. Ook is er subjectiviteit ten aanzien van de veronderstellingen in de waardering en de levensduren van de materiële vaste activa. Vanwege de daarmee samenhangende schattingsonzekerheden en de significante waarde hebben wij dit aangemerkt als een kernpunt van onze controle. Verklaring over de in het jaarverslag opgenomen andere informatie Het jaarverslag omvat ook andere informatie. Dat betreft alle informatie in het jaarverslag anders dan de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij. Op grond van onderstaande werkzaamheden zijn wij van mening dat de andere informatie: met de jaarrekening verenigbaar is en geen materiële afwijkingen bevat; alle informatie bevat die op grond van Titel 9 Boek 2 BW is vereist voor het bestuursverslag en de overige gegevens. Wij hebben de andere informatie gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of de andere informatie materiële afwijkingen bevat. Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de vereisten in Titel 9 Boek 2 BW en de Nederlandse Standaard 720. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. De raad van bestuur is verantwoordelijk voor h et opstellen van d e andere informatie, waaronder het bestuursverslag en de overige gegevens in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW. Verklaring betreffende overige door wet- en regelgeving gestelde vereisten en ESEF OO n n z z ee bb ee n n oo ee m m ii n n gg Wij zijn op 12 december 2013 benoemd als externe accountant van N.V. Nederlandse Gasunie door de raad van commissarissen en op 17 december 2013 bekrachtigd door de algemene vergadering en die jaarlijks is herbevestigd door de aandeelhouder. Wij zijn nu voor een onafgebroken periode van zeven jaar accountant van de vennootschap. E E uu r r oo p p ee ee ss uu n n ii f f oo r r m m ee l ee k k tt r r oo n n ii ss cc h h f f oo r r m m aa aa tt (( E E SS E E F F )) N.V. Nederlandse Gasunie heeft het jaarverslag, inclusief de jaarrekening, opgesteld in ESEF. De vereisten hiervoor zijn vastgelegd in de Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/815 met technische reguleringsnormen voor de specificatie van een uniform elektronisch verslagleggingsformaat (deze vereisten worden hierna aangeduid met: de RTS voor ESEF). Naar ons oordeel voldoet het jaarverslag, opgesteld in het XHTML-formaat, met daarin opgenomen de deels gemarkeerde geconsolid eerde jaarrekening zoals door N.V. Nederlandse Gasunie opgenomen in de rapportageset, in alle van materieel belang zijnde aspecten, aan de RTS voor ESEF. De raad van bestuur is verantwoordelijk voor het opstellen van het jaarverslag, inclusief de jaarrekening, in overeenstemming met de RTS voor ESEF, waarbij de raad van bestuur de verschillende onderdelen samenvoegt in een enkel rapportageset. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 261 H et is onze verantwoordelijkheid een redelijke mate van zekerheid voor ons oordeel te krijgen dat het jaarverslag in d eze rapportageset voldoet aan de RTS voor ESEF. O nze werkzaamheden bestonden, met inachtneming van NBA Alert 43 van de Koninklijke Nederlandse B eroepsorganisatie van Accountants, onder andere uit: het verkrijgen van inzicht in het financiële rapportageproces van de entiteit, waaronder het opstellen van de rapportageset; het verkrijgen van de rapportageset en het uitvoeren van validaties om vast te stellen of de rapportageset, met het daarin opgenomen Inline XBRL-instancedocument en de XBRL- extensie-taxonomiebestanden, in alle van materieel belang zijnde aspecten, is opgesteld in overeenstemming met de technische specificaties zoals opgenomen in de RTS voor ESEF; het onderzoeken van de informatie met betrekking tot de geconsolideerde jaarrekening in de rapportageset om vast te stellen of alle vereiste markeringen zijn toegepast en of deze in overeenstemming zijn met de RTS voor ESEF. GG ee ee n n v v ee r r bb oo dd ee n n dd ii ee n n ss tt ee n n W ij hebben, naar ons beste weten en overtuiging, geen verboden diensten geleverd, als bedoeld in artikel 5, lid 1 van de E uropese verordening betreffende specifieke eisen voor de wettelijke controles van financiële overzichten van o rganisaties van openbaar belang. GG ee l ee v v ee r r d d ee d d ii ee n n ss t t ee n n D e diensten die wij, in aanvulling op de controle van de jaarrekening, hebben geleverd aan de vennootschap en haar d ochtermaatschappijen, in de periode waarop onze wettelijke controle betrekking heeft, zijn toegelicht in t oelichting 35 van de toelichting van de geconsolideerde jaarrekening. V erantwoordelijkheden met betrekking tot de jaarrekening en de accountantscontrole V V e e VeV VeV r r a a n n t t w w o o o o r r d d e e l l i i jj iji iji k k h h e e d d e e n n v v a a n n d d e e r r a a a a d d v v a a n n b b e e s s t t u u u u r r e e n n d d e e r r a a a a d d v v a a n n c c o o m m m m i i s s s s a a r r i i s s s s e e n n v v o o o o r r d d e e jj a a a a r r r r e e k k e e n n i i n n gg D e raad van bestuur is verantwoordelijk voor: het opmaken en het getrouw weergeven van de jaarrekening in overeenstemming met EU-IFRS en met Titel 9 Boek 2 BW; en voor een zodanige interne beheersing die de raad van bestuur noodzakelijk acht om het opmaken van de jaarrekening mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fouten of fraude. B ij het opmaken van de jaarrekening moet de raad van bestuur afwegen of de vennootschap in staat is om haar w erkzaamheden in continuïteit voort te zetten. Op grond van genoemde verslaggevings- stelsels moet de raad van b estuur de jaarrekening opmaken op basis van de continuïteits- veronderstelling, tenzij de raad van bestuur het v oornemen heeft om de vennootschap te liquideren of de bedrijfsactiviteiten te beëindigen of als beëindiging het e nige realistische alternatief is. De raad van bestuur moet gebeurtenissen en omstandigheden waardoor gerede twijfel z ou kunnen bestaan of de vennootschap haar bedrijfsactiviteiten kan voortzetten, toelichten in de jaarrekening. D e raad van commissarissen is verantwoordelijk voor het uitoefenen van toezicht op het proces van financiële v erslaggeving van de vennootschap. OO n n z z ee v v ee r r aa n n t t w w oo oo r r dd ee l ii jj iji iji kk h h ee dd ee n n v v oo oo r r dd ee cc oo n n t t r r oo l ee v v aa n n dd ee jj aa aa r r r r ee kk ee n n ii n n gg O nze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een controleopdracht dat wij daarmee voldoende e n geschikte controle-informatie verkrijgen voor het door ons af te geven oordeel. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 262 Onze doelstellingen zijn een redelijke mate van zekerheid te verkrijgen over de vraag of de jaarrekening als geheel geen afwijking van materieel belang bevat als gevolg van fraude of van fouten en een controleverklaring uit te brengen waarin ons oordeel is opgenomen. Een redelijke mate van zekerheid is een hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle afwijkingen van materieel belang ontdekken. Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude of fouten en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Een meer gedetailleerde beschrijving van onze verantwoordelijkheden is opgenomen in de bijlage bij onze controleverklaring. Groningen, 3 maart 2022 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. drs. W.A. Schouten RA Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 263 Bijlage bij onze controleverklaring over de jaarrekening 2021 van N.V. Nederlandse Gasunie In aanvulling op wat is vermeld in onze controleverklaring hebben wij in deze bijlage onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening nader uiteengezet en toegelicht wat een controle inhoudt. D D ee v v ee r r aa n n tt w w oo oo r r dd ee l ii jj iji iji k k h h ee dd ee n n v v aa n n dd ee aa cc cc oo uu n n tt aa n n tt v v oo oo r r dd ee cc oo n n tt r r oo l ee v v aa n n dd ee jj aa aa r r r r ee k k ee n n ii n n gg Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben waar relevant professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onaankelijkheidseisen. Onze controle bestond onder andere uit: Het identificeren en inschatten van de risico’s dat de jaarrekening afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van fouten of fraude, het in reactie op deze risico’s bepalen en uitvoeren van controlewerkzaamhed en en het verkrijgen van controle-informatie die voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de controle met als doel controlewerkzaamheden te selecteren die passend zijn in de omstandigheden. Deze werkzaamheden hebben niet als doel om een oordeel uit te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing van de vennootschap. Het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor financiële verslaggeving en het evalueren van de redelijkheid van schattingen door de raad van bestuur en de toelichtingen die daarover in de jaarrekening staan. Het vaststellen dat de door de raad van bestuur gehanteerde continuïteitsveronderstelling aanvaardbaar is. Ook op basis van de verkregen controle-informatie vaststellen of er gebeurtenissen en omstandigheden zijn waardoor gerede twijfel zou kunnen bestaan of de vennootschap haar bedrijfsactiviteiten in continuïteit kan voortzetten. Als wij concluderen dat er een onzekerheid van materieel belang bestaat, zijn wij verplicht om aandacht in onze controleverklaring te vestigen op d e relevante gerelateerde toelichtingen in de jaarrekening. Als de toelichtingen inadequaat zijn, moeten wij onze verklaring aanpassen. Onze conclusies zijn gebaseerd op de controle-informatie die verkregen is tot de datum van onze controleverklaring. Toekomstige gebeurtenissen of omstandigheden kunnen er echter toe leiden dat een onderneming haar continuïteit niet langer kan handhaven. Het evalueren van de presentatie, structuur en inhoud van de jaarrekening en de daarin opgenomen toelichtingen en het evalueren of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de onderliggende transacties en gebeurtenissen. Gegeven onze eindverantwoordelijkheid voor het oordeel zijn wij verantwoordelijk voor de aansturing van, het toezicht op en de uitvoering van de groepscontrole. In dit kader hebben wij de aard en omvang van de uit te voeren werkzaamheden voor de groepsonderdelen bepaald om te waarborgen dat we voldoende controlewerkzaamheden verrichten om in staat te zijn een oordeel te geven over de jaarrekening als geheel. Bepalend hierbij zijn de geografische structuur van de groep, d e omvang en/of het risicoprofiel van de groepsonderdelen of de activiteiten, de bedrijfsprocessen en interne beheersingsmaatregelen en de bedrijfstak waarin de vennootschap opereert. Op grond hiervan hebben wij de groepsonderdelen geselecteerd waarbij een controle of beoordeling van de financiële informatie of specifieke posten noodzakelijk was. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 264 Wij communiceren met de raad van commissarissen onder andere over de geplande reikwijdte en timing van de controle en over de significante bevindingen die uit onze controle naar voren zijn gekomen, waaronder eventuele significante tekortkomingen in de interne beheersing. In dit kader geven wij ook een verklaring aan de auditcommissie op grond van artikel 11 van de Europese verordening betreffende specifieke eisen voor de wettelijke controles van financiële overzichten van organisaties van openbaar belang. De in die aanvullende verklaring verstrekte informatie is consistent met ons oordeel in deze controleverklaring. Wij bevestigen aan de raad van commissarissen dat wij de relevante ethische voorschriften over onaankelijkheid hebben nageleefd. Wij communiceren ook met hen over alle relaties en andere zaken die redelijkerwijs onze onaankelijkheid kunnen beïnvloeden en over de daarmee verband houdende maatregelen die zijn getroffen om de geïdentificeerde bedreigingen weg te nemen en onze onaankelijkheid te waarborgen. Wij bepalen de kernpunten van onze controle van de jaarrekening vanuit alle zaken die wij met de raad van commissarissen hebben besproken. Wij beschrijven deze zaken in onze controleverklaring, tenzij dit is verboden door wet\- of regelgeving of in buitengewoon zeldzame omstandigheden wanneer het niet vermelden in het belang is van het maatschappelijk verkeer. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 265 Assurancerapport van de onaankelijke accountant A an: de algemene vergadering en de raad van commissarissen van N.V. Nederlandse G asunie A ssurancerapport bij de duurzaamheidsinformatie 2021 O O n n z z e e c c o o n n c c l l u u s s i i e e O p grond van onze beoordeling hebben wij geen reden om te veronderstellen dat de duurzaamheidsinformatie o pgenomen in het jaarverslag 2021 van N.V. Nederlandse Gasunie geen, in alle van materieel belang zijnde aspecten, b etrouwbare en toereikende weergave geeft van: het beleid en de bedrijfsvoering ten aanzien van maatschappelijk verantwoord ondernemen; en de gebeurtenissen en de prestaties op dat gebied voor het jaar geëindigd op 31 december 2021, in overeenstemming met de Sustainability Reporting Standards van het Global Reporting Initiative (GRI) en de aanvullend gehanteerde rapportage criteria zoals toegelicht in de sectie ‘Rapportage Criteria’. W W a a WaW WaW tt w w ee hh ee bb bb ee nn bb ee oo oo rr dd ee ee ll dd W ij hebben de duurzaamheidsinformatie opgenomen in de volgende secties van het jaarverslag beoordeeld voor het j aar geëindigd op 31 december 2021 (hierna: “de duurzaamheidsinformatie”): Over dit jaarverslag Ons verhaal over 2021 Het profiel van Gasunie Onze externe economische waardecreatie Onze externe maatschappelijke waardecreatie Onze interne economische waardecreatie Onze interne maatschappelijke waardecreatie Bijlage Verslaggevingsprincipes Bijlage Onze CO -emissies in detail 2 D eze beoordeling is gericht op het verkrijgen van een beperkte mate van zekerheid. D D ee bb a a ss i i ss v v oo oo r r oo n n z z ee cc oo n n cc l l uu ss i i ee W ij hebben onze beoordeling verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse S tandaard 3810N ‘Assuranceopdrachten inzake maatschappelijke verslagen’. O nze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in de paragraaf 'Onze verantwoordelijkheden voor de b eoordeling van de duurzaamheidsinformatie’. W ij vinden dat de door ons verkregen assurance-informatie voldoende en geschikt is als basis voor onze conclusie. OO nn aa aa nn kk ee ll i i jj ijiiji kk hh ee ii dd ee nn kk ww aa ll ii tt ee ii tt ss bb ee hh ee ee rr ss ii nn gg W ij zijn onaankelijk van N.V. Nederlandse Gasunie zoals vereist in de Verordening inzake de onaankelijkheid van a ccountants bij assuranceopdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onaankelijkheidsregels in N ederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 266 W ij passen de Nadere voorschriften kwaliteitssystemen (NVKS) toe. Op grond daarvan beschikken wij over een s amenhangend stelsel van kwaliteitsbeheersing inclusief vastgelegde richtlijnen en procedures inzake de naleving van e thische voorschriften, professionele standaarden en andere relevante wet- en regelgeving. RR aa pp pp oo rr tt aa gg ag a ag a ee C C rr ii tt ee rr ii aa D e duurzaamheidsinformatie dient gelezen en begrepen te worden samen met de rapportage criteria. De gehanteerde r apportage criteria voor het opstellen van de duurzaamheidsinformatie zijn de Sustainability Reporting Standards van G lobal Reporting Initiative (GRI) en de aanvullend gehanteerde rapportage criteria, zoals toegelicht in de sectie ‘Bijlage V erslaggevingsprincipes’ van het jaarverslag. H et ontbreken van gevestigde praktijken ter beoordeling en meting van niet-financiële informatie biedt de m ogelijkheid verscheidene, acceptabele meettechnieken toe te passen. Hierdoor kan de vergelijkbaarheid tussen e ntiteiten onderling en in de tijd beïnvloed worden. B B ee p p ee r r k k ii n n gg ee n n ii n n dd ee r r ee ii k k w w ii jj ij i ij i dd t t ee v v aa n n oo n n z z ee bb ee oo oo r r dd ee l ii n n gg I n de duurzaamheidsinformatie is toekomstgerichte informatie opgenomen zoals verwachtingen ten aanzien van a mbities, strategie, plannen en ramingen en risico-inschattingen. Inherent aan toekomstgerichte informatie is dat de w erkelijke uitkomsten in de toekomst onzeker zijn, en waarschijnlijk zullen afwijken van deze verwachtingen. De h ieruit voortvloeiende afwijkingen kunnen van materieel belang zijn. Wij geven geen zekerheid bij de v eronderstellingen en de haalbaarheid van toekomstgerichte informatie. I n de duurzaamheidsinformatie worden verwijzingen gemaakt naar externe bronnen of websites. De informatie in d eze externe bronnen of websites maken geen onderdeel uit van de duurzaamheidsinformatie die door ons is b eoordeeld. Wij verstrekken derhalve geen zekerheid over deze informatie. O nze conclusie is niet aangepast als gevolg van deze aangelegenheden. V erantwoordelijkheden voor de duurzaamheidsinformatie en de beoordeling daarvan V V e e Ve V Ve V r r aa n n t t w w oo oo r r dd ee l ii j j ij i ij i k k h h ee dd ee n n v v aa n n dd ee r r aa aa dd v v aa n n bb ee ss t t uu uu r r ee n n dd ee r r aa aa dd v v aa n n cc oo m m m m ii ss ss aa r r ii ss ss ee n n v v oo oo r r dd ee d d uu uu r r z z a a a a m m h h ee ii d d ss ii n n ff oo r r m m a a tt ii ee D e raad van bestuur van N.V. Nederlandse Gasunie is verantwoordelijk voor het opstellen van betrouwbare en t oereikende duurzaamheidsinformatie in overeenstemming met de rapportage criteria zoals toegelicht in de sectie ‘ Verslaggevingsgrondslagen’ en in de sectie ‘Bijlage Verslaggevingsprincipes’, inclusief het selecteren van de rapportage c riteria, het identificeren van belanghebbenden, het bepalen van materiële onderwerpen, en het vaststellen dat de t oegepaste rapportage criteria passend zijn in de omstandigheden, rekening houdend met de van toepassing zijnde w et- en regelgeving met betrekking tot verslaggeving. De door de raad van bestuur gemaakte keuzes ten aanzien van d e reikwijdte van de duurzaamheidsinformatie en het verslaggevingsbeleid zijn uiteengezet in het hoofdstuk ‘Over dit j aarverslag’ van het jaarverslag 2021. D e raad van bestuur is ook verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing die het bestuur noodzakelijk acht o m het opstellen van de duurzaamheidsinformatie mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als g evolg van fraude of fouten. D e raad van commissarissen is verantwoordelijk voor het uitoefenen van toezicht op het rapportageproces van de e ntiteit ten aanzien van de duurzaamheidsinformatie. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 267 OO n n z z ee v v ee r r aa n n tt w w oo oo r r dd ee l ii jj iji iji k k h h ee dd ee n n v v oo oo r r dd ee bb ee oo oo r r dd ee l ii n n gg v v aa n n dd ee dd uu uu r r z z aa aa m m h h ee ii dd ss i i n n ff oo r r m m aa tt ii ee Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een beoordelingsopdracht dat wij daarmee voldoende en geschikte assurance-informatie verkrijgen als basis voor de door ons af te geven conclusie. Onze opdracht is gericht op het verkrijgen van een beperkte mate van zekerheid om de plausibiliteit van de duurzaamheidsinformatie vast te stellen. De werkzaamheden variëren in aard en timing, en zijn ook geringer in omvang, dan die bij een assuranceopdracht gericht op het verkrijgen van een red elijke mate van zekerheid. De mate van zekerheid die wordt verkregen bij een beoordeling is daarom ook aanzienlijk lager dan de zekerheid die wordt verkregen bij een controle met betrekking tot zowel de werkzaamheden ten aanzien van de risico-inschatting, inclusief het verwerven van inzicht van de interne beheersing, als de werkzaamheden verricht ten aanzien van het inspelen op de geïdentificeerde risico’s. UU ii t t gg ee v v oo ee r r dd ee w w ee r r k k z z aa aa m m h h ee dd ee n n Wij hebben deze beoordeling professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben waar relevant professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse Standaard 3810N, ethische voorschriften en de onaankelijkheidseisen. Onze werkzaamheden bestonden onder andere uit: Het uitvoeren van een analyse van de externe omgeving en het verkrijgen van inzicht in de relevante maatschappelijke thema’s en kwesties en de kenmerken van de entiteit. Het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte rapportage criteria, de consistente toepassing hiervan en de toelichtingen die daarover in de duurzaamheidsinformatie staan. Dit omvat het evalueren van de uitkomsten van de dialoog met belanghebbenden en het evalueren van de redelijkheid van schattingen door de raad van bestuur. Het verkrijgen van inzicht in de rapporteringssprocessen voor de duurzaamheidsinformatie inclusief het op hoofdlijnen kennisnemen van de interne beheersmaatregelen, voor zover relevant is voor onze beoordeling. Het identificeren van gebieden in de duurzaamheidsinformatie met een hoger risico op misleidende of onevenwichtige informatie of afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten. Het bepalen en uitvoeren van de verdere werkzaamheden is gericht op het vaststellen van de plausibiliteit van de duurzaamheidsinformatie in reactie op onze risico inschatting. Onze overige werkzaamheden bestonden onder meer uit: Het afnemen van interviews met het management (en/of relevante medewerkers) op groeps- (en bedrijfs-/divisie-/cluster-/lokaal) niveau verantwoordelijk voor de (duurzaamheids)strategie en het -beleid en de -prestaties; Het afnemen van interviews met relevante medewerkers verantwoordelijk voor het aanleveren van informatie voor, het uitvoeren van interne controles op, en de consolidatie van gegevens in de duurzaamheidsinformatie; Het bepalen van de aard en omvang van de uit te voeren beoordelingswerkzaamheden voor de groepsonderdelen en locaties. Bepalend hierbij zijn de aard, omvang en/of het risicoprofiel van de groepsonderdelen, locaties of de activiteiten; Het verkrijgen van assurance-informatie dat de duurzaamheidsinformatie aansluit op de onderliggende administraties van de entiteit; Het op basis van beperkte deelwaarnemingen beoordelen van relevante interne en externe documentatie; Het analytisch evalueren van data en trends Het aansluiten van de relevante financiële informatie met de jaarrekening. Het evalueren van de consistentie van de duurzaamheidsinformatie met de overige informatie in het jaarverslag buiten de reikwijdte van onze beoordeling. Het evalueren van de algehele presentatie, structuur en inhoud van de duurzaamheidsinformatie. Het overwegen of de duurzaamheidsinformatie als geheel, inclusief de daarin opgenomen toelichtingen het beeld weergeeft in relatie tot het doel van de gehanteerde rapportage criteria. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 268 Wij communiceren met de raad van commissarissen onder andere over de geplande reikwijdte en timing van de beoordeling en over de significante bevindingen die uit onze beoordeling naar voren zijn gekomen. Groningen, 3 maart 2022 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. W.A. Schouten RA Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 269 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 270 1 7 Bijlagen V erslaggevingsprincipes P roces van dataverzameling B ij het proces van dataverzameling worden zowel interne als externe bronnen geraadpleegd, waaronder h andboeken, managementinformatiesystemen en gegevens van derden. Bij het verkrijgen van de niet-financiële g egevens voor dit verslag worden de afdelingen betrokken die eindverantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de s peerpunten van ons beleid. Zij leveren gegevens aan die door onze afdeling Control worden geverifieerd als o nderdeel van de interne controlewerkzaamheden. M eet- en registratiesystemen H et meten en registreren van de milieugegevens van Gasunie in Nederland vindt in hoofdlijnen als volgt plaats: De energieverbruiksgegevens zijn ontleend aan opgaven van de energieleveranciers van onze grootste locaties. De gegevens van de overige locaties zijn geschat aan de hand van normverbruik en/of ontleend aan rekeningen van derden. Emissies worden grotendeels geregistreerd met behulp van het computersysteem Olympus. Dit registratiesysteem is ontwikkeld voor het vastleggen van compressorgegevens. Op basis van het continu gemeten brandstofverbruik van de machines worden de CO -, CH - en NOx-emissies berekend. Elke machine heeft zijn eigen emissiekarakteristiek die in Olympus is vastgelegd. 2 4 Sluipende emissies zijn verkregen uit recente metingen volgens de NEN-EN 15446 methode en historisch onderzoek naar de emissies op bepaalde type locaties. De HFK-emissies worden berekend op basis van de hoeveelheidsregistratie (in kg) die in de logboeken op de desbetreffende locaties wordt bijgehouden. Alle milieuafwijkingen worden per oorzaak geregistreerd in databasesysteem Accident. De gerapporteerde gegevens zijn hieraan ontleend. Opgaven van stikstof zijn gebaseerd op inkoopgegevens en op eigen registratie. We produceren en nemen stikstof in op de locaties Ommen, Wieringermeer, Zuidbroek, Kootstertille, Pernis en LNG PeakShaver. Data ten aanzien van onze KPI’s op het gebied van Veiligheid komen uit ons rapportagesysteem Accident. I n Duitsland worden de milieugegevens van GUD op verschillende manieren verzameld: Door directe metingen (elektriciteit, waterconsumptie en emissies), indirecte metingen (berekeningen van onder meer CO - en NO -emissies van brandstofgas) en registratie (afval van een externe dienstverlener). Alle gegevens zijn opgenomen in onze milieu-database. Deze database is de bron van alle vormen van milieurapportage, inclusief de emissiehandel die jaarlijks wordt gecontroleerd en gecertificeerd d oor een onaankelijke derde (controle en certificering geldt alleen voor het onderdeel emissiehandel). Alhoewel we zorgvuldig omgaan met onze meet- en registratiesystemen, erkennen we dat onderdelen van de informatie onderworpen zijn aan een element van onzekerheid, wat inherent is aan beperkingen bij meetplaats en berekeningstermijnen. 2 X Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 271 Managementsystemen We volgen de (inter)nationale wetgeving die op ons bedrijf van toepassing is. Daarnaast hanteren we eigen strenge eisen: in de Gasunie Technische Standaards zijn onze technische standaarden vastgelegd (in Duitsland noemen we die Technische Standards), in onze VGM-standaarden en in onze Gedragswijzer staat wat we van onze medewerkers verwachten ten aanzien van integer, veilig en verantwoord handelen. Op onze website zijn verschillende brochures en documenten te vinden met betrekking tot deze onderwerpen. We beschikken over een klokkenluidersregeling en hebben hiervoor zeven interne vertrouwenspersonen en een externe vertrouwenspersoon aangesteld. Zij behandelen niet alleen eventuele integriteitsklachten maar ook klachten over ongewenste omgangsvormen. Daarnaast hebben we een klachtencommissie waar medewerkers terecht kunnen. Ook met de aandeling van klachten uit onze omgeving gaan we zorgvuldig om. Om ervoor te zorgen dat we in relevante bedrijfsprocessen rekening houden met het milieu, hebben we ons milieuzorgsysteem ingericht volgens de internationale standaard, de ISO 14001-norm. Elk jaar wordt de werking van ons milieumanagementsysteem in Nederland door een extern auditbureau gecontroleerd. In 2021 leidde de externe audit van de ISO 14001:2015 tot continuering van het certificaat. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 272 Onze CO₂-emissies in detail I n onderstaande tabel geven wij van de grootste emissiebronnen de berekening van de CO -equivalenten voor 2 021 weer, uitgesplitst naar Nederland en Duitsland. De conversiefactor voor het elektriciteitsverbruik is gebaseerd o p de CO -emissiefactorenlijst. De conversiefactor voor de netwerkverliezen is ontleend aan het IPCC Fourth A ssessment Report 'Climate Change 2007' (Direct Global Warming Potential, Methaan, tijdshorizon 100 jaar = 25). 2 2 Van verbruiknaarCO2- equivalenten Eenheid Verbruik conversie Totaal kton CO2 eq. Vergroend met GVO's (CO2eq.) NL DU factorCO2eq NL DU Scope 1 Netwerkverliezen ton m ethaan 4071 1085 25 kg CO 2/kg CH4 101,8 27,1 - Gasverbruik gebouwen en installaties miljoen kWh 487 451 93 77,1 - Mobiliteit (eigen) brandstof - - 2,4 0,1 - Overig - - 0,2 - - Subtotaal 197,3 104,3 - Scope 2 E-gebruik NL GTS m iljoen kWh 601 - 0,48 kg CO 2/kWh 285,1 - 285,1 E-gebruik NL Deelneming m iljoen kWh 140 - 0,48 kg CO 2/kWh 66,6 - 66,6 Warm te gebruik GTS TJ 146 - 0,03253 kg/TJ 4,7 - - E-gebruik GUD miljoen kWh - 8 0 kg CO 2/kWh - - - E-gebruik lease auto’s m iljoen kWh - - 0,48 kg CO 2/kWh 0,1 - 0,1 Subtotaal 356,5 - 351,8 Scope 3 Inkoop N2 miljoen kWh 106 - 0,48 kg CO 2/kWh 50,3 - - Mobiliteit (derden) brandstof 0,4 0,2 - Subtotaal 50,6 0,2 - Totaal scope 1+2+3 604,4 104,5 351,8 Totale scope s marketbased kton CO2e 357,1 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 273 Verslag van de OR A ls ondernemingsraad (OR) staan we voor een goede balans tussen de belangen van de organisatie en die van de m edewerkers. Een groot aantal projecten in lijn met onze Visie 2030 is in 2021 op stoom gekomen en we denken a ctief mee met de raad van bestuur om de plannen die noodzakelijk zijn voor het realiseren van deze visie te v erwezenlijken. We verlangen van onze raad van bestuur dat hij onze medewerkers in de gelegenheid stelt mee te g roeien met de veranderingen die noodzakelijk zijn binnen het bedrijf. A dviesaanvragen en Instemmingsverzoeken D e OR heeft dit jaar uiteenlopende adviesaanvragen en instemmingsverzoeken behandeld. Het meest in het oog s pringende waren het rookvrij maken van onze organisatie per 1 januari 2022, een nieuwe obligatielening g ekoppeld aan duurzame doelen en het definitieve investeringsbesluit voor WarmtelinQ. Verder hebben ons s creeningbeleid aangepast, een reiskostenvergoeding op basis van deurregistraties uit ons g ebouwenbeheersysteem (in verband met gewijzigde belastingregels) mogelijk gemaakt en een vergoeding voor h et werken aan huis geïntroduceerd. V ereenvoudigde aandeling adviesaanvragen D it jaar hebben we twee maal een adviesaanvraag op een vereenvoudigde wijze afgehandeld. Hiermee werden d eels soortgelijke stappen doorlopen als bij een normale adviesaanvraag, maar bleef een formeel advies en a ntwoord hierop achterwege. We hebben dit gebruikt bij organisatiewijzigingen die klein in bereik en impact w aren. Maar niet zo klein dat we ze zonder behandeling hebben willen afdoen. Het idee kwam uit onze raad van b estuur. We hebben de vereenvoudigde aandeling geëvalueerd en met wat kleine aanpassingen als bruikbaar v oor de toekomst bestempeld. De afweging en beslissingsbevoegdheid over geen, een vereenvoudigde of een n ormale behandeling van adviesaanvragen ligt bij de OR. S electie nieuwe leden voor de raad van commissarissen (RvC) A fgelopen jaar zijn we begonnen met de zoektocht naar twee nieuwe RvC-leden die Martika Jonk en Willem S choeber bij de aandeelhoudersvergadering van 2022 gaan vervangen. In het opgestelde profiel werd nadrukkelijk g ekeken naar de toegevoegde waarde voor ons totale werkgebied. De nieuwe leden moesten kunnen bijdragen a an de rol die we willen gaan invullen bij de energietransitie in het Europese speelveld. Ook was ervaring gewenst m et een organisatie die in beweging is. We hebben de wijze van betrekken van de OR in het proces gewaardeerd e n zijn tevreden met het hebben kunnen aantrekken van Prof. Dr. Johannes Meier en Mr. Anja Mutsaers als nieuwe R vC-leden. Wij wensen onze kersverse RvC-leden veel succes en plezier toe in het vervullen van hun nieuwe f uncties. O R-verkiezingen 2022 W e zijn momenteel volop bezig de verkiezingen voor de nieuwe OR voor te bereiden. De verkiezingen vinden p laats van 7 tot en met 10 maart 2022. We groeien in samenstelling mee met de organisatie (van 15 naar 17 leden) e n g aan naar een systeem van dakpansgewijze verkiezingen waarbij iedere twee jaar de helft van de OR-leden kan w orden gekozen. De zittingstermijn van een OR-lid neemt daarmee toe van drie naar vier jaar. Voor een deel van d e gekozen leden zal de zittingsduur initieel twee jaar zijn om dit systeem te bewerkstelligen. Dit gaat zoveel m ogelijk op basis van vrijwilligheid, eventueel aangevuld door loting om op acht of negen aftredende leden te k omen in 2024. We hebben voor dit systeem gekozen omwille van de continuïteit. In de huidige situatie kan Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 274 theoretisch geen van de leden zich wederom verkiesbaar stellen of gekozen worden voor een nieuwe termijn. Door om de twee jaar de helft van de OR-leden te vervangen, kunnen nieuwe OR-leden gemakkelijker instromen en gebruik maken van de aanwezige ervaring binnen de OR. De impact van COVID-19 In het afgelopen jaar werden lockdowns en thuiswerken afgewisseld met perioden waarin er \- met de nodige veiligheidsmaatregelen \- iets meer mogelijk was. We sluiten het jaar helaas weer in huiselijke sfeer af. Het wordt een uitdaging voor de nieuwe OR om onder deze omstandigheden te starten. We gaan bekijken op welke wijze oud-OR-leden (of ze nu wel of niet terugkomen in de nieuwe OR) de nieuwe OR-leden van ondersteuning kunnen voorzien om hun draai in deze bijzondere tijden te vinden. Afsluitend Strategische personeelsplanning, en in het bijzonder het eigen personeel in staat te stellen mee te bewegen met de veranderende behoefte van de organisatie, hebben we als belangrijkste thema gedefinieerd binnen de OR het afgelopen jaar. Hoewel hierbij goede resultaten worden geboekt, zijn we er nog lang niet om met name de interne mobiliteit op gang te brengen. In de resterende zittingsperiode zullen we hier dan ook onverminderd aandacht voor hebben en vragen en ook aan de OR in de nieuwe samenstelling zullen we kenbaar maken waarom we dit een belangrijk thema voor de komende jaren vinden. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 275 Communicatie met stakeholders Gasunie heeft een groot aantal stakeholders, met uiteenlopende belangen. Dit varieert van klanten, leveranciers en strategische partners tot overheden, medewerkers en omwonenden. Met deze externe en interne belanghebbenden zijn we als bedrijf continu in dialoog. We informeren hen zo optimaal mogelijk over onze positieve en negatieve waardecreatie, de risico’s en de kansen die wij daarbij zien en de impact van deze zaken op onze stakeholdergroepen. Klanten Om ook in de toekomst bij de beste energie-infrastructuurbedrijven van Europa te blijven horen, faciliteren we onze klanten met diensten die passen bij hun behoeften en die passen bij ontwikkelingen in de energiemarkt. Wij doen dit door onze klanten goed te informeren en in te spelen op zaken die we tijdens diverse contactmomenten van klanten en andere stakeholders vernemen. In Nederland zoekt GTS de dialoog via onder andere marktconsultatie- en informatiebijeenkomsten, gesprekken met vertegenwoord igers van klantengroepen (representatieve organisaties) en onze Shipper Customer Desk. In Duitsland is GUD niet de enige transportnetbeheerder voor gas. Daarom worden marktconsultatie en informatievoorziening veelal in samenwerking met andere TSO’s verzorgd. De voor shippers relevante contactpersonen staan op de GUD-website vermeld. Klachten bij GTS In 2021 heeft GTS één klacht van een shipper ontvangen. Deze klacht ging over een REMIT-meld ing die GTS uit zicht van de shipper had moeten plaatsen. GTS heeft deze klacht in 2021 afgehandeld. Naar aanleiding van vragen van shippers over de door hun geboekte langetermijncapaciteit heeft GTS via Netbeheer Nederland ee n codewijzigingsvoorstel annuleringsmogelijkheid jaarcapaciteitsproduct bij ACM ingediend. Dit voorstel is door ACM in behandeling genomen. Klachten bij GUD In 2021 waren er geen klachten van transportklanten. Zelfs controversiële discussies, bijvoorbeeld over kwestie s inzake capaciteitsvoorziening, verliepen steeds in een constructief en oplossingsgericht klimaat. Omwonenden Gasunie legt in het kader van haar Visie 2030 steeds meer nieuwe energie-infrastructuur aan. Om deze projecten snel en efficiënt uit te kunnen voeren, is het belangrijk dat we voldoende draagvlak ervaren bij omwonenden. Wij steken daarom veel energie in een open en constructieve dialoog met deze stakeholdergroep. In het verslagjaar gold dat specifiek voor onze projecten WarmtelinQ en HyStock. Media Door onze actieve rol in de energietransitie en de vraag- en aanboddynamiek op de (inter)nationale gasmarkt staa t Gasunie veel meer in de belangstelling van journalisten dan voorheen. Ook de informatiebehoefte van onze eigen collega’s is toegenomen. We hebben in 2021 onze communicatieafdeling uitgebreid. Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 276 Overheden, toezichthouders, brancheorganisaties Overheidsstakeholders met wie wij op (min of meer) regelmatige basis contact onderhouden zijn: Europese Commissie Europees Parlement Ministerie van Financiën (aandeelhouder) Ministeries van EZK(Nederland) en BMWI (Duitsland) Toezichthouders Autoriteit Consument en Markt (ACM)en Bundesnetzagentur (BNetzA) Provincies Daarnaast heeft Gasunie twaalf strategische stakeholders geïdentificeerd waarmee we op managementniveau regelmatig overleg voeren. Voor onze contacten met gouvernementele en regelgevende instanties, zowel op Europees als op nationaal niveau, is bilaterale communicatie op regelmatige basis het meest gebruikelijk. Daarnaast nemen we deel aan overlegplatforms van overheden en brancheorganisaties. Soms worden bijeenkomsten van deze platforms met een vaste regelmaat door het jaar heen georganiseerd, maar het kan ook zijn dat een platform voor een bepaalde periode loopt (bijvoorbeeld een beleidstraject bij het ministerie van Economische Zaken). Voorbeelden van platforms en organisaties zijn: Europees Nationaal Clean Hydrogen Alliance European Hydrogen Backbone (wij waren een van de initiatiefnemers) ENTSO-G Gas for Climate Netbeheer Nederland Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie VNO-NCW, Energie Nederland, NEC, KVGN, Greenpeace, e.a. Bij veel onderwerpen speelt stakeholdercommunicatie zowel op Europees als op nationaal niveau een rol, aangezien veel wetten en beleid betrekking hebben op Europese wetgeving die wordt omgezet in nationale wetgeving. Denk bijvoorbeeld aan: Marktordening voor waterstof en aardgas Schaalvergroting van de productie van hernieuwbare energie (of in bredere zin: van hernieuwbare, koolstofarme waardeketens voor gas) Duurzame financiering CO -transport (EZK) 2 Warmtetransport (EZK) Voorzieningszekerheid (MinFin) Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 277 We houden ons ook bezig met ad hoc stakeholdermanagement om directe problemen aan te pakken. Dit omvat coalitievorming met andere individuele marktspelers en infrastructuurbedrijven wanneer we specifieke onderwerpen hebben die aan de orde moeten worden gesteld. Ten slotte houden wij ons bezig met communicatie met belanghebbenden via: Reacties op overheidsoverleg De organisatie van evenementen, zoals de gezamenlijke presentatie van II3050 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 278 Connectiviteitstabel Material to pic Indicato r Do el 2021 Realisatie 2021 Lange- termijndo el So o rt waardecreatie Risico ' s B ijdrage aan SDG' s 1 Energietransitie Nulemis siegassen als % van totaal trans portvolume nvt 0,05% 19,10% Extern maatschappelijk Afnemende langetermijn- terugverdiencapaciteit 7,9 ,13,17 % groen gas in totaal methaantrans portvolume nvt 0,30% 9,30% Achterblijvende ontwikkeling van upstream en downs tream markten Reductievan CO2 in de keten per TWh getranspor teerd gas nvt 0,07MT 21MT Reputatieschadein relatie tot de uitvoering van grote en complexeprojecten Technologische ontwikkelingen afwijkend van onze strategie 2 Leveringsz ekerheid Transportonderbrekingen <= 6 4 <= 6 Extern economisch Geopolitiek 7,9 3 Veiligheid van het netwerk Uncontrolled events <= 3 0 <= 2 Extern maatschappelijk Calamiteiten op het vlak van VGM 9 4 Ontwikkeling in wet-en regelgeving Het naleven van bestaande regelgeving en het beïnvloeden van nieuweregelgeving die Gasunie faciliteert in haar rol richting CO2- neutraleenergievoorziening nvt nvt nvt Extern maatschappelijk, extern economisch Robuustheid van regulering in gastransmis sie 7,9, 13,17 5 Relatie met stakeho lders en o mge ving Het bieden van klantgerichte en trans parante dienstverlening door een open houding en het schetsen van een evenwichtig beeld nvt nvt nvt Extern maatschappelijk, extern economisch, intern maatschappelijk, intern ec onomisch Reputaties chade in relatie tot de uitvoering van grote en complexeprojecten 17 6 Cybersecurity, datasecurity en privacy Het verzekeren van een veiligeen betrouwbare ICT-omgeving die zorgdraagt voor dataveiligheid en - privacy nvt nvt nvt Intern economisch ICT-verstoringen en - misbruik 7,9 7 Gez o ndheid en veiligheid van medewerkers Ziekteverzuimpercentage < 4,1% 4,0% < 4,1% Intern maatschappelijk Personeel en organisatorische veranderingen 8 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 279 8 Milieu-impact eigen o rganisatie, pro ducten en diensten Reductie van onze eigen CO2-emissies nvt ‑3,2% ‑30% Intern maatschappelijk Calamiteiten op het vlak van VGM 7, 9, 12, 13, 15, 17 Reductie van onze energieconsumptie nvt 0% ‑8% Supply chains Hergebruik van activa voor waterstoackbone 0% 0% 83% Onvoldoende naleving ESG % Grote terreinen dat bijdrage levert aan biodiversiteit nvt 18% 100% % Circulair ingekocht materiaal nvt 2,75% 50% 9 Klantgerichte en transparante dienstverlening en co mmunicatie Klachten ontvangen door GTS en GUD nvt 1 nvt Extern economisch 17 10 Financiële prestaties en veerkracht Net Operating Costs €~308m € 319m €~308m Intern economisch Langetermijn- terugverdiencapaciteit van assets 7, 9 ROIC >= 4,42% 3,90% >= 4,42% Kredietrisico 11 Sterke markpo sitie Marktaandeel TTF 72% 80% nvt Extern economisch, intern economisch Beschikbaarheid van investeringsmogelijkheden in gas assets 7, 9 Maximaal aantal actieve TTF-marktpartijen/dag 170 175 nvt Invoeding van Gate in GTS- net (TWh) 6,7 7,1 nvt 12 Welz ijn, training en o ntwikkeling Opleidingsbudget per werknemer nvt 1660 nvt Intern maatschappelijk Personeel en organisatorische veranderingen 5, 8 13 Diversiteit en inclusie % Vrouwen in hogere managementfuncties 30% 25% 30% Intern maatschappelijk Personeel en organisatorische veranderingen 5, 8 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 280 GRI Content index GG RR I SS t t aa n n dd aa r r dd ss n n uu m m m m ee r r D D ii ss cc l oo ss uu r r ee RR ee ReR ReR ff ee r r ee n n cc ee 2 2 00 2 2 1 1 GG e e n n e e r r aa l l dd i i s s c c l l o o s s u u r r e e s s : : S S R R S S RSR RSR 1 1 0 0 2 2 (( 2 2 0 0 1 1 6 6 )) 1 1 . OO r r gg aa n n ii ss aa tt i i oo n n p p r r oo fi fi l ee 1 1 00 2 2 - - 1 1 Name of the organization NV Nederlandse Gasunie 1 1 00 2 2 - 2 2 Activities, brands, products, and services Onze rol in de energieketen, Hoe we georganiseerd zijn 1 1 00 2 2 - 33 Location of the organization's headquarters Onze rol in de energieketen 1 1 00 2 2 - 44 Number of countries operating Onze rol in de energieketen, Hoe we georganiseerd zijn 1 1 00 2 2 - 55 Nature of ownership and legal form Governance 1 1 00 2 2 - 66 Markets served Onze rol in de energieketen, Hoe we georganiseerd zijn, Onze strategie, Visie 2030: hoe willen we het bereiken 1 1 0 0 2 2 - 7 7 Scale of the reporting organization Financiële en niet-financiële resultaten, Onze rol in de energieketen, Hoe we georganiseerd zijn, Onze interne maatschappelijke waardecreatie, Jaarrekening 2021 N.V. Nederlandse Gasunie 1 1 00 2 2 - 88 Information on employees and other workers Onze interne maatschappelijke waardecreatie 1 1 00 2 2 - 99 Supply chain Onze rol in de energieketen, Onze interne economische waardecreatie Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 281 1 1 00 2 2 - - 1 1 00 Significant changes to the organization and its supply chain Visie 2030: de toekomst volgens Gasunie, Onze externe maatschappelijke waardecreatie, Onze interne economische waardecreatie 1 1 00 2 2 - 1 1 1 1 Precautionary Principle or approach Waardecreatie door risicogebaseerd assetmanagement, Risk management, Controle en Compliance, Onze externe maatschappelijke waardecreatie 1 1 00 2 2 - 1 1 2 2 External initiatives Visie 2030: bijdrage aan het bereiken van de nationale emissiedoelen, Onze MVO- strategie: Gasunie Green Deals 1 1 00 2 2 - 1 1 33 Memberships of associations Waardecreatie voor shippers, Waardecreatie voor handelaren, Onze MVO-strategie: Gasunie Green Deals, Onze ambities voor voetafdrukreductie 2 2 . . SS tt r r a a tt ee gg y y 1 1 00 2 2 - 1 1 44 Statement from senior decision-maker Versnellen richting 2030 1 1 00 2 2 - 1 1 5 5 Key impacts, risks and opportunities Wat vinden onze stakeholders belangrijk?, Hoe wij waarde creëren, Management agenda 2021, Onze externe economische waardecreatie, Onze externe maatschappelijke waardecreatie, Onze interne economische waardecreatie, Onze interne maatschappelijke waardecreatie, Dilemma's, Governance 33 . E E tt h h ii cc ss aa n n dd ii n n tt ee gg r r ii tt y y 1 1 00 2 2 - 1 1 66 Values, principles, standards, and norms of behavior Onze interne maatschappelijke waardecreatie, Governance, Risk Management, Control en Compliance, website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 282 1 1 00 2 2 - 1 1 7 7 Mechanisms for advice and concerns about ethics Governance, Risk Management, Control en Compliance, Verslaggevingsprincipes - Managementsystemen, website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 44 . GG o o v v e e r r n n aa n n c c e e 1 1 00 2 2 - 1 1 88 Governance structure Governance 1 1 00 2 2 - 1 1 99 Delegating authority Governance 1 1 00 2 2 - 2 2 00 Executive-level responsibility for economic, environmental and social topics Governance, website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 1 1 00 2 2 - 2 2 1 1 Consulting stakeholder on economic, environmental and social topics Wat vinden onze stakeholders belangrijk?, Governance 1 1 00 2 2 - 2 2 2 2 Composition of the highest governance body and its committees Governance, Verslag van de raad van commissarissen, Samenstelling raad van comissarissen, Samenstelling raad van bestuur, website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 1 1 00 2 2 - 2 2 33 Chair of the highest governance body Governance, Samenstelling raad van comissarissen, Website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 1 1 00 2 2 - 2 2 44 Nominating and selecting the highest governance body Website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 1 1 00 2 2 - 2 2 55 Conflict of interest Website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 1 1 00 2 2 - 2 2 66 Role of highest governance body in setting purpose, values and strategy Governance, Verslag van de raad van comissarissen, Samenstelling raad van comissarissen, Website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 1 1 00 2 2 - 2 2 7 7 Collective knowledge of highest governance body Governance, Verslag van de raad van comissarissen, Website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 1 1 00 2 2 - 2 2 88 Evaluating the highest governance body's performance Governance, Verslag van de raad van comissarissen, Website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 283 1 1 00 2 2 - 2 2 99 Identifying and managing economic, environmental, and social impacts Governance, Verslag van de raad van comissarissen, Website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 1 1 00 2 2 - 33 00 Effectiveness of risk management processes Governance, Verslag van de raad van comissarissen 1 1 00 2 2 - 33 1 1 Review of economic, environmental, and social topics Governance, Verslag van de raad van comissarissen 1 1 0 0 2 2 - - 33 2 2 Highest governance body’s role in sustainability reporting Governance, Verslag van de raad van comissarissen 1 1 00 2 2 - 33 33 Communicating critical concerns Governance, Verslag van de raad van comissarissen, Website: www.gasunie.nl/organisatie/bestuur 1 1 00 2 2 - 33 4 4 Nature and total number of critical concerns Risk Management, Control en Compliance 1 1 00 2 2 - 33 55 Renumeration policies Remuneratiebeleid raad van bestuur 1 1 00 2 2 - 33 66 Process for determining remuneration Remuneratiebeleid raad van bestuur 1 1 00 2 2 - 3 3 7 7 Stakeholders’ involvement in remuneration Remuneratiebeleid raad van bestuur 1 1 00 2 2 - - 33 88 Annual total compensation ratio Remuneratiebeleid raad van bestuur 1 1 00 2 2 - 3 3 99 Percentage increase in annual total compensation ratio Remuneratiebeleid raad van bestuur 5 5 . SS t t aa k k ee h h oo l dd ee r r E E n n gg aa gg ee m m ee n n t t 1 1 00 2 2 - - 4 4 00 List of stakeholder groups Wat vinden onze stakeholders belangrijk?, bijlage: Communicatie met stakeholders 1 1 00 2 2 - 4 4 1 1 Collective bargaining agreements Onze maatschappelijke waardecreatie 1 1 00 2 2 - - 4 4 2 2 Identifying and selecting stakeholders Wat vinden onze stakeholders belangrijk?, bijlage: Communicatie met stakeholders 1 1 00 2 2 - 4 4 33 Approach to stakeholder engagement Wat vinden onze stakeholders belangrijk?, bijlage: Communicatie met stakeholders Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 284 1 1 00 2 2 - 4 4 4 4 Key topics and concerns raised Visie 2030: de toekomst volgens Gasunie, Dilemma's, Governance 66 . RR ee ReR ReR p p oo r r t t i i n n gg p p r r aa cc tt ii cc ee 1 1 00 2 2 - 4 4 5 5 Entities included in the consolidated financial statements Jaarrekening 2021 N.V. Nederlandse Gasunie 1 1 00 2 2 - 4 4 66 Defining report content and topic Boundaries Materiële thema's, Wat vinden onze stakeholders belangrijk? 1 1 00 2 2 - 4 4 7 7 List of material topics Materiële thema's, Wat vinden onze stakeholders belangrijk? 1 1 00 2 2 - 4 4 88 Restatements of information Jaarrekening 2021 N.V. Nederlandse Gasunie 1 1 00 2 2 - 4 4 99 Changes in reporting Materiële thema's, Wat vinden onze stakeholders belangrijk? 1 1 00 2 2 - - 55 00 Reporting period Reikwijdte & aakening 1 1 00 2 2 - 5 5 1 1 Date of most recent report website: www.gasunie.nl/organisatie/jaarverslag 1 1 00 2 2 - 55 2 2 Reporting cycle website: www.gasunie.nl/organisatie/jaarverslag 1 1 00 2 2 - 55 33 Contact point for questions regarding the report Contact 1 1 00 2 2 - 55 4 4 Claims of reporting in accordance with the GRI Standards Verslaggevingsgrondslagen 1 1 00 2 2 - - 55 55 GRI content index GRI Index 1 1 00 2 2 - 5 5 66 External assurance Verificatie en publicatie, Governance, Verslag van de raad van commissarissen, Overige gegevens M M a a n n a a g g ee m m ee n n t t a a p p p p r r oo a a cc h h SS R R S S RSR RSR 1 1 00 33 (( 2 2 00 1 1 66 )) M M aa t t ee r r ii ee ee l oo n n dd ee r r ww ee r r p p : : E E n n ee r r gg ii ee t t r r aa n n ss ii t t ii ee Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 285 1 1 00 33 - - 1 1 / / 2 2 / / 33 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk, Ons verhaal over 2021, Onze investeringen in duurzame energie- infrastructuur M M aa tt ee r r ii ee ee l oo n n dd ee r r ww ee r r p p : : L L ee v v ee r r ii n n gg ss z z ee k k ee r r h h ee ii dd 1 1 00 33 - 1 1 / / 2 2 / / 33 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk, Onze externe economische waardecreatie M M aa t t ee r r ii ee ee l oo n n dd ee r r ww ee r r p p : : V V e e VeV VeV ii l ii gg h h ee ii dd v v aa n n h h ee t t n n ee t t w w ee r r k k 1 1 00 3 3 - 1 1 // 2 2 // 3 3 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk, Veilige netten, veilige omgeving M M aa t t ee r r ii ee ee l oo n n dd ee r r ww ee r r p p : : OO n n t t w w ii k k k k ee l ii n n gg ee n n ii n n w w ee t t - - ee n n r r ee gg ee l gg ee v v i i n n gg 1 1 0 0 3 3 - 1 1 // 2 2 // 3 3 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk M M aa tt ee r r i i ee ee l l oo n n dd ee r r w w ee r r p p : : RR ee ReR ReR l l aa tt i i ee m m ee tt ss t t aa k k ee h h oo l l dd ee r r ss ee n n oo m m gg ee v v i i n n gg 1 1 00 33 - - 1 1 // 2 2 // 33 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk?, bijlage: Communicatie met stakeholders M M aa tt ee r r ii ee ee l oo n n dd ee r r ww ee r r p p : : CC y y bb ee r r ss ee cc uu r r ii tt y y ,, dd aa tt aa ss ee cc uu r r ii t t y y ee n n p p r r i i v v aa cc y y 1 1 00 33 - - 1 1 // 2 2 // 33 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk, Waardecreatie door ICT-beveiliging M M aa t t ee r r ii ee ee l oo n n dd ee r r ww ee r r p p : : GG ee z z oo n n dd h h ee ii dd ee n n v v ee ii l ii g g h h ee ii dd v v aa n n m m ee dd ee w w ee r r kk ee r r ss Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 286 1 1 00 33 - 1 1 // 2 2 // 33 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk, Aantrekkelijke werkgever voor alle medewerkers, Onze MVO-strategie: Gasunie Green Deals - Inclusiviteit en diversiteit M M aa tt ee r r ii ee ee l oo n n dd ee r r ww ee r r p p : : M M ii l ii ee uu - ii m m p p aa cc tt v v aa n n dd ee ee ii gg ee n n oo r r gg aa n n i i ss aa t t ii ee 1 1 00 33 - 1 1 // 2 2 // 33 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk, Hoe we de milieu-impact van ons aardgastransport terugdringen, Onze emissiereductie-inspanningen, Onze ambities voor voetafdrukreductie, Onze MVO-strategie: Gasunie Green Deals - Emissievrije bouwplaats, Onze MVO- strategie: Gasunie Green Deals- Circulair inkopen, Onze MVO-strategie: Gasunie Green Deals - herinzet van activa, Gasunie Green Deals - Biodiversiteit, Onze MVO-strategie: Gasunie Green Deals - Energie-efficiëntie, Onze MVO- strategie: Gasunie Green Deals - Energie-inkoop, Onze MVO-strategie: Gasunie Green Deals - Emissiereductie M M aa t t e e r r i i e e e e l l o o n n dd e e r r w w e e r r p p : : K K l l aa n n t t g g e e r r i i c c h h t t e e e e n n t t r r aa n n s s p p aa r r aa n n t t e e dd i i ee n n ss tt v v ee r r l l ee n n i i n n gg ee n n cc oo m m m m uu n n i i cc aa tt i i ee 1 1 00 33 - 1 1 / / 2 2 / / 33 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk M M aa t t e e r r ii e e e e l o o n n dd e e r r ww e e r r p p : : F F ii n n aa n n c c ii ë ë l e e p p r r e e s s t t aa t t i i e e s s e e n n v v ee ee r r k k r r aa cc h h t t 1 1 00 3 3 - 1 1 // 2 2 // 3 3 Management approach Wat vinden onze stakeholders belangrijk, Financiële en niet-financiële resultaten, Onze interne economische waardecreatie, Waardecreatie voor onze schuldeisers Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 287 Begrippenlijst AA r r bb oo A rbeidsomstandigheden. bb cc m m m iljard kubieke meter B B ee n n uu t t t t ii n n g g ss g g r r aa aa dd M inimum (maximum) flow per maand gedeeld door de maandgemiddelde waarde van firm totaal. B B l aa uu w w ee w w aa tt ee r r ss t t oo ff W aterstof die wordt gemaakt uit fossiele energie (aardgas) in combinatie met CO -afvang en -opslag. B B r r oo ee ii k k a a ss g g a a ss G as dat bijdraagt aan de vorming van een isolerende laag om de aarde, waardoor deze opwarmt. De b elangrijkste broeikasgassen zijn: waterdamp, koolzuurgas, methaan, distikstofoxide en gechloreerde k oolwaterstoffen. B B uu ss ii n n ee ss ss dd ee v v ee l oo p p m m ee n n t t H et ontwikkelen van nieuwe producten/diensten en/of het betreden van nieuwe markten. CC CC UU SS O pslag en hergebruik van CO noemt men ook wel CCUS (Carbon Capture, Utilization and Storage: het a fvangen, hergebruiken en opslaan van CO ). CC H H M ethaan; de belangrijkste component van aardgas. CC h h uu r r n n ff aa cc tt oo r r D e churn factor drukt uit hoe vaak wordt een standaard hoeveelheid gas gemiddeld verhandeld wordt in d e periode tussen initiële productie en het verbruik door de afnemer. Een hogere churn factor betekent e en meer liquide gasmarkt. CC OO K oolmonoxide; komt vrij bij onvolledige verbranding. CC OO K ooldioxide of koolzuurgas; komt vrij bij volledige verbranding van brandstoffen. CC OO - ee q q uu ii v v aa l ee n n tt ee m m ii ss ss ii ee C O - en CH -emissies kunnen met behulp van de zogeheten Global Warming Potential (GWP) worden o mgezet in een maat voor het versterkte broeikaseffect, de zogenaamde CO -equivalentemissie. De G WP voor CO wordt op 1 gesteld en de GWP voor CH op 23. CC oo n n t t r r oo l l a a bb l ee cc oo ss t t G enormaliseerd totaal van personeelskosten en overige bedrijfslasten, verminderd met aan i nvesteringen toegerekende kosten en niet-beïnvloedbare energiekosten. 2 2 2 44 2 2 2 2 2 4 2 2 4 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 288 E E B B I T T H et resultaat voor aftrek van rente en belastingen. E E B B I T T D D AA H et resultaat voor aftrek van rente, belastingen, afschrijvingen en amortisaties. E E ff ff ee cc t t i i ee v v ee t t ee m m p p ee r r aa t t uu uu r r D e ‘effectieve temperatuur’ betreft de werkelijke temperatuur, aangevuld met een bijstelling voor w indsnelheid. E E m m p p l oo y y ee r r b b r r aa n n dd ii n n gg E mployer branding is het promoten van de organisatie als een voorkeurswerkgever bij een specifieke d oelgroep (potentiële) medewerkers. Hoe beter het imago van Gasunie als werkgever, hoe liever m ensen bij het bedrijf willen werken. E E N N T T SS OO GG E NTSOG, de European Network of Transmission System Operators for Gas, heeft tot doel om s amenwerking tussen landelijke transmission system operators (TSO’s) in Europa te bevorderen en te f aciliteren. E E xx p p r r ee ss ss ii oo n n oo ff ii n n tt ee r r ee ss tt H et geven van een formele blijk van belangstelling, bijvoorbeeld voor deelname aan een s ubsidieregeling. F F F F OO F unds From Operations is de som van het resultaat na belastingen uit gewone bedrijfsuitoefening, a fschrijvingen, amortisatie en bijzondere waardeveranderingen. F F F F O O / / ii n n t t e e r r e e s s t t r r aa t t i i o o D eze ratio geeft inzage in de ontwikkeling van de Funds From Operations ten opzichte van de fi nancieringslasten. F F l aa r r ee n n H et gecontroleerd laten ontsnappen van gas door middel van verbranding. G G ee ïï n n v v ee ss t t ee ee r r dd k k aa p p ii tt aa aa l T otaal van materiële vaste activa, investeringen in joint ventures, investeringen in geassocieerde d eelnemingen en overige kapitaalbelangen gecorrigeerd voor activa onderhanden werk waarover nog g een vergoeding wordt ontvangen. GG H H GG S S c c o o p p e e 1 1 , , 2 2 e e n n 3 3 H et Greenhouse Gas Protocol, de geldende standaard voor rapportage over CO₂-emissies, hanteert een o nderverdeling van emissies naar bron. Deze is opgedeeld in scope 1 (directe emissies als gevolg van o nze eigen activiteiten), scope 2 (indirecte emissies van de energie die is ingekocht) en scope 3 (alle o verige indirecte emissies die het gevolg zijn van onze bedrijfsactiviteiten). GG r r oo ee n n gg aa ss G roen gas is biogas dat is opgewerkt tot aardgaskwaliteit. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 289 GG r r oo ee n n ee w w aa t t ee r r ss t t oo ff Waterstof die op een klimaatneutrale manier wordt gemaakt uit duurzame energie, zoals windenergie en zonne- energie. GG T T S S Gasunie Transport Services GG UU D D Gasunie Deutschland GG W W Een gigawatt (GW) is een eenheid voor elektrisch vermogen. Een megawatt is gelijk aan de jaarproductie van 4.444 zonnepanelen, de productie van één offshore windmolen gedurende 19 minuten en de energievoorziening van één huis voor 55 jaar lang. G G W W P P Global Warming Potential (GWP). Het Intergovernmental Panel on Climate Change geeft relmatige een update van het GWP op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten. H H Waterstof. H H aa n n dd h h aa v v i i n n gg ss cc oo n n v v ee n n aa n n tt Een handhavingsconvenant is een overeenkomst met de Nederlandse Belastingdienst waarin de uitgangspunten en de wijze waarop partijen met elkaar wensen om te gaan zijn vastgelegd. I m m p p l ii cc ii t t AA l l oo cc a a t t ii oo n n M M ee cc h h a a n n ii ss m m Implicit Allocation Mechanism (IAM) is een methode om ontbundelde transmissiecapaciteit te verkopen die wordt gecombineerd met een equivalente hoeveelheid gas buiten de PRISMAveilingkalender. I P P P P CC De Integrated Pollution Prevention and Control (IPPC)-richtlijn is gericht op geïntegreerde preventie en bestrijding van milieuverontreiniging. De IPPC-richtlijn verplicht de EU-lidstaten om emissies naar water, lucht en bodem (inclusief maatregelen voor afvalstoffen) van grote bedrijven en van de intensieve veehouderij te reguleren. I SS OO International Standardisation Organisation; een organisatie die internationale normen vaststelt. K K o o h h l l e e aa u u s s s s t t i i e e g g Het besluit van de Duitse regering om de exploitatie van kolengestookte elektriciteitscentrales op termijn te verbieden. K K oo oo l w w aa tt ee r r ss tt oo ffff ee n n Groep chemische stoffen die bestaan uit koolstof en waterstof. 2 2 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 290 L L ee v v ee r r ii n n gg ss z z ee k k ee r r h h ee i i dd In Nederland verstaan we hieronder: het aantal keren dat het gastransport werd onderbroken omdat geen of onvoldoende gas door onze infrastructuur kon stromen, ongeacht of GTS in Nederland de klant voldoende gas kon leveren. In Duitsland verstaan we hieronder: het aantal keren dat onze infrastructuur niet in staat was om voldoende gas te leveren aan een klant. De scores van Gasunie in Nederland en Duitsland worden opgeteld om de totale target-score te bepalen. L L i i cc ee n n cc ee t t oo oo p p ee r r aa t t ee Het mandaat dat een bedrijf (van de overheid en/of de samenleving) krijgt om zijn taken uit te voeren. L L N N GG Liquefied Natural Gas (vloeibaar aardgas). M M ii l jj aa r r dd m m Miljard kubieke meter. M M W W Een megawatt (MW) is een eenheid voor elektrisch vermogen. Een megawatt is gelijk aan de jaarproductie van 4 zonnepanelen, de productie van één offshore windmolen gedurende 28 minuten en de energievoorziening van één huis voor 20 dagen lang. Deze MW-eenheid wordt veel gebruikt voor grote vermogens. N N CC T T AA RR Netcode betreffende geharmoniseerde transmissietariefstructuren voor gas (NC TAR). NC TAR beschrijft een manier waarop op basis van de inkomsten van de netbeheerder van het landelijk gastransportnet de tarieven voor het landelijk transport van gas berekend kunnen worden. De ACM stelt hiervoor o.a. een referentieprijsmethodologie, bepaalde kortingen, de multipliers en de seizoensfactoren vast. De inkomsten zijn al vastgesteld in het methodebesluit. N N ee tt tt oo ss cc h h uu l dd i i n n cc l uu ss ii ee ff g g aa r r aa n n tt ii ee ss tt ee l l ii n n g g ee n n // m m aa tt ee r r ii ëë l ee v v aa ss tt ee aa cc tt ii v v aa Deze ratio geeft inzage in de mate waarin de materiële vaste activa gefinancierd zijn met schuld. N N OO P P L L A A LA L LA L T T AT A AT A Net Operating Profit Less Adjusted Taxes genormaliseerd is het totaal van genormaliseerde EBIT en resultaat deelnemingen onder aftrek van belastingen. N N o o r r m m a a l i i s s e e r r e e n n Normaliseren is het corrigeren van het effect van kosten en opbrengsten die geen deel hebben uitgemaakt van de feitelijke bedrijfsvoering op de nettowinst. N N OO Verzamelnaam voor stikstofoxidegassen. Deze gassen komen vrij bij alle verbrandingsprocessen en dragen bij tot verzuring van de atmosfeer. OO dd oo r r aa n n tt Geurstof die uit veiligheidsoogpunt aan het van nature reukloze aardgas wordt toegevoegd. 3 3 3 3 3 xx Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 291 OO l y y m m p p uu ss Registratiesysteem voor het vastleggen van compressorgegevens. OO n n gg ee v v aa l l ee n n (( m m ee t t / / z z oo n n dd ee r r v v ee r r z z uu ii m m )) Ongevallen die gepaard gaan met letsel van één of meer werknemers van Gasunie en/of van derden als gevolg van het verrichten van arbeid. In geval van verzuim wordt niet binnen 1 werkdag (24 uur) het werk hervat danwel vervangend werk aangeboden. P P a a y y oo uu tt r r a a tt ii oo De pay out ratio geeft aan welk deel van de nettowinst als dividend wordt uitgekeerd aan de aandeelhouder. P P oo w w ee r r - t t oo - gg aa ss Een energieopslagtechniek waarbij elektrische energie omgezet wordt in chemische energie in de vorm van gas. Gas is immers gemakkelijker op te slaan dan elektriciteit. Er zijn verschillende methoden te onderscheiden, waarbij de belangrijkste verschillen te zien zijn aan wat er geproduceerd wordt. Het gas dat gemaakt wordt kan namelijk waterstof of methaan zijn. P P ss ee uu d d oo GG - - g g a a ss Pseudo G-gas is laagcalorisch gas gemaakt uit hoogcalorisch gas. Dit gas heeft dezelfde kwaliteit als Groningengas. RR ee Re R Re R p p oo r r t t aa bb l ee ss Ongevallen gevolgd door verzuim, medische handelingen, vervangend werk of dodelijke slachtoffers. R R O O RO R RO R E E gg ee n n oo r r m m aa l l i i ss ee ee r r dd Rentabiliteit op eigen vermogen genormaliseerd wordt berekend door het genormaliseerde resultaat na belastingen te delen door het genormaliseerde eigen vermogen. R R O O RO R RO R I CC g g ee n n oo r r m m aa l ii ss ee ee r r dd Return On Invested Capital genormaliseerd wordt berekend door de genormaliseerde NOPLAT te delen door het geïnvesteerd kapitaal. Deze ratio geeft inzage in de mate waarin Gasunie kasstromen genereert ten opzichte van de kasstroom welke zij heeft geïnvesteerd in de business. SS cc oo p p ee 1 1 ,, 2 2 ee n n 33 Het Greenhouse Gas Protocol, de geldende standaard voor rapportage over CO₂-emissies, hanteert een onderverdeling van emissies naar bron. Deze is opgedeeld in scope 1 (directe emissies als gevolg van onze eigen activiteiten), scope 2 (indirecte emissies van de energie die is ingekocht) en scope 3 (alle overige indirecte emissies die het gevolg zijn van onze bedrijfsactiviteiten). S S F F Zwavelhexafluoride (SF ) is een anorganische verbinding van zwavel met fluor. Het is een sterk broeikasgas. SS t t a a k k ee h h oo l l d d ee r r ss Belanghebbenden; organisaties of personen die een bepaald belang hebben bij de onderneming. 6 6 6 Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 292 T T oo t t aa l RR ee Re R Re R p p oo r r t t aa bb l ee F F r r ee q q uu ee n n cc y y I n n dd ee xx Maat voor de veiligheid; het aantal ‘reportable’ ongevallen (ongevallen gevolgd door verzuim, medische handelingen, vervangend werk of fataliteit) met verzuim per 1 miljoen werkuren, waarbij wij uitgaan van 1.600 werkuren per FTE per jaar. T T SS OO (( N N L L )) L) L L) L ee n n T T B B N N (( D D UU )) Transmissienetbeheerder: ('Transmission System Operator', afgekort tot TSO) is een entiteit die is belast met het transport van energie in de vorm van aardgas of elektriciteit op nationaal of regionaal niveau, met behulp van vaste infrastructuur. V V e e Ve V Ve V n n t t e e n n Het gecontroleerd laten ontsnappen van gas. V V o o Vo V Vo V o o r r b b e e l aa s s t t ii n n g g Voorbelasting is een ‘omzetbelasting op onze kosten’, oftewel omzetbelasting die onze leveranciers aan ons in rekening hebben gebracht. W W AA C C C C De Weighted average cost of capital, vaak afgekort als WACC is de Engelstalige benaming voor de gewogen gemiddelde kosten van het vermogen van een bedrijf. Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 293 INTERVIEW Vergroenen in de hele keten Voor Gasunie houdt de energietransitie niet op bij het aanleggen van infrastructuur voor nieuwe, duurzame energievormen. Onze eigen bedrijfsprocessen moeten ook groener worden. Dat kunnen we niet zonder onze toeleveranciers. Peter Wagner, Head of On-Site-Account Management Benelux van Linde, en Hans Jonk, Manager Network Development & Planning GTS, vertellen hoe de duurzaamheidsambities van Linde en Gasunie vorm krijgen in de productie van groene stikstof. Productie van gassen Peter: “Linde is wereldwijd marktleider in de productie van industriële gassen, bijvoorbeeld voor de chemische industrie, ziekenhuizen en de levensmiddelensector. De productielocatie van Linde Gas in IJmuiden is de grootste fabriek van Linde in West-Europa en levert gassen aan onder andere Gasunie-dochter GTS. De mensen van GTS en Linde werken dagelijks samen en dat al zo’n dertig jaar. Het gaat om enorme volumes aan stikstof en GTS is dan ook een van onze grootste klanten in Europa.” Stikstof voor de gaskwaliteit Hans: “We werken inderdaad al heel lang samen met Linde. Maar de afgelopen jaren is onze behoefte aan stikstof flink gestegen. Dat komt door de aouw van de aardgaswinning in Groningen. Hierdoor importeren onze shippers meer hoogcalorisch gas (H-gas). Door dit H-gas te mengen met stikstof, kunnen wij er het laagcalorische gas van maken dat w e gewend zijn te gebruiken in Nederland. De helft van de stikstof maakt GTS momenteel zelf, de andere helft wordt geleverd door Linde.” Hoge energieconsumptie Peter: “We maken de stikstof van buitenlucht. Dat wil zeggen, we scheiden buitenlucht in zuurstof en stikstof. Je kunt het vergelijken met het destillatieproces voor het maken van sterke drank, waarbij je ook gebruikmaakt van de verschillende kookpunten van stoffen. Het klinkt misschien simpel, maar in werkelijkheid is het een omvangrijke technische operatie. We werken met grote machines en leveren de stikstof gasvormig op een druk van 80 bar. Het hele proces kost bovendien veel energie.” Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 294 Groene ambities Hans: “En dat energiegebruik willen we dus vergroenen. De ambitie van Gasunie is om onze energieconsumptie 100 procent groen te maken. Het liefst ook van lokale bronnen, zoals groene stroom van de Nederlandse Noordzee. Daarbij kijken we niet alleen naar onze directe energieconsumptie, maar naar de hele keten. Daarom vragen we onze leveranciers om hetzelfde te doen. Het is een van onze Gasunie Green Deals. We zijn dan ook heel blij dat Linde mee wil werken.” “Ook Linde heeft ambitieuze doelen,” vult Peter aan. “We gaan onze emissies de komende jaren drastisch terugbrengen, onder andere door meer groene energie te gebruiken en door onze processen energiezuiniger te maken.” Van groene oorsprong Hans: “De eerste stap voorwaarts is werken met GvO’s. Samen zorgen we ervoor dat deze Garanties van Oorsprong rechtstreeks zijn gekoppeld aan de productie van Linde. Dat betekent dat we op papier kunnen waarborgen dat er groene energie is gebruikt voor de productie van de aan ons geleverde stikstof. In de toekomst willen we in plaats hiervan direct groene stroom inkopen bij een duurzame bron. Maar dat ligt ingewikkeld en kost tijd. In de tussentijd zijn certificaten een goede oplossing: de kortste klap qua vergroening en bovendien echt een mijlpaal voor beide bedrijven.” Mijlpaal in de keten “Linde is voor ons de eerste grote leverancier die dit doet,” gaat Hans verder. “Dat een leverancier op zo’n manier meewerkt aan onze groene ambities, dat zie ik wel als een groot succes.” “Voor ons is dit ook nieuw,” vertelt Peter. “GTS is een van onze eerste klanten waar we zulke grote volumes van een groen product aan verkopen. Maar er is geen twijfel over mogelijk dat dit gebruikelijker moet worden; dat ketens in hun geheel groener moeten worden. Overheden, regelgeving, burgers: alles en iedereen beweegt richting een groenere economie. En elke markt kent initiatiefnemers, zoals wij nu. De rest zal zeker volgen. Ik verwacht een enorme stijging van groene productie en dergelijke samenwerkingen in de komende vijf jaar.” Trots op onze rol Peter: “Het lastige in de keuze tussen grijze en groene stroom is dat je het niet kunt zien aan het eindproduct. De stikstof, of welk product je ook maar maakt, wordt er niet anders van. Maar het gebruik van groene stroom maakt het wel duurder. Essentieel voor de energietransitie is dus de bereidheid om ervoor te betalen.” Hans: “Vergeet niet dat Gasunie een staatsdeelneming is. We voelen een bepaalde verantwoordelijkheid. Als wij het niet doen, wie dan wel? We willen vooroplopen in dit soort ontwikkelingen. Dat dit nu lukt in onze samenwerking met Linde, daar ben ik erg trots op.” Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 295 INTERVIEW Werken aan de infrastructuur voor waterstof Zowel in Nederland als in Duitsland wordt hard gewerkt aan de waterstofmarkt en de daarvoor noodzakelijke infrastructuur. Waar worden de grootste stappen gezet? Welke rol heeft Gasunie? Helmie Botter, Manager Business Development Waterstof, en Bert Kiewiet, Manager Waterstof Duitsland, vertellen over de waterstofambities van Nederland en Duitsland. Voorsprong Op de vraag wie er voor ligt, Nederland of Duitsland, blijft het een tijdje stil. “Nederland ligt voorop,” zegt Helmie uiteindelijk. “De ontwikkelingen zijn er eerder gestart. De afgelopen paar jaar is in Nederland flink tempo gemaakt met waterstof en de rol van Gasunie daarin. Maar in Duitsland is de trein ook gaan rijden. Ik denk dan ook dat Nederland snel ingehaald zal worden.” Bert beaamt dit: “In Nederland wordt al langer aan de waterstoackbone gewerkt; in D uitsland is hetzelfde initiatief pas anderhalf jaar oud. Als je kijkt naar de proefprojecten in Nederland en de eerste w aterstofleiding in Zeeland, dan loopt Nederland voorop. Maar in het nieuwe regeerakkoord van Duitsland krijgt w aterstof nadrukkelijk de wind in de rug. Vooral de omschakeling van de Duitse (staal)industrie heeft t opprioriteit.” Denken versus doen “ In Nederland zijn ze pragmatischer,” legt Bert uit. “ Doen, en dan gewoon zien wat er gebeurt. In D uitsland heeft men de neiging eerst goed na te d enken. En daarna nog eens na te denken. Maar als ze d an gaan, dan gaan ze. Een tekenend voorbeeld is de r egulering. In Nederland laten ze eigenlijk eerst de m arkt op gang komen. In Duitsland bedenken ze zulke d ingen graag vooraf.” “De Nederlandse methode is o m een paar experts bij elkaar te zetten voor de g rote lijnen en dan gewoon te beginnen,” voegt Helmie toe. A ndere startpositie H elmie: “Nederland is ook overzichtelijker qua grootte en aantal spelers. Gasunie is er de enige landelijk n etbeheerder (TSO) voor het transport van gas. In Duitsland heb je te maken met meerdere TSO’s en meerdere d eelstaten. Binnen Europa wordt soms wat bewonderd naar Nederland gekeken. Dat Gasunie het transport van w aterstof mag oppakken. Dat Nederland met zo’n pragmatische aanpak zulke grote stappen kan zetten. En dat de o verheid dat ondersteunt met subsidie.” Bert: “Ook alle Duitse gasbedrijven willen aan de slag met waterstof, maar h et landschap ziet er anders uit. Met zoveel stakeholders wordt er soms voor een compromisoplossing gekozen. D at is pas polderen!” Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 296 Samenwerkende overheden Ondanks de verschillen wordt er veel samengewerkt. Bert: “Uiteindelijk zijn overheden alleen verantwoordelijk voor hun eigen land. Maar er is een lange traditie van uitwisseling op het gebied van energie; op Europees niveau en zeker tussen Duitsland en Nederland. Zo is er bijvoorbeeld bijna wekelijks contact tussen beide ministeries van Economische Zaken over de zogenoemde Important Projects of Common European Interest (IPCEI). Daar valt de waterstoackbone ook onder.” Backbone als verbinder Helmie: “Met de Nederlandse backbone worden de vijf binnenlandse industriële gebieden met locaties voor productie, transport en import van waterstof. Daarbij kijken we ook naar het Ruhrgebied. Duitsland heeft heel veel waterstof nodig. Door de backbones van beide landen met elkaar te verbinden, kan Nederland een doorvoerland worden. Dat is goed voor de havens, de economie en de werkgelegenheid. Ook voor de opslag van waterstof in bijvoorbeeld zoutlagen zien we veel potentie in het grensgebied tussen Nederland en Duitsland. Het gebied waar wij als Gasunie actief zijn is echt ideaal voor onze positie in de waterstofmarkt in heel Noordwest-Europa.” Interne samenwerking Bert: “Als je kijkt naar de kaart van de ‘European Hydrogen Backbone’, dan staat er een extra kaartje naast dat inzoomt op Nederland en Duitsland. Zo ver lopen we samen dus voor op de rest. Binnen Gasunie werken we ook met één waterstofafdeling, zonder de traditionele scheiding tussen Nederland en Duitsland. Het is heel leuk om hieraan te werken. Enerzijds zijn we aan het pionieren, anderzijds kunnen we voortborduren op een decennialange geschiedenis.” Helmie: “Het geeft veel energie om met iets nieuws bezig te zijn. Om het gevoel te hebben dat je iets doet dat bijdraagt aan de maatschappij en aan de toekomst van Gasunie. En dat samen met heel veel partners en met een hecht team: iedereen is intrinsiek gemotiveerd om een verschil te maken.” Dezelfde strategische doelen Bert: “In 2030? Dan hebben we onze Duitse backbone gerealiseerd. We zijn verbonden met Nederland, maar ook met Denemarken. De backbone is bovendien aangesloten op flexibele opslagcapaciteit.” Helmie: “Voor Nederland geldt ongeveer hetzelfde. Ik verwacht dat we in 2030 de nationale backbone gerealiseerd hebben, inclusief enkele waterstofcavernes en een verbinding met Duitsland en België. We zullen bovendien de eerste grootschalige import gerealiseerd hebben, waardoor we steeds meer toewerken naar een wereldmarkt. Industriële clusters, wind op zee en havens: Duitsland en Nederland hebben dezelfde goede uitgangspositie.” Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 297 INTERVIEW Continu-inzicht in de Nederlandse CO₂-emissies Hoe zorgen we ervoor dat de emissies van ons energiegebruik dalen? Natuurlijk met groene bronnen, maar daarnaast met inzicht in hoe hoog die emissies eigenlijk zijn. Een grote stap voor dat inzicht is de CO Monitor die Gasunie en TenneT in november 2021 presenteerden. Anton Tijdink, Beleidsmedewerker Elektriciteitsmarktontwerp bij TenneT, en Sander Huizinga, Senior Business Developer bij Gasunie, vertellen over hun project. Sander: “Verandering in gedrag komt door inzicht, niet door kabels en leidingen.” 2 Energie én emissies S ander: “De CO Monitor laat de actuele energiemix v an Nederland zien, inclusief de emissies die daarbij h oren. En dat vrijwel real time, met maar ongeveer e en uur vertraging. We tonen de gemiddelde CO - e missie van alle Nederlandse productie van e lektriciteit en al het aardgas dat in Nederland wordt g ebruikt als brandstof. Met de monitor kan iedereen z ien op welke momenten onze nationale e nergieconsumptie gepaard gaat met lage of juist h oge CO -emissies. Bijvoorbeeld als de zon weinig schijnt en er bij de opwek van elektriciteit daarom meer kolen o f aardgas worden verbrand.” 2 2 2 B ron voor studies S ander: “Nu is er in de markt nog niet echt een stimulerende prikkel om energieverbruik tijdsaankelijk te sturen o p emissie. De Monitor is alleen nog voor de bewustwording. Maar dat is de eerste stap. Er is ook al een studie g edaan met onze data, namelijk naar de correlatie tussen de spotmarktprijs en de emissiefactor. Die relatie is er z eker, maar niet zo stevig als we dachten. De data kunnen ook voor andere studies worden gebruikt. De CO M onitor is openbaar en wanneer dit interview gepubliceerd wordt, zal het waarschijnlijk ook mogelijk zijn om data t e downloaden.” 2 Van terugblik naar verwachting “In de toekomst kan de CO Monitor bijvoorbeeld gebruikt worden voor flexibele afrekening,” vertelt Anton. “Maar voordat je ergens op kunt sturen, heb je eerst data nodig. Inzicht in de variabiliteit ontbreekt nog vaak. Mensen weten wel dat de energiemix door de tijd heen verandert, maar het was nog niet zichtbaar. Dat is het nu wel. En hoe meer energieverbruik we kunnen verduurzamen, hoe b eter.” “De volgende stap is een verwachting maken,” vult Sander aan. “Dat er bijvoorbeeld morgen rond 12 uur v eel zon zal zijn, zodat je daar als bedrijf of consument rekening mee kunt houden.” 2 Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 298 Flexibiliteit Anton: “Bij TenneT hadden we al langer ideeën hierover. We richten ons steeds meer op flexibiliteit binnen het energiesysteem. In 2018 heeft TenneT daarom een Flexibility Roadmap gepubliceerd. Onderdeel daarvan was het plan om meer tijdsaankelijke energie- en emissiedata te ontsluiten. Toen kwam Sander op bezoek voor iets anders.” Sander: “Ik was al betrokken bij de ontwikkeling van Energieopwek.nl. We bleven in contact en kwamen op het idee van de CO Monitor. Hierin zouden we de aanwezige data voor Energieopwek.nl en de openbare data van Gasunie en TenneT kunnen combineren tot een geïntegreerd systeemperspectief.” 2 Lancering Anton: “Tot aan de lancering hebben we elkaar niet meer in het echt gezien. Het is echt een corona-project geworden. We hebben de CO Monitor gelanceerd in de Nationale Klimaatweek, op de Dag van het Klimaatakkoord. Het toewerken naar zo’n deadline hielp ons.” Sander: “Zo’n tool is nooit af en voor je het weet blijf je hangen in eindeloze ontwikkelcycli. Door het open te gooien, ontvang je feedback waarmee je verder kunt. We krijgen vooral positieve reacties. Partijen zien de waarde van deze tool voor hun studies en het ontwikkelen van beleid. Zo zijn we in gesprek met het ministerie van EZK over wat ze hiermee kunnen en welke toevoegingen we nog kunnen doen.” 2 Kern van de energietransitie “We hebben veel lol gehad met dit project,” gaat Sander verder. “Maar het belangrijkste voor mij is dat dit de toekomst is. Emissies laten zien en daarop sturen. We zitten in de kern van de energietransitie.” Anton: “Daar sluit ik mij bij aan. Ik vind het belangrijk dat mensen die keuzes maken in de transitie, van politici tot burgers, beter geïnformeerd zijn. Vaak leeft achterhaalde informatie nog lang voort. Met de CO Monitor kunnen we data over bijvoorbeeld de groei van de opwek van duurzame energie vrijwel direct laten zien.” 2 Toekomstige features Anton: “Mijn droom voor de toekomst is dat we alle data van de productie van stroom in heel Europa kunnen samenvoegen. En dan natuurlijk in combinatie met de afzet van gas, maar ook met andere bronnen. Warmte bijvoorbeeld. Als dat allemaal lukt in het pad naar 2030, zou dat heel gaaf zijn.” “Ik droom daarin wel mee met Anton,” voegt Sander toe. “Maar ik denk ook aan een verfijnder inzicht. En het meenemen van import en export. We zijn nog aan het debatteren over nieuwe features; alle opties liggen nog op tafel.” Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 299 INTERVIEW Veranderen om te werken aan verandering De energietransitie vraagt om grote veranderingen; in de maatschappij, maar ook in het werk van Gasunie en onze ruim 1600 medewerkers. Niet zo vreemd dus dat ook onze bedrijfscultuur aan het veranderen is. Hoe is het om in zo’n veranderlijke omgeving aan een nieuwe functie te beginnen? HR-adviseur Arjan Hofman en projectmanager Paul Hooft begonnen allebei in 2021 aan een nieuwe uitdaging. Je blijven ontwikkelen Arjan: “Ik werk al sinds 1990 bij Gasunie, de laatste jaren als leidinggevende op de afdeling onderhoud. Een paar jaar geleden realiseerde ik mij dat ik vooral veel belangstelling had voor de HR-component van mijn functie. En ik dacht, ik ga het gewoon doen. Ik heb de opleiding HRM in deeltijd gedaan, ben in april 2021 afgestudeerd en kon direct beginnen op de HR- afdeling van Gasunie. Ik was nog niet uitgekeken op mijn oude functie, maar vind wel dat je je als mens m oet blijven ontwikkelen. Het is ook gewoon leuk om je kennis te verbreden.” Bouwen aan een betere wereld O ok Paul was toe aan verandering. “Ik ben hier sinds a pril 2021 en ben verantwoordelijk voor de projecten i n West-Nederland rondom aardgas, maar ook CO , w armte en waterstof. Ik doe al 25 jaar projecten in de p rocesindustrie over heel de wereld. Bij zulke b edrijven gaan de investeringen altijd op en neer. Mijn v orige werkgever begon wat te krimpen, terwijl ik j uist goed ben in bouwen. Bij Gasunie verwachten we d e komende tien jaar voor € 7 miljard aan assets te r ealiseren. Dat is vaktechnisch interessant en ik kan bovendien bijdragen aan het verbeteren van onze wereld.” 2 R ol in de energietransitie “ Ik zocht een bedrijf dat fors zou investeren in assets binnen de energietransitie,” gaat Paul verder. “Maar ook het g evoel van Gasunie trok mij aan. Een bedrijf dat geeft om zijn mensen en om zijn rol in de maatschappij. Dat sprak m ij aan: als professional en als mens.” Arjan: “Uitbreiden geeft altijd energie. Het is ook een mooi compliment voor G asunie dat we deze nieuwe rol in de energietransitie voor elkaar hebben gekregen. Dat was zeker geen gelopen r ace en ik voel me gewaardeerd als medewerker en als bedrijf dat we dit mogen doen.” M inder bescheiden P aul haakt hier meteen op in. “Ik vind het interessant hoe je dat verwoordt, Arjan. Ik sta er anders in: natuurlijk is G asunie de beste partij om deze rol te pakken, de meest logische partij. We hoeven niet het gevoel te hebben dat w e moeten wachten op een goedkeurend knikje. Nee, we moeten het gewoon dóen. Dat is wel echt aan het Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 300 veranderen in de bedrijfscultuur, denk ik.” “Gasunie was inderdaad lange tijd erg bescheiden,” reageert Arjan. “We vonden het niet zo bijzonder dat door ons het aardgas bleef stromen.” Lossere processen Arjan: “Iets anders wat ik zie veranderen zijn de interne processen. In mijn nieuwe functie moet ik ook het nodige administratieve werk doen. Daar zie ik niet altijd de toegevoegde waarde van in. Dat moet toch anders kunnen. Ik ga die discussie wel aan om dingen te veranderen.” Paul: “We komen uit een tijd waarin het logisch was om een ambtelijk bedrijf te zijn. De werkprocessen zijn door de jaren heen helemaal fijn geslepen. Ik heb het afgelopen jaar gezien dat we waar het kan losser en pragmatischer aan het worden zijn. Dat is natuurlijk wel iets waar we ook voor moeten waken. Ons werk is van vitaal belang en moet veilig gedaan worden. Dus enige ambtelijkheid is logisch. De kunst voor ons wordt om die nieuwe dingen te doen zonder de waarde van het oude kwijt te raken.” Vakbekwame mensen Paul: “De mate van zelfsturing is sowieso heel hoog bij Gasunie, zeker als je bedenkt wat een groot bedrijf het is. Iedereen mag en durft zelf beslissingen te nemen. Dat vind ik heel mooi en dat past bij mij. We hebben hier allemaal vakbekwame mensen; die hebben mij echt niet nodig om allerlei beslissingen te nemen.” Arjan knikt instemmend. Bereid om te veranderen Zit durven veranderen misschien meer in het DNA van Gasunie dan het soms lijkt? Arjan: “Als je wat wilt, dan kan er heel veel in dit bedrijf,” vertelt Arjan. “Dat is eigenlijk altijd al zo geweest. Toen ik ruim dertig jaar geleden solliciteerde, vertelde mijn gesprekpartner mij over al zijn verschillende functies. Dat heeft mij toen over de streep geholpen om voor Gasunie te kiezen. Je kunt hier veel kanten op.” Paul: “Ik heb in mijn eerste jaar ontzettend veel mensen ontmoet. Iedereen is zich ervan bewust dat we moeten veranderen. Ik zie niemand vastgeroest zitten. Dat iedereen zo veranderingsbereid is, vind ik een positieve verrassing.” Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 301 INTERVIEW Groen licht voor warmtetransportleiding WarmtelinQ Het ministerie van EZK en Gasunie gaven op 8 november 2021 het startsein voor de aanleg van WarmtelinQ, de warmtetransportleiding van de Rotterdamse haven naar Den Haag. Liesbeth Siesling, Manager Omgeving & Vergunningen, en Floor Hooijman, Business Development New Energy, staan stil bij het belang van dit project voor de warmtetransitie. Liesbeth: “WarmtelinQ kan fungeren als vliegwiel voor het ontstaan van nieuwe, lokale initiatieven.” Vliegwiel voor warmtetransitie “Met de restwarmte van bedrijven uit de haven kunnen we een equivalent van 120.000 woningen verwarmen,” vertelt Floor. “Dat is een grote stap in de energietransitie, maar ook een doorbraak in het samenbrengen van vraag en aanbod. Je kunt niet investeren in bronnen als je geen afnemers hebt, en andersom. WarmtelinQ kan dit kip-ei-vraagstuk doorbreken.” Liesbeth: “Voor Zuid-Holland is het een heel belangrijke leiding, omdat het gemeenten een alternatief voor aardgas biedt.” Meekrijgen klanten en omgeving Floor: “We hebben hard gewerkt om dit voor elkaar te krijgen. Voordat het besluit om verder te gaan kon worden genomen, moesten er voldoende bindende contracten zijn met partijen die van WarmtelinQ gebruik zouden gaan maken. Op dit moment heb ik een brede rol, waaronder met de financiële afdeling bekijken hoe onze afspraken met stakeholders impact hebben op de kosten en de tarieven.” Liesbeth: “Ik wa s al betrokken bij WarmtelinQ, toen het nog Leiding door het Midden heette en nog van Eneco was. Toen Gasunie het project in 2019 overnam, ben ik meeverhuisd. Mijn team managet de omgeving en zorgt voor de vergunningen. Het tracé loopt door zes gemeenten, dus dan heb je te maken met veel partijen.” Voorstanders én tegenstanders “Ik heb me veel zorgen gemaakt om de politiek, met name in de gemeente Den Haag,” gaat Liesbeth verder. “Op sommige plekken heerst de angst dat WarmtelinQ lokale initiatieven zal verdringen. Dat wij ze uit de markt gaan prijzen.” Floor: “Het speelveld is ook best ingewikkeld. Maar de warmtevraag is enorm. Om die helemaal in te vullen is echt wel meer nodig dan WarmtelinQ. Er is ruimte voor andere, lokale bronnen en daar is ook subsidie voor beschikbaar. Het zou mooi zijn als er meer aandacht uitging naar het samenspel tussen de verschillende bronnen. Gelukkig is het merendeel van de partijen echt heel positief. De glastuinbouw bijvoorbeeld.” Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 302 Rol van warmtenetten Liesbeth knikt instemmend: “De provincie en de regio willen deze leiding heel graag en zijn enorm blij dat het doorgaat. Uit verschillende studies blijkt dat de warmtevraag in Nederland voor een deel met warmtenetten goed kan worden ingevuld. Maar niet elk gebied in Nederland is geschikt. Deze plek is uniek door zowel de vele warmtebronnen als het nabijgelegen dichtbevolkte gebied.” Floor: “Er is zeker nog veel ruimte voor meer warmtenetten, zowel in Zuid-Holland als in de rest van Nederland. Ook met andere bronnen, zoals aardwarmte.” Eerste niet-gasleiding Floor: “Aanbod en vraag bij elkaar krijgen is een enorme uitdaging voor vrijwel alle warmtenetten. Dat dit nu lukt is een groot succes binnen de energietransitie.” Liesbeth: “Gasunie legt hiermee voor het eerst een ander type leiding aan dan een gasleiding. En ook voor de technische medewerkers is het anders, doordat de omgeving zo bepalend is. Onze gasleidingen liggen meestal niet in stedelijk gebied; onze warmtetransportleidingen wel. We liggen echt voor mensen hun stoep.” Uitbreiding tracé Liesbeth: “Inmiddels onderzoeken we of een aftakking van het tracé van Rijkswijk naar Leiden mogelijk is. Daarin zullen we dezelfde uitdagingen tegenkomen. Hoewel de warmtetransitie naar mate de tijd vordert wel een steeds duidelijker opgave wordt voor gemeenten. De gemeenten hebben al over dit vraagstuk moeten nadenken en plannen gemaakt. Dat kan helpen in het draagvlak.” Floor haakt hierop in: “De bal is gaan rollen. Hoe meer partijen aanhaken, hoe betaalbaarder het uiteindelijk wordt voor de eindgebruiker. En hoe groter de maatschappelijke bijdrage. De puzzelstukjes komen steeds beter samen.” Alles raakt elkaar Floor: “Ik vind het leuk dat het een project is dat zoden aan de dijk zet. Het gaat echt om een significante hoeveelheid huishoudens. En alles raakt elkaar: techniek, financiën, stakeholders... het is inspirerend om daar met een team van goede mensen aan te werken.” Liesbeth: “Alle disciplines raken elkaar en mensen voelen zich betrokken bij elkaars discipline. We doen het echt samen. Het is ook erg fijn dat Gasunie begrijpt hoe belangrijk de omgeving voor dit project is. Dat ik voor mijn team de tijd, het geld en de mensen krijg om de omgevingsuitdagingen goed aan te gaan. Dat doet Gasunie wat mij betreft heel goed.” Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 303 INTERVIEW Leveringszekerheid in onzekere tijden Zelfs in een koude winter blijven onze huizen warm. Gasunie overziet de leveringszekerheid, ook in een krappe markt met hoge gasprijzen. Welke rol we daarin spelen vertellen Britta van Boven, Manager Commerce & Regulation bij Gasunie Nederland, en Matthias Schulz, Manager Business bij Gasunie Deutschland. Britta: “Hopen op een zachte winter is niet voldoende.” Winterse uitdagingen Britta: “Leveringszekerheid was in Nederland nog nooit zo’n grote uitdaging als in de winter van 2021- 2022. Toen de economie een herstart maakte in de lente van 2021, zagen we al snel dat de wereldwijde vraag naar gas groter was dan het aanbod. Voorheen hoefden we ons in Nederland geen zorgen te maken over mogelijke krapte op de markt. Ons land kon immers gebruikmaken van de gasvelden in Groningen. Dat kan nu niet meer. Krapte in het aanbod moeten we nu dus anders oplossen.” Import en opslag Matthias: “In Duitsland zijn we altijd al aankelijk geweest van import. Wat dat betreft was deze winter niet anders dan anders. Wel is de situatie voor Noord- Duitsland anders dan voor Zuid-Duitsland. Het noorden is goed verbonden met allerlei importroutes. Maar de transportcapaciteit naar het zuiden is niet oneindig. In Zuid-Duitsland is gasopslag daarom echt noodzakelijk. En de daar opgeslagen voorraden bleken veel kleiner dan in voorgaande jaren.” Voldoende opslagcapaciteit Britta: “Feit is dat we ruim voldoende opslagcapaciteit hebben, in Duitsland, Nederland en in Europa als geheel. In Nederland kunnen we meer gas opslaan dan we nodig hebben. Dat is goed geregeld. Maar dan moeten de opslagen wel gevuld worden. Daar hebben we als Gasunie verder geen echte invloed op. Het vullen en leeghalen gebeurt door de partijen die gas in- en verkopen.” Matthias: “Opslagen worden geleegd als de vraag en daarmee de gasprijs hoog is. Dat gebeurt elk jaar: de opslagen worden in de zomer door marktpartijen gevuld met goedkoop gas en later weer geleegd als de vraag stijgt. Maar de afgelopen zomer werden sommige opslagen amper gevuld.” Niemand in de kou Britta: “De leveringszekerheid is in Nederland vooral een taak van de energieleveranciers. Zij hebben de plicht om genoeg gas voor hun klanten te hebben. GTS moet zorgen voor voldoende transportcapaciteit en daarnaast moeten we een bepaalde voorraad voor huishoudens bewaren. Dit om de additionele vraag op te vangen als het Jaarverslag 2021 \- N.V. Nederlandse Gasunie 304 daggemiddelde in De Bilt onder de min 9graden Celsius zou duiken.” “In Duitsland hebben gastransportbedrijven niet zo’n verplichting,” vertelt Matthias. “Wel hebben we een marktgebiedcoördinator: Trading Hub Europe (THE). Deze is verantwoordelijk voor het in evenwicht houden van de markt. Wanneer dat nodig is, koopt THE gas en levert het aan de shippers die een tekort hebben. Nu al vroeg in de winter grote hoeveelheden gas aan de opslagplaatsen werden onttrokken, heeft THE zogenoemde langetermijnopties (LTO) aanbesteed. Contractpartners garanderen hiermee dat ze gas uit opslagen zullen leveren als THE daarom vraagt. Zulke garanties zijn uiteraard niet gratis, maar komen de leveringszekerheid wel ten goede.” Pleiten voor vollere opslagen Britta: “Afgelopen zomer zagen we al dat de opslagen minder gevuld werden dan voorheen. Toen heeft Gasunie de marktpartijen opgeroepen om hun verantwoordelijkheid te nemen. Maar op het gebied van concrete maatregelen zijn onze mogelijkheden beperkt. GTS en GUD mogen niet zelf handelen of inkopen. Wel zijn we in overleg met alle relevante stakeholders over het gewenste niveau van leveringszekerheid en hoe we dat kunnen bereiken. Onze inspanningen lijken hun vruchten af te werpen. In het regeerakkoord van afgelopen december staat dat er verplichte vullingspercentages voor de gasvoorraden komen.” Betalen voor garanties Matthias: “Ook in Duitsland praten we met de regelgevers. Het is nu nog helemaal aan de markt om uit eigen beweging voorraden aan te leggen. Maar er zijn geen sancties als een partij niet kan leveren, dus waarom zou je een voorraad achterhouden? Tot nu toe miste de bereidheid om voor garanties van levering te betalen. De langetermijnopties van de THE brengen daar wellicht verandering is. Immers, als er iemand bereid is om te betalen, dan is er vaak ook wel iemand te vinden die bereid is om betaald te worden. De kosten die THE hiervoor maakt, worden vervolgens aan alle gebruikers van het systeem doorbelast.” Herintroductie langetermijncontracten Britta: “Bij GTS en GUD doen we alles wat we kunnen om de leveringszekerheid hoog te houden. Maar de gasmarkt is een markt en zal ook een markt blijven. Ik verwacht wel dat de grote marktpartijen na deze winter hun inkoopstrategieën tegen het licht zullen houden. Dat we weer meer langetermijncontracten gaan zien. Vroeger waren langetermijncontracten normaal, maar in zowel Nederland als Duitsland hebben die door de jaren heen plaatsgemaakt voor kortetermijncontracten. Dat was goedkoper en flexibeler. Langetermijncontracten zijn minder flexibel, maar wel goed voor de leveringszekerheid.” Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 305 Disclaimer Daar waar in dit verslag wordt gesproken over “we of wij”, refereert dit aan activiteiten van de N.V. Nederlandse Gasunie, tenzij expliciet anders vermeld. Activiteiten van de beide segmenten van Gasunie worden altijd benoemd met Gasunie Deutschland (GUD) en Gasunie Transport Services (GTS). Jaarverslag 2021 - N.V. Nederlandse Gasunie 306 Contact Heeft u vragen of opmerkingen over ons jaarverslag dan kunt u contact opnemen door een e-mail te sturen naar info@gasunie.nl. N.V. Nederlandse Gasunie B B ee z z oo ee k k aa dd r r ee ss Concourslaan 17, 9727 KC Groningen, Nederland P P o o s s t t a a d d r r e e s s Postbus 19, 9700 MA Groningen, Nederland Tel. (050) 521 91 11 Fax (050) 521 19 99 Handelsregister Groningen 02029700 E-mail: info@gasunie.nl Website: www.gasunie.nl 724500MQFZSYSBC5H1782021-12-31724500MQFZSYSBC5H1782020-12-31724500MQFZSYSBC5H1782021-01-012021-12-31724500MQFZSYSBC5H1782020-01-012020-12-31724500MQFZSYSBC5H1782020-12-31ifrs-full:IssuedCapitalMember724500MQFZSYSBC5H1782021-01-012021-12-31ifrs-full:IssuedCapitalMember724500MQFZSYSBC5H1782021-12-31ifrs-full:IssuedCapitalMember724500MQFZSYSBC5H1782020-12-31ifrs-full:ReserveOfCashFlowHedgesMember724500MQFZSYSBC5H1782021-01-012021-12-31ifrs-full:ReserveOfCashFlowHedgesMember724500MQFZSYSBC5H1782021-12-31ifrs-full:ReserveOfCashFlowHedgesMember724500MQFZSYSBC5H1782020-12-31ifrs-full:ReserveOfGainsAndLossesOnFinancialAssetsMeasuredAtFairValueThroughOtherComprehensiveIncomeMember724500MQFZSYSBC5H1782021-01-012021-12-31ifrs-full:ReserveOfGainsAndLossesOnFinancialAssetsMeasuredAtFairValueThroughOtherComprehensiveIncomeMember724500MQFZSYSBC5H1782021-12-31ifrs-full:ReserveOfGainsAndLossesOnFinancialAssetsMeasuredAtFairValueThroughOtherComprehensiveIncomeMember724500MQFZSYSBC5H1782020-12-31NVN:RetainedEarningsExcludingProfitLossForReportingPeriodAndMiscellaneousOtherReservesMember724500MQFZSYSBC5H1782021-01-012021-12-31NVN:RetainedEarningsExcludingProfitLossForReportingPeriodAndMiscellaneousOtherReservesMember724500MQFZSYSBC5H1782021-12-31NVN:RetainedEarningsExcludingProfitLossForReportingPeriodAndMiscellaneousOtherReservesMember724500MQFZSYSBC5H1782020-12-31NVN:RetainedEarningsProfitLossForReportingPeriodMember724500MQFZSYSBC5H1782021-01-012021-12-31NVN:RetainedEarningsProfitLossForReportingPeriodMember724500MQFZSYSBC5H1782021-12-31NVN:RetainedEarningsProfitLossForReportingPeriodMember724500MQFZSYSBC5H1782019-12-31ifrs-full:IssuedCapitalMember724500MQFZSYSBC5H1782020-01-012020-12-31ifrs-full:IssuedCapitalMember724500MQFZSYSBC5H1782019-12-31ifrs-full:ReserveOfCashFlowHedgesMember724500MQFZSYSBC5H1782020-01-012020-12-31ifrs-full:ReserveOfCashFlowHedgesMember724500MQFZSYSBC5H1782019-12-31ifrs-full:ReserveOfGainsAndLossesOnFinancialAssetsMeasuredAtFairValueThroughOtherComprehensiveIncomeMember724500MQFZSYSBC5H1782020-01-012020-12-31ifrs-full:ReserveOfGainsAndLossesOnFinancialAssetsMeasuredAtFairValueThroughOtherComprehensiveIncomeMember724500MQFZSYSBC5H1782019-12-31NVN:RetainedEarningsExcludingProfitLossForReportingPeriodAndMiscellaneousOtherReservesMember724500MQFZSYSBC5H1782020-01-012020-12-31NVN:RetainedEarningsExcludingProfitLossForReportingPeriodAndMiscellaneousOtherReservesMember724500MQFZSYSBC5H1782019-12-31NVN:RetainedEarningsProfitLossForReportingPeriodMember724500MQFZSYSBC5H1782020-01-012020-12-31NVN:RetainedEarningsProfitLossForReportingPeriodMember724500MQFZSYSBC5H1782019-12-31iso4217:EUR